Ukrayna, kendi askeri uydu haberleşme ağı için ICEYE ve Nokia ile niyet mektubu imzaladı

Ukrayna Savunma Bakanlığı, Finlandiyalı uydu şirketi ICEYE ve telekomünikasyon şirketi Nokia ile "egemen" uydu haberleşmesi, yani uyduları, yer istasyonları ve terminalleri tamamen kendi denetiminde olacak bir sistem üzerine niyet mektubu imzaladı. ICEYE'nin 22 Ekim'de Helsinki'den duyurduğu anlaşma, Finlandiya Başbakanı'nın Ukrayna ziyareti sırasında kamuoyuyla paylaşıldı.

ICEYE'nin açıklamasına göre taraflar, Ukrayna'nın savunma yeteneklerini desteklemek amacıyla uzay alanında iş birliği olanaklarını araştıracak. Niyet mektubu bağlayıcı bir satın alma sözleşmesi değil; açıklamada uydu sayısı, bütçe ya da kurulum takvimi yer almıyor.

Zelenskiy: "Denetleyebildiğimiz yeteneklere dayanmalıyız"

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ICEYE'nin paylaştığı açıklamada, "Modern savaş, güvenilir haberleşmenin bir ulusal güvenlik meselesi olduğunu kanıtladı. Hepimiz denetleyebildiğimiz yeteneklere dayanmalıyız" dedi.

Bu vurgu tesadüf değil. Ukrayna ordusu 2022'den bu yana cephe iletişiminde büyük ölçüde SpaceX'in Starlink ağına dayanıyor ve bu ağa erişimin başka bir ülkenin ya da şirketin kararlarına bağlı olması uzun süredir tartışılıyor. ICEYE'nin açıklamasında Starlink ya da Starshield adı geçmiyor; ancak kurulmak istenen modelin temel fikri, haberleşme altyapısını üçüncü bir ticari işletmeciye bağlı olmaktan çıkarmak.

Ekim başında duyurulan ortaklığın ilk müşterisi mi?

Niyet mektubu, iki Finlandiya şirketinin 1 Ekim'de açıkladığı daha geniş bir ortaklığa dayanıyor. Nokia'nın o tarihli açıklamasına göre ICEYE ve Nokia, hükümetler ve savunma kurumları için güvenli, geniş bantlı alçak Dünya yörüngesi (LEO) uydu haberleşme sistemleri geliştirecek. Avrupa teknolojisine dayanacak sistemde uydular, yer segmenti ve terminaller müşteri ülkenin mülkiyetinde ve denetiminde olacak. Şirketler ilk haberleşme uydularının 2028'de fırlatılmasını bekliyor.

İş bölümü de belli: ICEYE uydu sistemlerinin geliştirilmesi ve işletilmesindeki deneyimini, Nokia ise güvenli ağ teknolojilerini ve büyüyen savunma ürün yelpazesini getiriyor. Şirketler uyduları, yer altyapısını ve sahada kullanılacak dayanıklı kullanıcı terminallerini tek sistemde birleştirmeyi planlıyor. Hedeflenen kullanım alanları arasında savunmanın yanı sıra sınır güvenliği, acil durum hizmetleri ve afet müdahalesi de sayılıyor.

ICEYE neden önemli?

ICEYE, bulut ve gece koşullarında da görüntü alabilen sentetik açıklıklı radar (SAR) uydularıyla tanınıyor ve savaş boyunca Ukrayna'ya radar görüntüsü sağlayan şirketler arasında yer aldı. Şirket şimdi bu "uzaydan egemen istihbarat" iş modelini haberleşmeye taşımak istiyor. ICEYE CEO'su Rafal Modrzewski, "Ukrayna'nın kendi denetiminde, güvenli, egemen ve yüksek performanslı uydu haberleşme sistemlerine ihtiyacı var" diyor. Nokia'dan Mikko Hautala ise uydu ağlarının, yerdeki şebekeler bozulduğunda bağlantıyı genişletip koruduğunu vurguluyor.

Açık sorular

Anlaşmanın somut bir siparişe dönüşüp dönüşmeyeceği belirsiz. Sistemin henüz tasarım aşamasında olduğu ve ilk uyduların en erken 2028'de yörüngeye çıkmasının hedeflendiği düşünülürse, Ukrayna'nın kısa vadede mevcut ticari ağlara bağımlılığı sürecek. Yine de imza, Avrupa'da kendi uydu haberleşme altyapısını kurma arayışının, savaşın içindeki bir ülke için ne kadar acil bir ihtiyaca dönüştüğünü gösteriyor.

ICEYE ile Ukrayna'nın ortak geçmişi

Şirketin Ukrayna ile ilişkisi savaşın ilk yılına uzanıyor. ICEYE, 18 Ağustos 2022'de duyurduğu sözleşmeyle yörüngedeki SAR uydularından birinin bütün yeteneklerini Ukrayna hükümetinin kullanımına açmıştı. Serhiy Prytula Yardım Vakfı'nın finanse ettiği anlaşma, kritik bölgelerin sık aralıklarla radar görüntüsünü alabilmek için şirketin uydu takımyıldızına erişimi de kapsıyordu. Vakfın kurucusu Prytula o gün anlaşmayı, Ukrayna hükümetinin acil yer gözlemi verisi talebine verilen önemli bir yanıt olarak nitelemişti.

Finlandiya'da kurulan şirket o tarihten bu yana hızla büyüdü. ICEYE'nin 20 Ekim tarihli açıklamasına göre şirketin kendisi ve müşterileri için yörüngeye gönderdiği SAR uydusu sayısı 84'e ulaştı; Avrupa'da yedi hükümet kendi egemen uydu sistemini satın aldı. Şirket, yıllık üretim kapasitesini 2027'ye kadar 50 uydudan 100 uyduya çıkarmayı planlıyor. Yalnız ekim ayında iki paylaşımlı fırlatma yaptı: 1 Ekim'de Transporter-18, 20 Ekim'de ise dört uydusunun yörüngeye çıktığı Bandwagon-5.

"Egemen" model neyi değiştiriyor?

ICEYE'nin radar alanındaki yaklaşımı, uyduyu yalnız bir veri hizmeti olarak satmak yerine bir ülkeye kendi sistemi olarak teslim etmeye dayanıyor. Nokia ortaklığı bu modeli haberleşmeye taşıyor. Modrzewski, 1 Ekim'deki ortaklık duyurusunda ilkeyi açıkça koymuştu: Ona göre ülkeler, yabancı bir ticari işletmecinin hizmet koşullarına bağımlı kalmadan haberleşmelerine tamamen sahip olabilmeli ve onu denetleyebilmeli. Savaştaki bir ülke için bu, cephedeki birliklerin bağlantısının kimin kararına bağlı olduğu sorusu demek.

Savunma alanında uydu haberleşmesinin yönü daha geniş bir tartışmanın da parçası; savunma haberleşmesinin alçak yörüngeye kayışına ilişkin tahminleri daha önce ele almıştık.

Sırada ne var?

Niyet mektubunun ardından tarafların, Ukrayna'nın ihtiyacını somut bir teknik ve ticari tanıma dönüştürmesi gerekiyor; ICEYE'nin açıklaması bu aşama için bir tarih vermiyor. Ortaklık duyurusunda hedef müşteriler hükümetler, savunma kuvvetleri, ilk müdahale ekipleri ve sivil makamlar olarak sayılıyor. Yani Ukrayna anlaşması, iki şirketin aynı sistemi başka ülkelere de sunmayı planladığı bir yolun ilk adımlarından biri.