Valerian ve Bin Gezegen İmparatorluğu (Valerian and the City of a Thousand Planets)

Valerian ve Bin Gezegen İmparatorluğu, Luc Besson'ın çocukluğundan beri hayranı olduğu Fransız çizgi romanı Valérian et Laureline'i beyaz perdeye taşıdığı 2017 yapımı uzay operası. Yaklaşık 180 milyon dolarlık yapım bütçesiyle hem Avrupa'nın hem de bağımsız sinemanın o güne dek çekilmiş en pahalı filmi oldu. Bin bir türün bir arada yaşadığı devasa bir uzay şehri, renk cümbüşü yaratıklar ve baş döndürücü bir görsel dünya: Film en çok bu yüzden hatırlanıyor.

Konusu

28. yüzyıldayız. Dünya ile uzaylı türler arasındaki iş birliği, bir zamanlar Uluslararası Uzay İstasyonu olan yapıyı o kadar büyütmüştür ki kütlesi Dünya için bir tehdit haline gelmiştir. İstasyon bu yüzden derin uzaya gönderilir ve yüzlerce gezegenden gelen 3.236 türün yaşadığı gezgin bir şehre, Alfa'ya dönüşür. Birleşik İnsan Federasyonu'nun iki ajanı, Valerian ile Laureline, bu şehrin güvenliğinden sorumlu birimin en iyi ekibidir.

Valerian bir gece, inci avcılığıyla yaşayan barışçıl bir halkın gezegeni Mül'ün dev bir uzay aracının çarpmasıyla yok oluşunu rüyasında görür. Kısa süre sonra ikiliye, kara borsada satılan ve Mül'e ait son "dönüştürücü" hayvanı geri alma görevi verilir. Bu sırada Alfa'nın tam merkezinde, giderek büyüyen gizemli bir radyasyon bölgesi ortaya çıkmıştır; içeri gönderilen askerler geri dönmemektedir. İki olay arasındaki bağlantı, Valerian ile Laureline'i şehrin karanlık katmanlarına ve Federasyon'un gizlediği bir geçmişe götürür.

Yapım

Besson, Valérian çizgi romanlarıyla büyüdü ama onları uyarlamayı ancak Beşinci Element üzerinde çalışırken ciddi biçimde düşündü. O dönem yanında çalışan çizgi romanın çizeri Jean-Claude Mézières, Besson'a neden doğrudan Valérian'i çekmediğini sormuştu. Besson, insan ile uzaylı karakter oranı o kadar yüksekti ki filmi o zamanlar "imkânsız" buldu. Avatar fikrini değiştirdi: Teknik olarak her şeyin artık yapılabileceğini gördü, ama çıtanın bu kadar yükselmesi senaryosunu yeniden yazmasına da yol açtı. Filmin storyboard aşaması tek başına yedi ay sürdü.

Besson filmi bağımsız olarak finanse etti ve kendi parasını da koydu; yapımcılığı eşi Virginie Besson-Silla üstlendi. Bütçe, o güne kadar bir Fransız filmi için toplanan en büyük rakam olan 197 milyon avroya ulaştı. Asıl çekimler 5 Ocak 2016'da, Paris'in kuzeyindeki Saint-Denis'te bulunan Cité du Cinéma'da filme ayrılmış yedi ses sahnesinde başladı. Filmde toplam 2.734 görsel efekt çekimi var; Mül'ün inci halkı ise oyuncuların yüz ve beden hareketleri yakalanarak Weta Digital tarafından tamamen dijital olarak yaratıldı.

Valerian'ı Dane DeHaan, Laureline'i Cara Delevingne canlandırıyor. Clive Owen komutan Arün Filitt, Rihanna şekil değiştiren eğlence sanatçısı Bubble, Ethan Hawke ise Bubble'ın "koruyucusu" Jolly rolünde. Kadroda caz efsanesi Herbie Hancock ve Rutger Hauer de var. Film, Pierre Christin ile Mézières'in dizisinin belirli bir cildini izlemiyor; aksiyonun büyük bölümü yedinci cilt L'Ambassadeur des Ombres'dan (Gölgelerin Elçisi) uyarlandı, adı ise "Bin Gezegen İmparatorluğu" cildine selam veriyor.

Bilimsel karne

Filmin açılışı, bilimkurgu sinemasının en zarif fikirlerinden birine dayanıyor: Alfa'nın çekirdeği, bugün Dünya'nın yörüngesinde dönen Uluslararası Uzay İstasyonu. Bu çekirdek gerçekten de uluslararası iş birliğinin simgesi. NASA'ya göre istasyon Kasım 2000'den beri kesintisiz olarak insanlı; uçtan uca 109 metre uzunluğunda, yani bir Amerikan futbolu sahasından yalnızca bir yarda kısa. Saniyede yaklaşık sekiz kilometre hızla ilerleyen istasyon Dünya'nın çevresini yaklaşık 90 dakikada bir dolaşıyor ve bir günde 16 gün doğumu, 16 gün batımı yaşıyor.

Filmin yanıldığı yer, istasyonun büyüdükçe Dünya'yı "kütleçekimsel olarak tehdit etmesi". Bir yapının Dünya'nın yörüngesini ya da gelgitlerini etkileyebilmesi için gök cisimleriyle kıyaslanabilir bir kütleye ulaşması gerekirdi; insan yapımı en büyük yapı bile bu ölçeğin çok uzağında. Yine de fikir, filmin ana temasını güzel özetliyor: Uzayda birlikte yaşamak, sonunda Dünya'ya sığmayacak kadar büyüyen bir topluluk yaratıyor.

Alfa'nın binlerce türü farklı ortamlarda barındırması ise ilginç bir mühendislik sorusu. Gerçek istasyonda yalnızca bir tür, insan, yaşıyor ve onun bile hayatta kalması için hava, su, sıcaklık ve basınç sürekli izleniyor. NASA'ya göre istasyonun yazılımı yaklaşık 350 bin algılayıcıyı denetliyor. Mürettebat da mikro yerçekiminde kas ve kemik kaybını azaltmak için günde en az iki saat egzersiz yapıyor. Her biri farklı atmosfere, basınca ve sıcaklığa ihtiyaç duyan binlerce türü tek bir yapıda yaşatmak, bu yükü hayal bile edilemeyecek kadar büyütürdü.

Filmin bir başka sorunlu noktası, uzay araçlarının bir yerden ötekine anında sıçraması. Gerçek uzayda mesafeler devasa: Işık bile en yakın yıldıza dört yılı aşkın sürede ulaşıyor. Valerian bu yüzden bilim değil, saf hayal gücü vaat ediyor ve bunu da açık yüreklilikle yapıyor.

Etkisi

Film eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı: Görsel dünyası övüldü, hikâyesi ve bazı oyuncu seçimleri eleştirildi. Dünya genelinde 226 milyon dolar hasılat elde etti, ancak yüksek yapım ve tanıtım maliyetleri yüzünden ABD'deki gösterimin ardından gişe başarısızlığı olarak değerlendirildi. Eleştiri toplayıcı Rotten Tomatoes'un özeti, filmin "saf devingenlik ve görsel heyecanla" anlatı sorunlarını aştığını ve gerçeküstü zevklerinin çoğu zaman kusurlarından ağır bastığını söylüyor. IndieWire'dan David Ehrlich ise Alfa'nın canlılığının, bizi orada gezdiren karakterlerin cansızlığını daha da belirgin kıldığını yazdı; yine de bu yeri ziyaret etmek için her bahanenin değerli olduğunu ekledi.

Kısaca

• Yıl: 2017
• Yönetmen ve senarist: Luc Besson
• Uyarlandığı eser: Pierre Christin ve Jean-Claude Mézières'in Valérian et Laureline çizgi romanı
• Süre: 137 dakika
• Oyuncular: Dane DeHaan, Cara Delevingne, Clive Owen, Rihanna, Ethan Hawke
• Bütçe: yaklaşık 180 milyon dolar, Avrupa'nın en pahalı filmi