Uzay istasyonunda ekip Dragon'ı boşaltıyor, yeni bilim deneyleri devreye giriyor

Kargo yüklü bir SpaceX Dragon'ın Perşembe günü ulaşmasının ardından Uluslararası Uzay İstasyonu'na kenetli uzay aracı sayısı beşe çıktı. Expedition 75 (75. Sefer) ekibi Dragon'ı boşaltmaya başladı ve Dünya'da ve Dünya dışındaki yaşama fayda sağlayacak yeni bilim deneylerini devreye alıyor.

Dragon, yörünge karakolunun Harmony modülündeki uzaya bakan kenetlenme kapısına otomatik kenetlenmesini Perşembe günü EDT ile sabah 10.27'de (TSİ 17.27) tamamladı. İnsansız araç, görevine Çarşamba sabahı 6.33'te (TSİ 13.33) Florida'dan bir Falcon 9 roketinin tepesinde fırlatılarak başlamıştı; yanında 6.300 pound'u (yaklaşık 2,9 ton) aşan yeni bilim malzemesi, ikmal malzemesi ve açılır güneş panelleri taşıyordu.

Dragon'ın Perşembe günkü varışından kısa süre sonra NASA uçuş mühendisi Anil Menon basınç ve sızdırmazlık kontrollerini yaptı, ardından kargo aracı ile uzay istasyonu arasındaki basıncı eşitledi. Sonrasında Menon kapağı açıp Dragon'a girdi; onu NASA'dan uçuş mühendisleri Jessica Watkins ile Luke Delaney ve CSA'dan (Kanada Uzay Ajansı) Joshua Kutryk izledi.

Dörtlü, çeşitli kritik bilimsel örnekleri taşınabilir bilim dondurucularından ve inkübatörlerden alıp ileride incelenmek ve analiz edilmek üzere istasyonun bilim dondurucularına ve araştırma raflarına aktarmak için hemen işe koyuldu. Yeni deneylerin bazıları yakında ağırlıksız ortamda yapay retina üretmeyi ve kalp dokusu büyütmeyi araştıracak. Cuma günü ve hafta sonu boyunca devreye alınan diğer araştırmalar arasında daha hassas kanser tedavileri geliştirmek için protein kristalleri büyütmek ve uzay aracı yaşam destek sistemlerini ilerletmek amacıyla mikro kütleçekimde büyüyen bitkilerin genetik tepkisini gözlemlemek de bulunuyor.

Bir çift açılır güneş paneli, Dragon'ın basınçsız bagaj bölümüne yerleştirilmiş durumda; yakında Canadarm2 robot kolu tarafından buradan alınacaklar. Yerdeki mühendisler, açılır güneş panellerini Dragon'dan çıkarması ve istasyonun kafes yapısındaki lojistik platformlarına geçici olarak yerleştirmesi için Canadarm2'ye uzaktan komut verecek. Menon ve Kutryk, 29 Ekim ve 5 Kasım'a planlanan iki uzay yürüyüşünde açılır güneş panellerinin montajını tamamlayacak. Güneş panelleri kafes yapı üzerinde devreye alınarak uzay istasyonunun güç üretim sistemini güçlendirecek.

Roscosmos'tan istasyon komutanı Pyotr Dubrov ve uçuş mühendisi Anna Kikina, robotları uzaktan kumanda etmek için bir dış iskelet giysisinin kullanımını inceleyen bir haftalık çalışmayı tamamladı. İkili, sanal gerçeklik gözlüğü takıp el kumandalarıyla simüle edilmiş bir uzay ortamında aletleri yönlendirirken özel Teledroid giysisini giymeyi denedi. Sonuçlar, mürettebatın gelecekteki uzun süreli uzay keşif görevlerinde uzaktan robotik operasyonlara hazırlanmasına yardımcı olabilir.

Roscosmos uçuş mühendisi Sergey Teteryatnikov ise farklı bir sanal gerçeklik çalışmasına katıldı: Bir başlık takarak bilgisayar uyaranlarına tepki verdi ve bu sırada denge ile yön duygusunun ağırlıksızlığa nasıl uyum sağladığı test edildi. Teteryatnikov haftanın sonunda vardiyasını hidrolik bileşenleri inceleyerek ve Elektron oksijen üretecinin bakımını yaparak kapattı.

Kargodaki deneyler neler?

NASA'nın görev tanıtımı, ekibin devreye aldığı araştırmaların bir bölümünü adıyla veriyor:

• LambdaVision-1: Yapay retinanın mikro kütleçekimde tek tek ince katmanlar hâlinde üretilmesini sınıyor. NASA'ya göre ağırlıksızlıkta parçacıkların daha az çökelmesi daha düzgün ve kararlı katmanlar oluşturabilir; bu da bugün tedavisi olmayan retina hastalıklarında görmeyi geri kazandırabilecek implantların başarımını artırabilir.
• Stellar Spheroids: Üç boyutlu insan kalp dokusu modellerinin mikro kütleçekimde nasıl büyüyüp çalıştığını inceliyor; araştırmacılar ağırlıksızlığın gelişmiş damar ağlarının oluşumunu iyileştirip iyileştirmediğine bakacak.
• ELF-Unconventional Glass 2: Alışılmadık elementlerden yapılan camın mikro kütleçekimde nasıl oluştuğunu araştırıyor; erimiş malzeme uzayda gözlenecek, katı örnekler Dünya'ya getirilecek.
• MINDS: Beyin organoitleri, yani laboratuvarda büyütülen minyatür beyin dokusu modelleri üzerinden nörodejeneratif hastalıklarla bağlantılı iltihabı inceliyor; Alzheimer, Parkinson ve multipl skleroz için yeni tedavi hedefleri arıyor.

Arka plan

NASA'ya göre istasyon 25 yılı aşkın sürede 110'dan fazla ülkeden araştırmacının 4.000'i aşkın deneyine ev sahipliği yaptı. Dragon'ın bu uçuştaki kargosu yalnızca bilimden ibaret değil: Artemis III görevi için sınanacak katlanabilir bir yedek pisuar ünitesi, tuvalet sistemine ait parçalar ve Canadarm2 için bir taşıma donanımı da gönderildi. Bu donanım, 30 Haziran'daki uzay yürüyüşünde değiştirilen arızalı robot kol eklemini Dünya'ya geri getirmek için boş uçtu. Görevin genel çerçevesini ikmal görevi haberimizde, güneş panellerinin kurulum planını da uzay yürüyüşleri haberimizde aktarmıştık.

Sırada ne var?

NASA'nın planına göre Dragon kasım ortasına kadar istasyonda kalacak, ardından ayrılıp Kaliforniya açıklarına inecek. Dönüşte arızalı Canadarm2 eklemini, yerde bakıma alınacak bir uzay giysisini, idrar işleme ünitesinden bir sıvı ve basınç denetim pompasını ve su işleme düzeneğinden bir filtre ünitesini getirecek. Eklem yerde incelenip yenilenecek.