Uzun Yürüyüş 12 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Uzun Yürüyüş 12 (Çin'de CZ-12, İngilizce Long March 12), Çin'in kerosen ve sıvı oksijen yakan iki kademeli, orta sınıf fırlatma aracıdır. Alçak Dünya yörüngesine en az 12 ton, 700 km'lik Güneş eşzamanlı yörüngeye en az 6 ton taşıyabilecek şekilde tasarlandı. Roketi, devlet şirketi CASC'a bağlı Şanghay Uzay Teknolojisi Akademisi (SAST) üretiyor; fırlatma yeri Hainan adasındaki Wenchang ticari uzay limanıdır.

Roketin asıl görevi, Çin'in alçak yörüngeli internet uydu takımyıldızı Guowang'ın uydularını sık aralıklarla yörüngeye taşımaktır. Çin'in ilk 3,8 m çaplı roketi olması da dikkat çeker: ülkenin önceki roketlerinin çoğu 3,35 m çapındaydı. Aşağıda Uzun Yürüyüş 12'nin nasıl çalıştığını, hangi sayılarla uçtuğunu ve yeniden kullanılabilir akrabalarını topladık.

Nasıl çalışır?

Roket iki kademeden oluşur ve yan itici kullanmaz. Birinci kademede dört adet YF-100K motoru çalışır; her biri yaklaşık 1.250 kN, toplam yaklaşık 5.000 kN itki verir. İkinci kademede ise iki YF-115 motoru bulunur (her biri yaklaşık 180 kN, toplam 360 kN). İki kademede de yakıt rafine kerosen (RP-1), yükseltgen sıvı oksijendir; bu çifte "kerolox" denir ve sıvı yakıtlı roket motorları arasında hem yoğun hem de saklaması görece kolay bir seçimdir.

YF-100K, Çin'in daha önceki roketlerde uçan YF-100 motorunun geliştirilmiş sürümüdür. Bu motor, geliştirilmekte olan Uzun Yürüyüş 10 Ay roketi için de kritik bir parça olarak anılıyor; Uzun Yürüyüş 12'nin ilk uçuşu, YF-100K'nın yörüngeye ilk uçuşu da oldu. YF-100 ailesinin boşluktaki özgül itkisi yaklaşık 335 saniyedir; hidrojen yakan üst kademelerin 430 saniye civarındaki değerlerinin altında olsa da kerosen motorlar yoğun yakıt sayesinde kalkışta daha güçlü itki verir.

Fizik basit: roketin yörüngeye ulaşması için yaklaşık 8 km/sn yatay hız kazanması gerekir. Roket denklemi gereği, hız artışı egzoz hızıyla ve roketin kütlesinin ne kadarının yakıt olduğuyla belirlenir. Bu yüzden boşalan tankları ve motorları taşımamak için kademeler atılır: birinci kademe yakıtı bitince ayrılır, ikinci kademe motorları ateşlenir ve yükü hedef yörüngeye kadar götürür. Yük, 4,2 m ya da 5,2 m çaplı iki koruma kaplamasından biriyle korunur. Standart sürümde kademeler kurtarılmaz.

Fırlatma yeri de roketin tasarım mantığının parçasıdır. Wenchang ticari uzay limanı, Hainan adasının doğu kıyısında, Çin'in güney ucundadır. Dünya batıdan doğuya döndüğü için ekvatora yaklaştıkça fırlatma, gezegenin dönüşünden daha fazla ek hız kazanır. Uzun Yürüyüş 12, bu limandaki 2 numaralı rampadan kalkan ilk roket oldu.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Üretici	Şanghay Uzay Teknolojisi Akademisi (SAST) / CASC
Yükseklik	62 m
Çap	3,8 m
Kalkış kütlesi	433.000 kg
Kademe	2
Birinci kademe motoru	4 × YF-100K (RP-1 / sıvı oksijen), toplam yaklaşık 5.000 kN
İkinci kademe motoru	2 × YF-115 (RP-1 / sıvı oksijen), toplam yaklaşık 360 kN
Yük koruma kaplaması çapı	4,2 m veya 5,2 m
Alçak Dünya yörüngesine yük	12.000 kg (200 km); 10.000 kg (300 km)
700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	6.000 kg
Fırlatma yeri	Wenchang ticari uzay limanı, LC-2

Yük kapasiteleri tasarım değerleridir; kaynaklar roketin "en az" bu kapasitelerde olduğunu belirtiyor. Yerdurağan geçiş yörüngesi için kamuya açık bir kapasite değeri doğrulayamadığımız için tabloya koymadık.

Uçuş geçmişi

CASC, Uzun Yürüyüş 12'yi Şubat 2024'te yayımladığı yıllık "Mavi Kitap"ta duyurdu. Roketin ilk uçuşu 30 Kasım 2024'te (14:25 UTC) yapıldı; iki deney uydusu, "Uydu İnternet Teknolojisi Test Uydusu" ve "Teknoloji Test Uydusu-3", planlanan yörüngelere ulaştı. Bu uçuş aynı zamanda Hainan ticari uzay limanının ilk kalkışıydı ve YF-100K motorunun ilk yörünge denemesiydi.

İlk iki uçuş arasında yaklaşık dokuz ay geçti; ikinci uçuş 4 Ağustos 2025'te Guowang'ın ilk Uzun Yürüyüş 12 grubunu taşıdı. Sonraki uçuşlar da Guowang gruplarını yörüngeye çıkardı: 4 Ağustos 2025 (7. grup), 10 Kasım 2025 (13. grup), 11 Aralık 2025 (16. grup), 19 Ocak 2026 (19. grup), Haziran 2026 (22. grup), 16 Ağustos 2026 (24. grup), 17 Eylül 2026 (25. grup), 9 Ekim 2026 (27. grup) ve 8 Kasım 2026 (29. grup). Fırlatma kayıtlarına göre uçuş sayısı 2024'te bir, 2025'te üç, 2026'da ise 11/2026 itibarıyla altı oldu; yani sıklık artıyor.

Başarı oranı

• 11/2026 itibarıyla 10 uçuş, 10 başarı (yüzde 100); başarısızlık ya da kısmi başarısızlık kaydı yok.
• Bu rakam yalnızca standart Uzun Yürüyüş 12 içindir; 12A ve 12B sürümleri ayrı sayılır (aşağıya bakın).
• Roket görece genç olduğu için bu oran, uzun süredir uçan roketlerin oranlarıyla doğrudan kıyaslanabilecek olgunlukta bir örnek değildir.

Yeniden kullanım

Standart Uzun Yürüyüş 12 tek kullanımlıktır. Ancak aynı tasarım ailesinin iki yeniden kullanılabilir sürümü uçmaya başladı. SAST'ın tanıttığı Uzun Yürüyüş 12A, birinci kademede metan ve sıvı oksijenle çalışan ticari motorlar kullanır; çapı 3,8 m'dir. İlk uçuşunu Aralık 2025'te Jiuquan'dan yaptı: roket yükünü yörüngeye ulaştırdı, ancak birinci kademenin dikey iniş denemesi başarısız oldu. 12A'nın ikinci uçuşunun takvim kaydı sitemizde yer alıyor. CASC'ın ticari bir ortak girişimi olan CACL ise 4,37 m çaplı daha güçlü bir sürüm, Uzun Yürüyüş 12B geliştirdi; ilk uçuşu 1 Haziran 2026'da yapıldı ve ilk uçuşta birinci kademenin kurtarılması denenmedi.

Taşıdığı önemli görevler

• Guowang uydu internet grupları: Çin'in alçak yörüngeli internet takımyıldızı (takımuydu), Starlink'e rakip bir ağ olarak anılıyor. Grup uçuşlarında roket dokuzar uydu taşıdı; fırlatma kayıtlarında bu uçuşlar "SatNet LEO Group" ve grup numarasıyla anılır. Güncel örnekler için 27. grup, 29. grup ve bir sonraki grubun takvim kaydı sayfalarına bakılabilir.
• Uydu İnternet Teknolojisi Test Uydusu ve Teknoloji Test Uydusu-3 (30 Kasım 2024): Roketin ve Hainan ticari uzay limanının ilk uçuşu.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Uzun Yürüyüş 12, 12 tonluk alçak yörünge kapasitesiyle Çin'in Uzun Yürüyüş 5 gibi ağır sınıf roketlerin altında, daha küçük Çin roketlerinin üstünde yer alır. Çin'in kerosen-oksijen yakan Uzun Yürüyüş 7'si dört yan iticiyle uçar; Uzun Yürüyüş 12'nin ise ondan daha ekonomik olduğu belirtiliyor. Falcon 9 tek kullanımlık hâlinde alçak yörüngeye 22.800 kg taşıyabiliyor; Uzun Yürüyüş 12 tasarım değerleriyle bunun yaklaşık yarısı kadar yük alır ama Falcon 9'un aksine birinci kademesini kurtarmaz. Aynı Çin ailesinin Hainan'dan uçan diğer orta sınıf üyesi Uzun Yürüyüş 8A'nın 700 km Güneş eşzamanlı yörünge kapasitesi 7.000 kg ile Uzun Yürüyüş 12'nin 6.000 kg değerinden yüksektir, oysa 12'nin kalkış kütlesi (433 ton) 8A'dan (371 ton) fazladır. Bu farkın, 8A'nın hidrojen yakan verimli ikinci kademesinden kaynaklanması muhtemeldir; 12 ise iki kademede de kerosen yakar. Avrupa'nın Ariane 6 ve Amerika'nın Vulcan Centaur roketlerinin kapasiteleri seçilen konfigürasyona göre geniş bir aralıkta değişir, ayrıntı kendi sayfalarında verilmiştir. Uzun Yürüyüş 12'nin farkı, Çin'in uydu takımyıldızını kuran bir roket olarak ticari bir uzay limanından giderek sıklaşan aralıklarla fırlatılmasıdır.

Sık sorulan sorular

Uzun Yürüyüş 12 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla standart sürüm 10 kez uçtu ve 10 uçuşun hepsi başarılı oldu; ilk uçuş 30 Kasım 2024'te yapıldı.

Ne kadar yük taşır?

Tasarım değerleriyle alçak Dünya yörüngesine en az 12.000 kg (200 km yükseklikte), 700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye en az 6.000 kg.

Yeniden kullanılabilir mi?

Standart Uzun Yürüyüş 12 değildir. Yeniden kullanılabilir tasarımlar 12A ve 12B adlı sürümlerdir; 12A'nın ilk uçuşunda iniş denemesi başarısız oldu.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Hayır; bu yazıdaki fırlatma kayıtlarına göre 10 uçuşun tamamı Çin'in kendi test uydularını ve Guowang uydularını taşıdı. Türkiye'nin roket çalışmaları için Türkiye'de roket var mı? sayfasına bakabilirsiniz.