Kartal Tibet

Kartal Tibet, Yeşilçam'da Tarkan ve Karaoğlan rolleriyle tanınan, ardından Kemal Sunal filmleriyle Türk komedi sinemasının en başarılı yönetmenlerinden biri olan oyuncu ve yönetmendir. 56 film yönetti; bunların 20'den fazlasında başrolde Kemal Sunal vardı. Uzay sinemasıyla bağı, 2006'da yönettiği Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu'dur. Bu film, Cüneyt Arkın'ı 24 yıl sonra yeniden "Dünyayı Kurtaran Adam" rolüne döndürdü. 1 Temmuz 2021'de İstanbul'da hayatını kaybetti.

Erken yaşamı ve eğitimi

Kartal Tibet, 27 Mart 1939'da Ankara'da doğdu; bazı kaynaklarda doğum yılı 1937 olarak geçer. Ankara Koleji'nde okudu. Beden eğitimi öğretmenliği ve hukuk okudu, ama iki mesleği de yapmadı. Çocuk yaşta Ankara Radyosu'nun Çocuk Kulübü oyunlarında ve Devlet Tiyatrosu'nun çocuk rollerinde sahneye çıktı. 1960'ta Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nü bitirdi.

Kariyeri

Oyunculuk

Tiyatroda ilk başrolünü 1960'ta Ankara Devlet Tiyatrosu'nda Caligula ile oynadı; sonraki yıllarda Bir Yaz Gecesi Rüyası gibi oyunlarda sahneye çıktı. 1961'de Ankara'nın ilk özel tiyatrosu sayılan Meydan Sahnesi'nin kurucuları arasında yer aldı. Sinemada 1965'te Karaoğlan: Altay'dan Gelen Yiğit ile Karaoğlan'ı canlandırdı ve bu rolü 1972'deki Karaoğlan Geliyor'a kadar birkaç devam filminde sürdürdü. Tarkan (1969), Gümüş Eyer (1970), Viking Kanı (1971), Altın Madalyon (1972) ve Güçlü Kahraman (1973) filmleriyle Türk sinemasının en tanınan macera kahramanlarından birine dönüştü. Çalıkuşu ve Hıçkırık gibi roman uyarlamalarında da oynadı. Oyuncu olarak yaklaşık 120 filmde ve 30 tiyatro oyununda yer aldı. 1976'da oyunculuğu bırakıp kamera arkasına geçti.

Yönetmenlik

Yönetmenliğe Ertem Eğilmez'in yanında asistan olarak hazırlandı; Süt Kardeşler ve Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı ve Şaban Oğlu Şaban gibi filmlerde yönetmen yardımcılığı yaptı. İlk filmi Tosun Paşa'dır (1976); kaynakların bir kısmında 1977 olarak geçer. Ardından Cennetin Çocukları (1977), Sultan (1978), Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor (1978), Zübük (1980), Gol Kralı (1980), Şalvar Davası (1983), Şabaniye (1984) ve Japon İşi (1987) gibi filmler çekti. Hülya Koçyiğit'in yapımcılığını üstlendiği Kemal Sunal ve Şener Şen filmlerinin bir kısmını hem yazdı hem yönetti; Çarıklı Milyoner (1983), Şabaniye (1984), Sosyete Şaban (1985) ve Deli Deli Küpeli (1986) senarist olarak adının geçtiği filmlerdendir. 2000'li yıllarda Hababam Sınıfı Merhaba (2004) ve Amerikalılar Karadeniz'de 2 (2007) ile sinemaya döndü.

Uzay filmi: Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu

Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu, 15 Aralık 2006'da vizyona girdi. Senaryosunu Murat Boyacıoğlu yazdı; başrollerde Cüneyt Arkın, Mehmet Ali Erbil, Deniz Seki ve Ayşen Gruda oynadı. Kadroda Şebnem Schaefer, Sinem Kobal ve eski futbolcu Pascal Nouma da vardı. Görüntü yönetmenliğini Tolga Kutlar, müziği Garo Mafyan yaptı. Film 110 dakikadır; bütçesinin 2,6 milyon dolar, hasılatının 3,1 milyon lira olduğu bildirilir. Yurt dışında Turks in Space adıyla da anılır.

Hikâye 2055 yılında, büyük ölçüde uzayda ve Lunatika adlı bir gezegende geçer. İlk filmde yenilen kötü karakter Uga intikam için geri döner ve kahramanın oğlu Zaldabar'ı kaçırır; ama Zaldabar'ın bir ikizi olduğunu bilmez. Kahraman, oğlunu ararken uzayda kaybolmuştur. Hikâyenin hayalî "ilk Türk astronotu" Gökmen de uzayda kaybolunca, kahramanın diğer oğlu Kartal onu bulmakla görevlendirilir ve sonunda babasını ve Gökmen'i Lunatika'da bulur. Gerçek hayatta ilk Türk astronot unvanı Alper Gezeravcı'ya aittir.

Devam filmi fikri uzun yıllardır konuşuluyordu; özgün kadroyu bir araya getirme girişimleri birkaç kez sonuçsuz kaldı. Tibet, yeni filmin ilk filme pek benzemeyeceğini, benzerliğin daha çok "animasyon" niteliğinde kalacağını söyledi. Film IMDb'de 2006'nın en kötü filmleri arasında gösterildi; hayranlar da efektlerini, ilk filmin ödünç alınmış uzay görüntüleriyle karşılaştırarak eleştirdi. İlk filmle birlikte hikâyenin tamamı için Dünyayı Kurtaran Adam evreni sayfasına bakabilirsiniz; özgün film Dünyayı Kurtaran Adam sayfasında anlatılıyor.

Uzay ve bilime etkisi

Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu bilimsel bir iddia taşımayan bir parodi-macera filmidir. Filmin önemi, Türkiye'nin kült uzay filmini 2000'li yılların bilgisayar efektleriyle yeniden yorumlama girişimi olmasıdır. Hikâyede bir Türk astronotun uzaya gönderilmesi fikrinin yer alması da, o yıllarda yalnızca bir hayal olan bu düşüncenin popüler kültürdeki karşılığı olarak ilginçtir.

Mirası

Kartal Tibet, Türk sinemasında hem önünde hem arkasında başarılı olmuş ender isimlerden biridir. Tarkan ve Karaoğlan onun oyunculuğuyla özdeşleşti; Tosun Paşa, Zübük ve Şalvar Davası gibi yönettiği Kemal Sunal filmleri ise Türk komedi sinemasının bilinen örnekleri arasındadır. 2002'de Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde Yaşam Boyu Onur Ödülü'nü, 2006'da aynı festivalde Yıldırım Önal Anı Ödülü'nü, 2014'te Sadri Alışık Sinema Onur Ödülü'nü aldı. 1 Temmuz 2021'de İstanbul'da 82 yaşında öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Bilmeye değer

• Hem Tarkan'ı hem Karaoğlan'ı beyazperdede canlandıran oyuncudur.
• Yönettiği 56 filmin 20'den fazlasında başrolde Kemal Sunal vardı.
• Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu, ilk filmden 24 yıl sonra çekildi ve 2055 yılında geçer.
• Ankara'nın ilk özel tiyatrosu sayılan Meydan Sahnesi'nin kurucularındandır.
• Oyunculuğu 1976'da bıraktı ve aynı yıl ilk filmi Tosun Paşa'yı yönetti.

Fotoğraf: Serkan Yakın · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons