Lawrence M. Krauss

Lawrence M. Krauss kimdir?

Lawrence Maxwell Krauss (doğumu 27 Mayıs 1954, New York), Kanada asıllı Amerikalı kuramsal fizikçi ve kozmologdur. Yale, Case Western Reserve ve Arizona Eyalet (ASU) üniversitelerinde ders verdi; 2008'de ASU'da evrenin kökenine ilişkin temel soruları araştırmak için Origins Projesi'ni kurdu ve yönetti. Genel okur için yazdığı kitaplarla tanınır: en çok satanları arasında, Uzay Yolu'ndaki teknolojileri gerçek fizikle sınayan The Physics of Star Trek (1995) ve evrenin "hiçlikten" doğup doğamayacağını tartışan A Universe from Nothing (2012) vardır. Kozmolojide, boş uzayın enerjisinin evrene egemen olduğu fikrini 1998'deki gözlemsel keşiften önce savunan fizikçilerdendir. Kariyeri 2018'den sonra cinsel taciz iddiaları ve Jeffrey Epstein ile ilişkisi nedeniyle tartışmalı bir hal aldı.

Hayatı

Krauss New York'ta doğdu ama çocukluğunu Kanada'nın Toronto kentinde geçirdi; dindar olmayan Yahudi bir ailede büyüdü. 1977'de Ottawa'daki Carleton Üniversitesi'nde matematik ve fizik lisans derecelerini birincilik onuruyla aldı, 1982'de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) fizik doktorasını tamamladı. Harvard Society of Fellows'taki araştırma döneminin ardından 1985'te Yale Üniversitesi'nde yardımcı doçent, 1988'de doçent oldu.

1993'te Case Western Reserve Üniversitesi'ne geçti; burada Ambrose Swasey Fizik Profesörü, astronomi profesörü ve 2005'e kadar fizik bölümü başkanıydı. Ağustos 2008'de Arizona Eyalet Üniversitesi'nin Dünya ve Uzay Araştırmaları Okulu'na katıldı ve Origins Projesi'nin başına geçti; projenin 2009'daki açılış sempozyumuna seksen bilim insanı katıldı, üç bin kişi izledi. Aynı yıl Atom Bilimcileri Bülteni'nin (Bulletin of the Atomic Scientists) sponsorlar kurulunun eş başkanlığına seçildi. 2010'da Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu'nun yönetim kuruluna girdi, 2013'te Avustralya Ulusal Üniversitesi'nde yarı zamanlı profesörlük kabul etti. 2019'dan beri Origins Project Foundation'ın başkanıdır ve "The Origins Podcast" adlı söyleşi programını sunar.

Uzay Yolu'nun fiziği

Krauss'u bilim meraklılarının ötesinde geniş bir kitleye tanıtan kitap, Kasım 1995'te ciltli olarak çıkan The Physics of Star Trek'tir. Fikir aslında yayıncısının şakasıydı; Krauss önce reddetti, sonra Uzay Yolu'nun insanları gerçek fiziğe ilgi duymaya yöneltebileceğini düşündü. Kitap, dizideki eylemsizlik sönümleyicilerinden warp sürücüsüne, zaman yolculuğundan solucan deliklerine ve ışınlanmaya kadar pek çok kavramı bilinen fizik yasalarıyla karşılaştırır; neyin yasak, neyin yalnızca son derece zor olduğunu ayırt eder. Önsözü Stephen Hawking yazdı.

Kitap ABD'de 200 binden fazla sattı, 1998'e kadar 13 dile çevrildi ve BBC'nin bir televizyon yapımına temel oldu. Krauss 2007'de metni gözden geçirip güncelledi. Ardından gelen Beyond Star Trek: Physics from Alien Invasions to the End of Time aynı yaklaşımı uzaylı istilalarından evrenin sonuna uzanan konulara taşıdı. Warp fikrinin bugünkü kuramsal karşılığı için Alcubierre sürücüsü sayfamıza bakılabilir.

Kozmoloji ve diğer kitapları

Krauss'un bilimsel çalışmaları kuramsal fiziğin geniş bir alanına yayılır; üç yüzden fazla bilimsel makale ve derleme yazdı ya da ortak yazdı. En çok anılan katkısı 1995'teki öngörüsüdür: Michael S. Turner ile yazdığı "The Cosmological Constant is Back" (Kozmolojik sabit geri döndü) adlı makalede, evrenin enerji yoğunluğuna boş uzayın enerjisinin, yani sıfırdan farklı bir kozmolojik sabitin egemen olduğunu savundu. 1998'de iki ayrı gözlem ekibi uzak süpernovalarla evrenin genişlemesinin hızlandığını gösterdi ve bu keşif 2011'de Nobel Fizik Ödülü'ne değer görüldü. Bugün bu bileşen karanlık enerji adıyla anılır; değerinin neden bu kadar küçük olduğu ise hâlâ kozmolojik sabit sorunu olarak açık bir sorudur.

2012'de çıkan A Universe from Nothing: Why There Is Something Rather Than Nothing, sonsözünü Richard Dawkins'in yazdığı ve bir hafta içinde New York Times çok satanlar listesine giren kitaptır. Krauss burada göreli kuantum alanlarının belirli düzenlemelerinin, bildiğimiz evrenin "hiçlikten" ortaya çıkışını açıklayabileceğini savunur ve modelin evrenin biçimi ve enerji yoğunluğu gibi gözlemlerle uyumlu olduğunu belirtir. Kozmolog ve ilahiyatçı George Ellis ise bu yaklaşımın sınanmış bilim değil, felsefi bir spekülasyon olduğunu söyleyerek eleştirdi. Krauss da The Atlantic'e verdiği söyleşide köken sorularının bittiğini hiçbir zaman iddia etmediğini vurguladı. Kitabın 2013 karton kapaklı baskısına, 2012'de Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda bulunan Higgs bozonunu ele alan yeni bir önsöz eklendi. Krauss başta Higgs bozonunun varlığına kuşkuyla bakmış, keşiften sonra Higgs alanının karanlık enerjinin doğasına etkilerini araştırmıştır.

Diğer kitapları arasında The Fifth Essence (1989), Fear of Physics (1994), evrendeki kayıp kütle arayışını, yani karanlık maddeyi konu alan Quintessence (2000), Büyük Patlama'dan Dünya'daki yaşama ve ötesine uzanan Atom (2001), ekstra boyutları ve sicim kuramını eleştirel bir gözle ele alan Hiding in the Mirror (2005), Richard Feynman'ın bilimsel yaşamını anlatan Quantum Man (2011) ve The Greatest Story Ever Told—So Far (2017) vardır. Krauss belgesellerde de sık göründü: Evren Nasıl İşler dizisinde (2010-2018) ve Voyager sondalarını anlatan En Uzak (2017) belgeselinde yer aldı.

Bilim iletişimi ve kamusal tartışmalar

Krauss, ABD'de kamu politikası tartışmalarının bilime daha çok dayanması gerektiğini savunur. 2002'de Ohio eyalet okul kurulu önünde "akıllı tasarım"ın fen derslerine girmesine karşı çıkmasıyla ulusal ölçekte tanındı, The New York Times için başyazılar yazdı. Kendini din karşıtı olarak tanımlar; Richard Dawkins ile birlikte dünyayı dolaştığı 2013 tarihli The Unbelievers belgeselinde rol aldı ve William Lane Craig, John Lennox gibi din savunucularıyla tartışmalara katıldı.

Ödülleri

Krauss, ABD'nin üç büyük fizik kuruluşunun, yani Amerikan Fizik Derneği'nin, Amerikan Fizik Öğretmenleri Derneği'nin ve Amerikan Fizik Enstitüsü'nün ödüllerini alan çok az bilim insanından biridir. Başlıcaları:

• Gravity Research Foundation deneme yarışması birincilik ödülü (1984 ve 2014)
• AAAS Bilim ve Teknolojinin Kamuca Anlaşılması Ödülü (2000)
• Julius Edgar Lilienfeld Ödülü ve Andrew Gemant Ödülü (2001)
• Amerikan Fizik Enstitüsü Bilim Yazarlığı Ödülü (2002), Oersted Madalyası (2003)
• Amerikan Fizik Derneği Joseph A. Burton Forum Ödülü (2005)
• Kanada Kraliyet Astronomi Derneği Helen Sawyer Hogg Ödülü (2009), Physics World Yılın Kitabı (2011)
• ABD Ulusal Bilim Kurulu Kamu Hizmeti Madalyası (2012)

Tartışmalar

Şubat 2018'de BuzzFeed News, Krauss hakkında uygunsuz sözlerden izinsiz cinsel yaklaşmaya uzanan çeşitli iddialar yayımladı; Krauss haberin iftira niteliğinde ve olgulara aykırı olduğunu söyledi. ASU'nun iç soruşturması, delillerin ağırlığına göre Krauss'un Avustralya'daki bir etkinlikte bir kadına izinsiz dokunarak üniversitenin cinsel taciz politikasını ihlal ettiği sonucuna vardı. Krauss 51 sayfalık bir itirazla suçlamaları reddetti. Origins Projesi direktörlüğü 2018'de yenilenmedi, kendisi 2018-2019 öğretim yılının sonunda ASU'dan emekli oldu. Atom Bilimcileri Bülteni sponsor kurulu başkanlığından çekildi; Amerikan Hümanist Derneği 2015'te verdiği "Yılın Hümanisti" unvanını 2018'de geri aldı.

Krauss'un hüküm giymiş cinsel suçlu Jeffrey Epstein ile ilişkisi de eleştirildi. 2006'da Epstein'ın vakfınca finanse edilen bir kütleçekim konferansının düzenlenmesine yardım etti; Origins Projesi 2010-2017 arasında Epstein'a bağlı bir vakıftan 250 bin dolar aldı. Krauss, Epstein'ın 2008'deki mahkûmiyetinden sonra onu kamuoyu önünde savundu; 2025 ve 2026'da yayımlanan resmî belgeler ikili arasındaki yazışmanın yıllarca sürdüğünü ortaya koydu.

Kitapları

• Hiç Yoktan Bir Evren (Lawrence M. Krauss): konusu, bilimi ve okuma rehberi (2012)

Etkisi

Bilim yazarı Claudia Dreifus, Scientific American'daki söyleşisinde Krauss'u aynı zamanda kamusal bir aydın olarak tanınan az sayıdaki önde gelen fizikçiden biri olarak nitelemişti. The Physics of Star Trek, popüler bir bilimkurgu evrenini fizik öğretmek için kullanan kitapların öncülerinden oldu ve benzer "... fiziği" kitaplarının yolunu açtı. Kozmolojideki öngörüsü ise karanlık enerji çağının başlangıcına denk gelir. Öte yandan 2018 sonrası tartışmalar nedeniyle bugün akademik dünyada daha mesafeli karşılanan bir isimdir.