Robert Silverberg

Robert Silverberg kimdir?

Robert Silverberg (d. 15 Ocak 1935, Brooklyn, New York), ABD'li bilimkurgu yazarı ve antoloji editörüdür. Hem Hugo hem Nebula ödüllerini birçok kez kazandı, 1999'da Bilimkurgu ve Fantastik Onur Listesi'ne (Science Fiction and Fantasy Hall of Fame) girdi ve Amerika Bilimkurgu ve Fantastik Yazarları Derneği (SFWA) onu 2004 yılı için türün en yüksek onuru olan Büyük Usta (Grand Master) unvanına layık gördü. En bilinen eserleri arasında Nightwings (1969) uzun öyküsü, Downward to the Earth (1970), The World Inside (1971), Dying Inside (1972) ve Majipoor serisini başlatan Lord Valentine's Castle (1980) romanları sayılır.

Silverberg'in hikâyesi bilimkurgu tarihinin küçük bir özeti gibidir: 1950'lerin dergi bilimkurgusunda inanılmaz bir hızla yazan genç bir zanaatkârken, 1960'ların sonunda türün edebî açıdan en iddialı yazarlarından biri hâline geldi. Uzak gezegenler, yıldızlar arası yolculuklar ve kalabalık gelecek dünyaları onun kitaplarında çoğu zaman bir macera sahnesi değil, insanın kendini sorguladığı bir ayna işlevi görür.

Hayatı: Columbia'dan "yılda bir milyon kelime"ye

Silverberg, Brooklyn'de Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluğundan beri doymak bilmeyen bir okurdu ve daha ilk gençlik yıllarında bilimkurgu dergilerine öykü göndermeye başladı. 1956'da Columbia Üniversitesi'nden İngiliz edebiyatı lisans diplomasıyla mezun oldu. Henüz öğrenciyken yazdığı gençlik romanı Revolt on Alpha C 1955'te Thomas Y. Crowell tarafından yayımlandı; bu, onun ilk kitabıydı. Ertesi yıl, 1956'da, "en umut vadeden yeni yazar" dalında ilk Hugo Ödülü'nü aldı.

Sonraki dört yılda, kendi hesabına göre, yılda yaklaşık bir milyon kelime yazdı. Bunların çoğu dergilerde ve Ace Doubles adlı ikili cep kitaplarında yayımlandı. Kendi adının yanında pek çok takma ad kullandı, o dönem komşusu olan Randall Garrett ile birçok ortak çalışmaya imza attı; ikilinin en bilinen ortak takma adı "Robert Randall"dı. 1956-1959 arasında ayda ortalama beş öyküsü yayımlanıyordu; yalnız 1958'de 80'den fazla öyküsü basıldı.

1959'da okur zevkinin değişmesi ve önde gelen birkaç derginin iflas etmesiyle bilimkurgu pazarı daraldı. Silverberg de tarih ağırlıklı kurgu dışı kitaplardan polisiye romanlara kadar başka alanlara yöneldi. Bu dönemde birçok takma adla, geçimini sağlamak için hızlı yazılmış popüler kitaplar da kaleme aldı.

1960'ların ortasında, aynı anda üç bilimkurgu dergisinin editörlüğünü yapan Frederik Pohl ona tam bir yaratıcı özgürlük tanıdı. Silverberg bu davetle yeniden bilimkurguya döndü; bu kez karakter derinliğine ve toplumsal arka plana çok daha fazla önem verdi, Columbia'da okuduğu modernist edebiyatın tekniklerini de metinlerine taşıdı. Ev yangını ve tiroit rahatsızlığıyla geçen zor bir dönemin ardından 1972'de New York'tan ABD'nin batı kıyısına taşındı ve 1975'te yazmayı bıraktığını açıkladı. Ancak 1980'de Lord Valentine's Castle ile geri döndü. 1987'den beri bilimkurgu yazarı Karen Haber ile evli olan Silverberg, San Francisco Körfez Bölgesi'nde yaşıyor. 2015'teki bir söyleşide artık yeni kurgu yazmayı düşünmediğini söyledi.

Uzay ve bilimkurgu eserleri

Silverberg'in ilk kitabı Revolt on Alpha C bile bir uzay romanıdır: 2363 yılında geçen hikâyede, Uzay Devriyesi Akademisi'nden yeni mezun bir öğrenci, bize en yakın yıldız sistemi olan Alfa Centauri'deki bir koloni gezegenine yapılan eğitim uçuşuna katılır. Gemi, ışıktan hızlı bir sürücüyle yolculuğu 15 günde tamamlar; vardıklarında koloni Dünya'dan bağımsızlığını ilan etmek üzeredir. Bu ilk kitapta bile Silverberg'in sonradan sık sık döneceği soru vardır: Doğru ile yanlışın net olmadığı bir durumda insan neye göre karar verir?

Downward to the Earth (1970), Silverberg'in uzay temalı en çok övülen romanlarından biridir. Kitap, eski bir Dünya kolonisi olan Belzagor gezegenine, gezegen bağımsızlığını kazandıktan sonra geri dönen eski yönetici Edmund Gunderson'ı anlatır. Gunderson, filleri andıran görünümleri yüzünden düşünen varlıklar olarak ciddiye almadığı yerli Nildoror türüne karşı suçluluk duymaktadır. Roman, Joseph Conrad'ın sömürgecilik üzerine yazdığı Karanlığın Yüreği'ne açık göndermeler yapar; bir karakterin adı bile Kurtz'dur. Yani Silverberg uzay kolonizasyonunu bir zafer anlatısı olarak değil, Dünya tarihindeki sömürgeciliğin bir tekrarı olarak sorgular.

The World Inside (1971) ise uzaya değil, aşırı kalabalıklaşmış bir Dünya'ya bakar. 2381 yılında nüfus 75 milyara ulaşmıştır ve insanlar "Urbmon" adı verilen, binlerce katlı, yaklaşık üç kilometre yüksekliğindeki dev kule kentlerde yaşar. Kitap 1972'de Hugo'ya aday gösterildi, ama Silverberg adaylığı geri çevirdi.

Ödüllü Nightwings, insanlığın loncalara bölündüğü uzak bir gelecekte geçer. Ana karakter, gökyüzünü izleyerek bir uzaylı istilasına karşı nöbet tutan "Gözcüler" loncasının bir üyesidir. Uzun öykü 1968'de Galaxy dergisinde çıktı, sonra iki devam öyküsüyle birlikte romanlaştırıldı. Hawksbill Station ise zaman yolculuğunu kullanır: Otoriter bir ABD yönetimi, muhalifleri Dünya'nın çok uzak geçmişine, Kambriyen dönemine, tek yönlü bir zaman makinesiyle sürgün eder. (Zaman yolculuğu fikrinin edebiyattaki klasik başlangıcı için Zaman Makinesi sayfasına bakabilirsiniz.)

1980'de başlayan Majipoor serisi, Dünya'dan çok daha büyük ve en az yedi farklı türün yerleştiği dev bir gezegende geçer. Bilimkurgu ile fantastik arasında duran bu seri, Silverberg'in en geniş okur kitlesine ulaşan eseri oldu; ilk kitap Lord Valentine's Castle 1981'de Locus En İyi Fantastik Roman ödülünü kazandı.

Silverberg'in uzay edebiyatına bir katkısı da Isaac Asimov ile ortak çalışmalarıdır. Asimov'un 1941 tarihli ünlü öyküsü "Nightfall"u, normalde hiç gece yaşamayan, sürekli güneş ışığı alan bir gezegende karanlığın gelişini anlatan hikâyeyi, 1990'da onunla birlikte romana dönüştürdü. Asimov'un "The Ugly Little Boy" ve "The Bicentennial Man" öykülerini de romanlaştırdı; ikincisi 1992'de The Positronic Man adıyla yayımlandı.

Bilimle ilişkisi

Silverberg bir bilim insanı değildi, ama kariyerinin büyük bölümünde bilim ve tarih yazarlığı da yaptı. Bilimkurgu pazarının çöktüğü 1959 sonrasında kurgu dışı kitaplara yöneldi; bunlardan biri, 1961'de Monarch Books tarafından basılan ve başlığından da anlaşılacağı gibi uzaya çıkan ilk Amerikalıyı konu alan First American into Space'tir. Tarih, coğrafya ve doğa üzerine de çok sayıda popüler kitap yazdı.

Asimov's Science Fiction dergisinde "Reflections" (Düşünceler) başlıklı köşe yazıları yazdı. Bilimkurgu ve bilim üzerine düşüncelerini Reflections and Refractions: Thoughts on Science Fiction, Science and Other Matters adlı kitapta da topladı. Romanlarında bilim çoğu zaman ön planda değil, arka plandadır: gezegen kolonileri, nüfus patlaması ve zaman yolculuğu onun elinde teknik ayrıntılardan çok etik ve psikolojik sorulara dönüşür.

Ödülleri

Silverberg, türün en çok ödül almış yazarlarından biridir. Başlıcaları:

• Hugo Ödülü: En umut vadeden yeni yazar (1956), Nightwings ile en iyi uzun öykü (1969), "Gilgamesh in the Outback" ile en iyi uzun öykü (1987), "Enter a Soldier. Later: Enter Another" ile (1990). 2001'de 1951 yılı için verilen geriye dönük Retro Hugo'yu en iyi hayran yazarı dalında aldı.
• Nebula Ödülü: "Passengers" öyküsü (1970), A Time of Changes romanı ve "Good News from the Vatican" öyküsü, Born with the Dead uzun öyküsü (1975) ve Sailing to Byzantium uzun öyküsü (1986).
• Locus Ödülü: Editörlüğünü yaptığı The Science Fiction Hall of Fame, Volume One antolojisi ve Lord Valentine's Castle dahil birçok kez.
• Onur ödülleri: Bilimkurgu ve Fantastik Onur Listesi (1999), SFWA Damon Knight Anısına Büyük Usta Ödülü (2004 yılı için; derneğin 21. Büyük Ustası), First Fandom Onur Listesi (2018).

Eserleri Japonya'da Seiun, İsrail'de Geffen ve Fransa'da Prix Apollo gibi uluslararası ödüller de kazandı.

Etkisi

Silverberg, 1960'ların sonunda bilimkurgunun "Yeni Dalga" adı verilen dönüşümünün önemli isimlerindendir. Bu dönemde birçok yazar türün ilk yıllarına damgasını vuran macera, sert bilim ve uzay operası kalıplarından uzaklaşıp psikolojik derinliği ve deneysel anlatımı öne çıkardı. Silverberg'in bu dönemdeki romanları, eleştirmen Algis Budrys'in de vurguladığı gibi, erken dönem işlerinden çok daha derinlikli ve kültürlü bulunur.

Editör olarak da etkisi büyüktür. 1970'te yayımlanan The Science Fiction Hall of Fame, Volume One, 1929–1964 antolojisi, SFWA üyelerinin oylarıyla seçilen, Nebula öncesi dönemin en iyi öykülerini bir araya getirdi; Asimov'un "Nightfall"u da bu kitapta yer alır. New Dimensions ve Alpha antoloji dizileriyle yeni yazarlara alan açtı ve SFWA'nın başkanlığını da üstlendi.

Türle ilişkisinin bir başka göstergesi de bağlılığıdır: 2015 itibarıyla, 1953'teki ilk törenden bu yana yapılan bütün Hugo Ödülü törenlerine katılmıştı. Altmış yılı aşan yazarlık hayatıyla Silverberg, dergi bilimkurgusunun altın çağından günümüze uzanan canlı bir köprüdür.