Kara Delik (The Black Hole)

1970'lerin sonunda Star Wars'un ardından Hollywood'da bir uzay filmi furyası başladı. Disney de bu yarışa kendi tarzıyla katıldı ve ortaya, stüdyonun o güne kadarki en pahalı ve en karanlık filmi çıktı: Kara Delik (The Black Hole). Film, Disney'in PG, yani ebeveyn rehberliği önerilen derecelendirmeyle gösterime giren ilk yapımıydı.

Eleştirmenler filme karışık tepki verdi, ama yıllar içinde etkileyici maketleri, John Barry'nin ürkütücü müziği ve son sahnelerindeki tuhaf, gerçeküstü görüntüleriyle kendine sadık bir hayran kitlesi edindi. Bugün bir kült klasik olarak anılıyor.

Konusu

Yıl 2130. Uzun bir derin uzay keşfini tamamlamak üzere olan Palomino gemisinin mürettebatı, eve dönüş yolunda dev bir kara delik keşfeder. Daha da şaşırtıcısı, kara deliğin hemen yanında, yirmi yıl önce kaybolduğu düşünülen dev araştırma gemisi Cygnus asılı durmaktadır. Gemi, kara deliğin muazzam çekimine rağmen yerinde sabit kalmayı başarmaktadır.

Palomino ekibi; kaptan Dan Holland, birinci subay Charlie Pizer, gazeteci Harry Booth, babası Cygnus'ta kaybolan bilim insanı Kate McCrae, bilimsel lider Dr. Alex Durant ve sevimli robot V.I.N.CENT, gemiye yanaşır. İçeride onları, Dünya'nın en parlak bilim insanlarından biri olarak bilinen Dr. Hans Reinhardt karşılar. Reinhardt yıllardır gemide yalnız olduğunu, mürettebatın yerini yüzü olmayan robotlarla doldurduğunu anlatır ve büyük bir hayalinden söz eder: kara deliğin içine girmek. Ama Cygnus'un koridorlarında bir şeyler doğru görünmemektedir.

Yapım ve oyuncular

Proje 1970'lerin başında bir uzay felaket filmi olarak düşünüldü ve pek çok senaristin elinden geçti. O dönemde bilim dünyasında giderek daha çok konuşulan kara delikler, hikâyenin merkezine yerleşti. Filmi Gary Nelson yönetti. Hikâye, eleştirmenlerce sık sık Jules Verne'in Denizler Altında Yirmi Bin Fersah romanına benzetildi: Kendi gemisinde dünyadan kopmuş, saplantılı ve dâhi bir kaptan, bu kez okyanusun derinlikleri yerine uzayın en karanlık noktasının kıyısında bekliyor.

Disney, Star Wars'un efektlerini hazırlayan Industrial Light & Magic'ten ekipman kiralamak istedi ama bu mümkün olmadı. Bunun üzerine stüdyonun kendi mühendislik bölümü, bilgisayar kontrollü yeni bir kamera sistemi geliştirdi. 20 milyon dolarlık yapım bütçesiyle film, o güne kadar Disney'in en pahalı yapımıydı.

Reinhardt rolünde Maximilian Schell, karizmatik ve tekinsiz bir "çılgın bilim insanı" portresi çiziyor. Kadroda Robert Forster, Joseph Bottoms, Yvette Mimieux, Anthony Perkins ve Ernest Borgnine yer alıyor; robot V.I.N.CENT ve eski model robot B.O.B.'un seslerini Roddy McDowall ve Slim Pickens veriyor. Film, En İyi Görüntü Yönetimi ve En İyi Görsel Efekt dallarında Oscar'a aday gösterildi.

Bilim ne diyor?

Kara Delik'in bilimsel doğrulukla arası pek iyi değil. Astrofizikçi Neil deGrasse Tyson 2014'te filmi tüm zamanların bilimsel açıdan en hatalı filmi olarak nitelendirdi ve fiziğin doğru işlenmesi hâlinde filmin çok daha ilginç olabileceğini söyledi.

Gerçekte kara delik, kütleçekiminin o kadar güçlü olduğu bir bölgedir ki belli bir sınırın, yani olay ufkunun içinden ışık bile kaçamaz. Filmde gösterildiği gibi bir kara deliğin yakınında, insanların gemide rahatça dolaşabildiği durgun bir alan yaratmak mümkün değil. Daha da önemlisi, bir cisim kara deliğe yaklaştıkça, ona yakın ve uzak tarafları arasındaki çekim farkı onu boylamasına gerer ve yanlamasına sıkıştırır. Bilim insanları bu süreci esprili bir dille "spagettileşme" olarak adlandırıyor. Kütlesi Güneş'inkinden birkaç kat büyük, küçük bir kara deliğin yakınında bu etki, olay ufkuna varılmadan çok önce bir insanı ölümcül biçimde parçalar.

Görelilik kuramına göre kara deliğe düşen bir cismi uzaktan izleyen birisi, onun olay ufkuna yaklaştıkça yavaşladığını, ışığının kızıla kaydığını ve sonunda giderek sönükleştiğini görür. 2014 yapımı Interstellar'daki Gargantua, fizikçi Kip Thorne'un danışmanlığında bu etkileri bilimsel hesaplara dayanarak görselleştirdi. Gerçek kara deliklerin ilk görüntüleri ise çok daha yakın tarihli: Olay Ufku Teleskobu işbirliği 2019'da M87 galaksisinin merkezindeki dev kara deliğin, 2022'de de kendi galaksimizin merkezindeki Sagittarius A* adlı kara deliğin gölgesini görüntüledi.

Neden izlemeli?

Kara Delik, bilimsel doğruluk arayanlar için değil, 1970'lerin el yapımı sinema büyüsünü sevenler için bir hazine. Maketler, dev setler, kırmızı ışıklarla aydınlatılmış ürkütücü robotlar ve filmin sonundaki cesur, neredeyse dinî imgelerle dolu bölüm, onu dönemin öteki uzay filmlerinden ayırıyor. Bir aile şirketinin daha yetişkin işlere ilk adımı olarak sinema tarihi açısından da ilginç bir yerde duruyor. İzledikten sonra gerçek kara deliklerin neye benzediğini öğrenmek, filmin yarattığı merakı bilimle tamamlamanın en güzel yolu.

Kısaca

• Yıl: 1979
• Yönetmen: Gary Nelson
• Süre: 98 dakika
• Oyuncular: Maximilian Schell, Robert Forster, Anthony Perkins, Ernest Borgnine
• Nerede izlenir: Disney+