Avis Lang

Avis Lang kimdir?

Avis Lang, New York'ta yaşayan araştırmacı, editör ve yazardır. Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'ne (American Museum of Natural History) bağlı Hayden Planetaryumu'nda araştırma görevlisi (research associate) olarak çalışır. Uzay okurları onu en çok, astrofizikçi Neil deGrasse Tyson ile birlikte yazdığı Accessory to War: The Unspoken Alliance Between Astrophysics and the Military (Savaşın Suç Ortağı: Astrofizik ile Ordu Arasındaki Dile Getirilmeyen İttifak, 2018) kitabıyla tanır. Lang ayrıca uzun yıllar Tyson'ın editörlüğünü yaptı; Tyson'ın uzay araştırmaları üzerine yazılarını bir araya getiren Space Chronicles: Facing the Ultimate Frontier (Uzay Kayıtları: Son Sınırla Yüzleşmek, 2012) antolojisinin editörüdür.

Lang'in adı kitap kapaklarında çoğu zaman ünlü ortağının gölgesinde kalır. Oysa uzay ve savaş tarihini ele alan Accessory to War'un ortak yazarıdır ve Tyson'ın dergi yazılarının kitaplara giden yolunda editör olarak yer almıştır. Uzay Gündem'in yazarlar bölümünde bu nedenle ayrı bir sayfası vardır.

Hayatı ve kariyeri

Avis Lang'in özel hayatı hakkında kamuya açık, güvenilir bilgi azdır; doğum tarihi ve yeri yayımlanmış kaynaklarda yer almaz. Yayınevi W. W. Norton'un tanıtımına göre New York'ta yaşamaktadır. ABD Kongre Kütüphanesi'nin yazar kaydında, Space Chronicles'ın yayımlandığı 2012 yılında New York'ta, Natural History dergisinde kıdemli editör (senior editor) olarak çalıştığı belirtilir.

Natural History, bilimi geniş okur kitlesine anlatan bir popüler bilim dergisidir. Neil deGrasse Tyson 1995-2005 arasında bu dergide her ay "Universe" (Evren) başlıklı bir köşe yazdı. Norton'un tanıtımına göre Lang bu köşenin editörlüğünü beş yıl boyunca üstlendi. Köşedeki yazıların bir bölümü sonradan Tyson'ın kitaplarına dönüştü: Death by Black Hole (Kara Delikte Ölüm, 2007) ve Astrophysics for People in a Hurry (Aceleci İnsanlar İçin Astrofizik, 2017) bu yazılardan beslendi. Dolayısıyla Lang'in editörlüğü, bu kitapların arka planında yer alır.

Lang bugün Hayden Planetaryumu'nda araştırma görevlisidir ve Tyson'la ilişkisi editörlüğün ötesine geçerek ortak yazarlığa dönüşmüştür. NPR için kitabı değerlendiren fizikçi Marcelo Gleiser, onu Tyson'ın "uzun süreli editörü" olarak tanıttı.

Space Chronicles (2012)

W. W. Norton tarafından 2012'de yayımlanan Space Chronicles, Tyson'ın NASA'nın geçmişi ve geleceği ile genel olarak uzay yolculuğu üzerine yazdığı makaleleri, söyleşileri ve konuşmalarını bir araya getirir. Kitabı derleyip düzenleyen Avis Lang'dir. Antolojinin bölümlerinden biri, Tyson'ın 2010'da katıldığı Rationally Speaking podcast'inin dökümüdür; Tyson burada uzay programlarına büyük kamu bütçeleri ayrılmasını neden savunduğunu anlatır.

Kitabın ana düşüncelerinden biri, insanları Mars'a götürmek gibi büyük ve iddialı uzay projelerinin, gerekli finansmanı bulabilmek için genellikle askerî ya da ekonomik bir itici güce ihtiyaç duyduğudur. Tyson'ın kitap için ilk düşündüğü başlık, uzay meraklılarının hayallerine ve yanılgılarına göndermeyle Failure to Launch (Fırlatılamamak) idi. Bu soru, yani uzay araştırmalarının arkasındaki siyasi ve askerî güçler, Lang'in Tyson'la birlikte yazacağı bir sonraki kitabın da çekirdeğini oluşturdu.

Accessory to War (2018)

Accessory to War, 11 Eylül 2018'de W. W. Norton tarafından yayımlandı; ciltli baskısı 576 sayfadır. Kitap, gökyüzü bilgisinin binlerce yıldır savaşın hizmetine nasıl sokulduğunu ve buna karşılık astronomi ile astrofiziğin askerî yatırımlardan nasıl beslendiğini anlatır. Yayınevinin tanıtımına göre anlatı, erken dönemin yıldızlarla yön bulma tekniklerinden uydulara dayalı modern savaşa kadar uzanır; Tyson'ın National Geographic'e yaptığı açıklamaya göre de yazarlar bilimle ordu arasındaki işbirliğini iki yönlü bir ilişki olarak görür.

Science News'te kitabı değerlendiren Maria Temming'in aktardığına göre kitapta öne çıkan örneklerden bazıları şunlardır:

• Kolomb ve Ay tutulması: Kristof Kolomb'un, yaklaşan bir Ay tutulmasını önceden bilmesini Hispaniola adasındaki yerli halkı ilahi cezayla korkutmak için kullanması.
• Cook ve Venüs geçişi: İngiliz donanmasından kaptan James Cook'un Tahiti'de bir gözlemevi kurması. Buradan 1769'da Venüs'ün Güneş'in önünden geçişinin gözlenmesi, gökbilimcilerin Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığı daha kesin hesaplamasına yardım etti.
• Gama ışını patlamaları: Soğuk Savaş döneminde nükleer patlamaları izlemek için yörüngeye yerleştirilen ABD askerî uydularının, evrendeki en güçlü patlamalardan olan gama ışını patlamalarını keşfetmesi.
• Körfez Savaşı: ABD'nin Körfez Savaşı'nda uydu istihbaratından yararlanması.

Bu örnekler kitabın temel savını özetler: Uzay bilimi hem savaşın aracı hem de savaş harcamalarının kazananı olmuştur. Yörüngedeki uyduların nasıl çalıştığını yapay uydu sayfamızda anlattık.

Kitabın son bölümleri bugüne ve geleceğe bakar. NPR'daki değerlendirmeye göre Tyson ve Lang, ABD'nin bilim ve uzay alanındaki üstünlüğünün aşınmakta olduğunu, Rusya'nın ve özellikle Çin ile Hindistan'ın hızla yükseldiğini vurgular. Yazarlar kitabı görece umutlu bir notla bitirir: Uzay turizminden asteroit madenciliğine uzanan ekonomik çıkarlar ve SpaceX gibi özel şirketler, uzaydaki dengeleri değiştirecek yeni oyunculardır. Kitabın yayımlandığı günlerde ABD'de "Uzay Kuvvetleri" adlı yeni bir askerî kol kurulması tartışılıyordu; bu da kitaba beklenmedik bir güncellik kazandırdı.

Bilimle ilişkisi

Avis Lang bir gökbilimci değildir; bilime katkısı, bilimi anlatan ve bilimin tarihini sorgulayan metinler üzerinden olmuştur. Bu katkının iki boyutu vardır. Birincisi editörlüktür: Tyson'ın yıllarca yazdığı dergi köşesinin ve antolojisinin düzenlenmesi, astrofiziğin milyonlarca okura anlaşılır biçimde ulaşmasında görünmeyen ama belirleyici bir rol oynadı. İkincisi tarih araştırmasıdır: Accessory to War, astronominin "saf merak" olarak görülen yüzünün arkasındaki parasal ve siyasi ilişkileri ayrıntılı kaynakça ve notlarla belgeler.

Kitap bilim insanları için de rahatsız edici bir soru sorar: Bir araştırmacı, çalışmalarının nasıl kullanılacağından ne ölçüde sorumludur? Gleiser değerlendirmesinde, bilim insanlarının büyük çoğunluğunun yalnızca merakla hareket ettiğini, ama sonuçta pek az bilim dalının bu ilişkiden bağımsız kalabildiğini kitabın ana mesajlarından biri olarak öne çıkarır.

Karşılanışı

Accessory to War geniş yankı uyandırdı. Fizikçi ve yazar Marcelo Gleiser, NPR'daki değerlendirmesinde kitabı, barış yanlıları için rahatsız edici de olsa bir "uyandırma çağrısı" olarak niteledi; tarih bölümlerinin titizlikle araştırıldığını, bilimin ise Tyson'a özgü bir açıklıkla anlatıldığını yazdı. Gleiser yine de bazı eksikler buldu: Jared Diamond'ın Tüfek, Mikrop ve Çelik kitabına hiç değinilmemesini şaşırtıcı buldu ve fizik dallarının arasındaki sınırların kitapta anlatıldığından daha geçirgen olduğunu savundu.

Science News'ten Maria Temming ise kitabın neredeyse bilgi yüküne varacak kadar ayrıntılı araştırıldığını, ayrıntı listeleri ve yan karakterler arasında okurun zaman zaman kaybolabileceğini yazdı. Temming'e göre kitap, Tyson'ın kısa ve hafif Aceleci İnsanlar İçin Astrofizik'inin tam tersidir ve astronomi meraklılarından çok tarih meraklılarının raflarında yer bulabilir. Kitap ayrıca Nature dergisinde, ABD savunma araştırmaları ajansı DARPA'nın tarihini anlatan Imagineers of War kitabının yazarı, gazeteci Sharon Weinberger tarafından da incelendi.

Taradığımız yayınevi, kütüphane ve basın kaynaklarında Avis Lang'e verilmiş bir ödül kaydı yer almıyor; adı daha çok eserleri ve bu eserlerin aldığı eleştirilerle anılıyor.

Etkisi

Lang'in etkisi iki yoldan sürer. Editörlüğünü yaptığı yazılar, Tyson'ın en çok okunan kitaplarının temelinde yer alır; bu kitaplar bugün de pek çok okur için astrofiziğe ilk adımdır. Accessory to War ise uzayın giderek daha fazla askerî bir alan olarak görüldüğü bir dönemde, gökbilim tarihini savaş tarihiyle birlikte okumayı öneren bir kitaptır.

Tyson'ın uzay anlatıcılığını ekranda izlemek isteyenler Kozmos: Bir Uzay-Zaman Serüveni ve Kozmos: Olası Dünyalar sayfalarımıza, bu geleneğin öncüsü için Carl Sagan sayfamıza bakabilir.