Luc Besson

Luc Besson, Beşinci Element ve Valerian ve Bin Gezegen İmparatorluğu gibi uzay filmleriyle tanınan Fransız film yönetmeni, senarist ve yapımcıdır. Nikita, Sevginin Gücü (Léon) ve Lucy gibi filmlerle Fransız sinemasını uluslararası gişeye taşıyan isimlerden biri oldu. Gençliğinde kaleme aldığı bir bilimkurgu hikâyesini yıllar sonra Beşinci Element olarak perdeye aktardı. Valerian ise bütçesiyle o güne dek çekilmiş en pahalı Avrupa filmi oldu.

Erken yaşamı ve eğitimi

Luc Paul Maurice Besson, 18 Mart 1959'da Paris'te doğdu. Ailesi Club Med tatil köylerinde dalış eğitmeni olarak çalıştığı için çocukluğunun büyük bölümü Bulgaristan, Yunanistan, İtalya ve Yugoslavya'daki tesislerde geçti; on yaşındayken Fransa'ya döndüler. Önce deniz biyoloğu olmayı düşünüyordu, ancak 17 yaşında geçirdiği bir dalış kazası artık dalmasına engel oldu. Yazmaya ve görüntüye olan ilgisini fark etti ve bir film setini ziyaret ettikten sonra sinemacı olmaya karar verdi.

Okul yıllarında, sonraki filmlerinin tohumu olacak taslaklar yazdı. Gençken okuduğu Fransız çizgi romanlarından etkilenen bu hikâyelerden biri, Beşinci Element'in temelini oluşturdu. Besson bu hikâyeyi yazmaya 16 yaşında başladı.

Kariyeri

18 yaşında Paris'e dönerek sinema sektöründe çeşitli işlerde çalıştı; yönetmen asistanlığı yaptı, kısa filmler ve reklamlar çekti. Üç yıl ABD'de kaldıktan sonra Fransa'ya dönüp Les Films du Loup adlı (sonradan Les Films du Dauphin) yapım şirketini kurdu. İlk uzun metrajı, kıyamet sonrası bir dünyada geçen Le Dernier Combat (1983), Sitges ve Fantasporto festivallerinde en iyi film ve en iyi yönetmen ödüllerini aldı.

Yeraltı (Subway, 1985) ile César adaylıkları kazandı. 1988'de Cannes Film Festivali'nin açılış filmi olan Derinlik Sarhoşluğu (Le Grand Bleu), karışık eleştiriler almasına rağmen Fransa'da kült bir yapıma dönüştü ve yaklaşık 10 milyon bilet sattı. Nikita (1990) ve Sevginin Gücü (1994) ile uluslararası üne kavuştu. 2000'de Pierre-Ange Le Pogam'la birlikte EuropaCorp yapım şirketini kurdu; şirket 2006'da halka açılarak Cité du Cinéma stüdyolarının finansmanını sağladı. 2014 yapımı Lucy, dünya çapında 469 milyon dolar hasılatla o güne kadarki en başarılı Fransız filmi oldu. Yapımcı ve senarist olarak yer aldığı Taken serisi de büyük gişe başarısı kazandı. Son dönemde Venedik Film Festivali'nde yarışan Dogman (2023) ile 2025'in dünya çapında en çok hasılat yapan Fransız filmi olan Dracula'yı yönetti.

Uzay filmleri

Beşinci Element (1997)

Beşinci Element, 23. yüzyılda geçen bir bilimkurgu macerasıdır. Hikâyeye göre her 5.000 yılda bir ortaya çıkan "büyük bir kötülük" evreni tehdit eder; onu durdurmanın yolu dört element taşını gizemli bir "beşinci element"le birleştirmektir. Eski özel kuvvetler askeri olup taksi şoförlüğüne geçmiş Korben Dallas (Bruce Willis), bu görev için Leeloo (Milla Jovovich) ile birlikte yola çıkar. Kadroda Gary Oldman, Ian Holm ve Chris Tucker da vardır.

Filmin görsel dünyasını Fransız çizgi romanının iki ustası Moebius (Jean Giraud) ve Jean-Claude Mézières tasarladı; geleceğin New York'u onların çizimlerinden esinlenir. Kostümleri Jean Paul Gaultier hazırladı. 7 Mayıs 1997'de Cannes Film Festivali'ni açan film yaklaşık 90 milyon dolarlık bütçeyle çekildi ve dünya çapında 263 milyon doları aşan hasılat yaptı. Besson'a En İyi Yönetmen César'ını getirdi; film toplam üç César ve görsel efekt dalında bir BAFTA kazandı, ses efekti kurgusu dalında da Oscar'a aday gösterildi.

Valerian ve Bin Gezegen İmparatorluğu (2017)

Valerian ve Bin Gezegen İmparatorluğu, Pierre Christin'in yazıp Jean-Claude Mézières'in çizdiği Fransız çizgi roman serisi Valérian ve Laureline'den uyarlandı. Besson bu çizgi romanları çocukluğundan beri seviyordu ve uyarlama fikri Beşinci Element üzerinde çalışırken aklına geldi. Film 28. yüzyılda, binlerce türün bir arada yaşadığı Alpha adlı uzay kentinde geçer. Filmin kurgusunda Alpha, bugünkü Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan gelişerek oluşmuş bir uzay kentidir.

Başrollerde Dane DeHaan ve Cara Delevingne yer aldı. Yaklaşık 180 milyon dolarlık bütçesi, filmi en pahalı Avrupa filmi ve en pahalı bağımsız film yaptı; Besson yapımı büyük ölçüde bağımsız olarak finanse etti. Film görselliğiyle övgü alırken hikâyesi eleştirildi ve dünya çapında yaklaşık 226 milyon dolar hasılatla beklentilerin altında kaldı.

Uzay ve bilime etkisi

Besson'un uzay filmleri bilimsel gerçekçilikten çok Fransız çizgi roman geleneğinin hayal gücüne dayanır. Filmleri için belgelenmiş bir bilimsel danışmanlık bulunmaz. Yine de Valerian'daki Alpha fikri, gerçek bir uzay yapısından yola çıkması bakımından dikkat çeker: insanlığın bugün yörüngede tuttuğu istasyonun, yüzyıllar içinde farklı türlerin katıldığı bir kente dönüşebileceğini hayal eder.

Besson'un asıl katkısı, Avrupa sinemasının da büyük bütçeli, görsel efekt ağırlıklı uzay filmleri üretebileceğini göstermesidir. Beşinci Element, Görsel Efektler Derneği'nin 2007'de yaptığı en etkili görsel efekt filmleri listesinde 50. sıraya yerleşti ve zamanla bilimkurgunun kült filmleri arasına girdi.

Mirası

Besson, Hollywood'la aynı ölçekte yapım yapmayı hedefleyen bir Fransız stüdyo modeli kurmaya çalışan yönetmen ve yapımcıdır. EuropaCorp ve Cité du Cinéma bu hedefin ürünleridir. 2015'te Fransa Sinema Sanatları ve Teknikleri Akademisi'nin altın madalyasını aldı.

Bilmeye değer

• Gençliğinde deniz biyoloğu olmak istiyordu; bir dalış kazası bu planı değiştirdi.
• Beşinci Element'in hikâyesini 16 yaşında yazmaya başladı, film vizyona girdiğinde 38 yaşındaydı.
• Beşinci Element'in tam olarak hangi yılda geçtiği kaynaklarda farklıdır: filmde 2263, DVD kapağında 2257, Besson'un kitabında 2259 olarak verilir.
• Valerian'ın çizeri Jean-Claude Mézières, Beşinci Element'in tasarımında da çalıştı.
• Arthur ile Minimoylar serisinin dayandığı çocuk kitaplarını da kendisi yazdı.

Fotoğraf: Harald Krichel / WikiPortraits · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons