Horselover Fat kimdir? VALIS'in Tanrı'yı arayan ikinci benliği

Horselover Fat, Philip K. Dick'in 1981 tarihli VALIS romanında, anlatıcı Phil'in "ikinci benliği" olarak karşımıza çıkan, Tanrı'yı ve evrenin gizli düzenini arayan bir karakterdir. Fat, 1974 baharında pembe bir ışık huzmesiyle başlayan mistik görüler yaşar; bunları evrenin gizli gerçeklerini ortaya koyan bir kutsal açılım olarak yorumlar. Karakter, Dick'in kendi yaşantısından doğar: romandaki anlatıcı Phil, yani yazarın kendisidir ve Fat bu yazarın parçalanmış ruh hâlini temsil eden üçüncü şahıs bilinçtir.

Bu yazıda Fat'in kim olduğunu, romandaki yerini, Dick'in gerçek yaşantısıyla ilişkisini ve bu görülerin bilimsel yorumlarını anlatıyoruz. Yazarı tanımak için Philip K. Dick sayfamıza da bakabilirsiniz.

Hangi eserde geçer? Adın anlamı

Fat, VALIS romanında yer alır; kitap 1981'de Bantam Books tarafından yayımlanmıştır. VALIS, "Vast Active Living Intelligence System" (Geniş, Etkin, Canlı Zekâ Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır ve Dick'in gnostik bir tanrı anlayışını anlatır. Roman, yayımlandığı yıl çıkan The Divine Invasion ve tamamlanmamış The Owl in Daylight ile birlikte tamamlanmamış bir üçlemenin ilk kitabı olarak anılır; The Transmigration of Timothy Archer (1982) ise ona tematik olarak bağlanır.

Karakterin adı bir kelime oyunudur: "Philip" Yunancada "at sever" anlamına gelir, "Dick" ise Almancada "şişman, yağlı" anlamındaki sözcükle ilişkilendirilir; "Horselover Fat" böylece yazarın adının çevirisi gibi okunur. Roman, Phil'in kendi adıyla anlattığı bölümlerle Fat'in üçüncü şahısla anlatıldığı bölümlerin iç içe geçmesiyle ilerler.

Hikâyedeki yeri

Roman 1970'lerin Kaliforniya'sında geçer. Fat, Mart 1974'te pembe bir ışık huzmesiyle karşılaşır ve ona "Zebra" adını verir. Bunu Tanrı'nın kendini göstermesi, yani bir teofani sayar ve evrenin gizli yapısına dair bilgi taşıdığına inanır. Fat, VALIS adı verilen bir uydunun insanlığa yardım ettiğini, hatta Watergate skandalının ortaya çıkmasında bile etkili olduğunu düşünür. Çevresindeki arkadaşlar, Kevin ile David, Gloria Knudson ve Sherri Solvig, onun bu arayışına farklı tavırlarla eşlik eder; Kevin kuşkucu, David Katolik bir arkadaştır. Bilinenlere göre bu iki karakter Dick'in arkadaşları K. W. Jeter ve Tim Powers'tan esinlenmiştir.

Grup kendini Rhipidon Topluluğu olarak adlandırır. Fat ve arkadaşları, kendi yaşantılarına benzeyen sahneler içeren Valis adlı bir film bulur ve filmi yapanların peşine düşer. Bu iz onları, David Bowie'yi andıran kurgusal bir rock yıldızı olan Eric Lampton'ın malikânesine götürür. Lampton'ın eşi Linda ve iki yaşındaki kızları Sophia da orada yaşar. Fat ve arkadaşları Sophia'yı, bazı gnostik geleneklerde Kutsal Bilgelik'in bir enkarnasyonu olarak görürler.

Fat'in sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Sophia romanda Phil'in şizofrenik durumunu iyileştirir ve onlara VALIS konusundaki sonuçlarının doğru olduğunu söyler. Kısa süre sonra bir lazer kazasında ölür. Fat bundan sonra Sophia'nın sonraki enkarnasyonunu aramaya devam eder. Phil ile Fat'in tek bir kişiye dönüşüp dönüşmediği ise romanda bilinçli olarak belirsiz bırakılmıştır; eleştirmen Umberto Rossi'ye göre Dick bilinçli olarak ne kuşkuculuğu ne inancı öne çıkarır, öznel deneyimin giderilemez çelişkilerini gösterir ve arayıcının durumu temelde kuşku durumudur.

Canlandıranlar

Doğrulayabildiğimiz kadarıyla Horselover Fat'i beyazperdede ya da dizide canlandıran bir oyuncu yoktur. VALIS'in film hakları 2004'te Utopia Pictures & Television tarafından alınmış, ancak tamamlanmış bir film bilmiyoruz. Roman başka biçimlerde uyarlanmıştır: besteci Tod Machover romanı 1987'de elektronik bir opera olarak sahneledi; yapım Paris'teki Centre Georges Pompidou'da canlı performans ve video yerleştirmeleriyle sunuldu. Roman ayrıca Lost dizisinde (2008 bölümleri) John Locke'un Ben Linus'a kitabı sunduğu sahnelerde yer alır.

Karakterin arkasındaki bilim: 2-3-74 ve beyin

Fat'in görüleri kurgu değil, Dick'in gerçek yaşantısına dayanır. Dick, 1974'ün Şubat-Mart aylarında bir diş müdahalesinden sonra bir dizi halüsinasyon yaşadığını anlatmış ve bunu "2-3-74" diye adlandırmıştır. Kendi anlatımına göre bir kadının boynundaki altın balık biçimli kolyeden yansıyan pembe bir ışık huzmesi, ona bilgelik ve öngörü vermiştir. Dick, aynı dönemde iki paralel yaşam sürdüğünü, bunlardan birinde Roma'da zulüm gören bir Hristiyan olan "Thomas" olduğunu da bildirmiştir. Bu yaşantıları ömrünün geri kalanında, yaklaşık sekiz bin sayfalık bir günlükte, Exegesis'te yorumlamaya çalıştı; bu yazılar 2011'de yayımlandı.

Bu deneyimin açıklaması tartışmalıdır. Öne sürülen tıbbi açıklamalar arasında şakak lobu epilepsisi, şizofreni ve halüsinasyonlar vardır; Dick'in kendisi de VALIS'te görülerinin şizofreni ya da uyuşturucu sonrası etkilerden kaynaklanmış olabileceği ihtimalini göz ardı etmez. Başka bir deyişle roman, "bu bir vahiy mi, yoksa beynin bir hastalığı mı?" sorusuna tek bir yanıt vermeyi reddeder. Bilim açısından kesin bir şey söylemek mümkün değildir: bir kişinin yaşantısının nedenini sonradan, yalnızca anlatılarından belirlemek güçtür ve biz bu konuda kesin bir tanı yazmıyoruz.

Dick'in Exegesis'inde VALIS, Sirius yıldızından gelen yapay bir uydu ağı olarak betimlenir; pembe lazer ışınlarıyla bilgi ve holografik görüntü aktarır, "engelleri kaldıran uyarıcılarla" insanın kendi içindeki bilgiyi hatırlamasını sağlar. Burada anılan yıldız, gerçekte 8,6 ışık yılı uzaklıktaki Sirius'tur; bu fikir Dick'in kişisel kuramıdır, astronomik bir gözlem değildir.

Gnostisizm ve Kara Demir Hapishane

Romanın felsefesi, evrenin kusurlu bir yaratıcı (demiurgos) tarafından yönetildiği, gerçek bilgeliğin ise gizli kaldığı gnostik düşünceye dayanır. Kitapta Valentinusçu Gnostisizm, Zerdüştlük ve Sokrates öncesi filozoflar (Pythagoras, Herakleitos, Parmenides) ile Carl Jung ve Robert Anton Wilson gibi çağdaş isimler anılır; 1945'teki Nag Hammadi buluntuları da birçok yerde geçer. Kitabın ekindeki Tractates Cryptica Scriptura bölümünde anlatılan "Kara Demir Hapishane", geçmişi, bugünü ve geleceği bir arada kuşatan, her şeyi kapsayan bir toplumsal denetim sistemini tanımlar.

Kültürdeki etkisi

VALIS'e eleştirmenler farklı tepkiler verdi. Greg Costikyan romanı zayıf olay örgüsü ve karakter yazımı nedeniyle eleştirmiş, Dave Langford "çılgınca" konuşmalarını ve tonu dengelemesini övmüş, Thomas M. Disch ise Phil ile Fat arasındaki sınırın kayganlığını ilginç bulurken yapısal tutarsızlıklara dikkat çekmiştir. 2012'de Bloc Party'nin bir albümünde "V.A.L.I.S." adlı bir şarkı yer aldı. Dick'in daha geniş etkisi ise Bıçak Sırtı (Blade Runner) ve Gerçeğe Çağrı (Total Recall) gibi uyarlamalarla sinemaya ulaşmıştır; Dick, 1963'te Hugo Ödülü'nü kazanmış, Library of America serisine giren ilk bilim kurgu yazarı olmuştur.

Fat bize, bir yazarın kendi zihnine dönüp bakışını tek bir karakterde somutlaştırmanın nasıl bir roman yapısı kurabileceğini gösterir. Romanın tam özeti, 2-3-74 yaşantısının ayrıntıları ve okuma önerileri için VALIS rehberimize bakabilirsiniz.