Lightyear (Lightyear)

Oyuncak Hikayesi serisini izleyenler, Andy'nin odasındaki Buzz Lightyear oyuncağını iyi hatırlar. Pixar'ın 2022 yapımı Lightyear filmi ise ilginç bir soruyla yola çıkıyor: Andy o oyuncağı neden bu kadar çok istemişti? Filmin açılışındaki notta belirtildiği gibi, 1995'te Andy en sevdiği filmi izlemiş ve o filmin kahramanının oyuncağını almıştı. İşte Lightyear, o "film içindeki film". Yani oyuncağın değil, oyuncağa ilham veren cesur uzay polisinin hikâyesi.

Bu yaklaşım, Lightyear'ı Oyuncak Hikayesi'nin klasik bir devamı olmaktan çıkarıp bağımsız bir bilimkurgu macerasına dönüştürüyor. Üstelik film, aile izleyicisine görelilik kuramının en şaşırtıcı sonuçlarından birini, zaman genişlemesini, duygusal bir hikâyenin parçası olarak anlatıyor.

Konusu

Uzay Korucusu Buzz Lightyear, komutanı ve yakın arkadaşı Alisha Hawthorne ile birlikte yüzlerce bilim insanını taşıyan dev bir keşif gemisinde görevlidir. Gemi, yolu üzerindeki tehlikeli bir gezegene inmek zorunda kalır ve bir hata sonucu tüm mürettebat orada mahsur kalır. Buzz, herkesi evine götürmeyi kendine görev edinir.

Kaçış için geminin ışık hızına ulaşacak bir yakıta ihtiyacı vardır ve Buzz, bu yakıtı denemek için defalarca test uçuşuna çıkar. Ancak her uçuşun beklenmedik bir bedeli vardır: Buzz için birkaç dakika süren her deneme, gezegende kalanlar için yıllar sürer. Bir süre sonra Buzz, tanıdığı dünyanın kendisi olmadan değiştiğini fark eder ve kendisini bambaşka bir tehditle, gizemli Zurg ve onun robot ordusuyla yüz yüze bulur.

Yapım ve oyuncular

Filmi, Oyuncak Hikayesi 2'den bu yana Pixar'da çalışan ve Kayıp Balık Dori'nin eş yönetmeni olan Angus MacLane yönetti. Pixar Animation Studios yapımı film, 17 Haziran 2022'de ABD'de vizyona girdi. Müzikler, Pixar'la uzun süredir çalışan Michael Giacchino'ya ait. Yapım ekibi, filmin görünümünde 1970'ler ve 1980'lerin büyük bilimkurgu filmlerinin estetiğinden ilham aldı.

Buzz'ı İngilizce versiyonda, orijinal oyuncağı seslendiren Tim Allen yerine Chris Evans seslendirdi; bu tercih de karakterin oyuncak değil "gerçek" bir kahraman olduğunu vurgulamak içindi. Keke Palmer, Peter Sohn, Taika Waititi, Dale Soules, James Brolin ve Uzo Aduba diğer önemli sesler arasında. Peter Sohn'un seslendirdiği robot kedi Sox, filmin en sevilen karakteri oldu.

Bilim ne diyor?

Filmin en ilgi çekici bilimsel yanı, zaman genişlemesi. Einstein'ın 1905'te ortaya koyduğu özel görelilik kuramına göre, hızla hareket eden bir gözlemci için zaman, durağan bir gözlemciye göre daha yavaş akar. Bu etki gündelik hızlarda fark edilemeyecek kadar küçüktür, ama ışık hızına yaklaştıkça çarpıcı biçimde büyür. Lightyear'da Buzz'ın birkaç dakikalık uçuşunun gezegende yıllara karşılık gelmesi, bu ilkenin abartılmış ama mantıklı bir uygulaması. Bu kadar büyük bir fark için Buzz'ın ışık hızının yüzde 99,9999'undan da fazlasına ulaşması gerekir.

Zaman genişlemesi bir hayal değil, defalarca ölçülmüş bir gerçek. 1971'de iki fizikçi, son derece hassas atom saatlerini ticari uçaklarla dünya çevresinde dolaştırdı ve uçuştan sonra yerdeki saatlerle aralarında öngörülen küçük farkları ölçtü. Atmosferin üst katmanlarında oluşan müon adlı parçacıklar da normalde yere ulaşamayacak kadar kısa ömürlü olmalarına rağmen, çok hızlı hareket ettikleri için yeryüzüne ulaşabiliyor. GPS uyduları da görelilik etkileri hesaba katılarak düzeltilmeseydi konum hesapları her gün kilometrelerce kayardı.

Filmde ışık hızına ulaşmayı sağlayan kristal yakıt ise tamamen kurgu. Gerçek fizikte kütlesi olan bir cismi ışık hızına çıkarmak sonsuz enerji gerektirir; ona çok yaklaşmak bile bugünkü teknolojinin çok ötesinde.

Filmin bir başka gerçekçi yanı, geminin mahsur kaldığı gezegenin tehlikeli bir ortam olarak gösterilmesi. Gerçekte keşfedilen ötegezegenlerin çok büyük bölümü, insanların yaşayamayacağı kadar sıcak, soğuk ya da yoğun atmosferli dünyalar. Bir gezegenin yıldızının "yaşanabilir kuşağında" olması bile orada sıvı su ya da soluyabileceğimiz bir hava bulunduğu anlamına gelmiyor. James Webb Uzay Teleskobu, bazı ötegezegenlerin atmosferini ilk kez ayrıntılı biçimde incelemeye başladı; ancak Dünya'ya gerçekten benzeyen bir gezegen henüz bulunamadı. Lightyear'daki koloni hikâyesi, yeni bir dünyada yaşamın ne kadar zor olabileceğini çocuklara anlatmak için de iyi bir fırsat.

Neden izlemeli?

Lightyear, çocuklarla birlikte izlenip ardından bilim üzerine sohbet etmek için harika bir film. Zaman genişlemesi, kaybedilen yıllar ve yalnız başına her şeyi düzeltmeye çalışmanın bedeli gibi temalar, yetişkinlere de dokunuyor. Görsel tasarımı, uzay araçları ve aksiyon sahneleriyle klasik bilimkurgu filmlerine sevgi dolu bir saygı duruşu niteliğinde. Sox ise tek başına filme ayrı bir neşe katıyor.

Kısaca

• Yıl: 2022
• Yönetmen: Angus MacLane
• Süre: 105 dakika
• Yapım: Pixar Animation Studios
• Tür: Animasyon, bilimkurgu, macera
• Nerede izlenir: Disney+