Jacques Bergier

Jacques Bergier kimdir?

Jacques Bergier (21 Ağustos 1912 – 23 Kasım 1978), Odessa'da doğmuş Fransız kimya mühendisi, İkinci Dünya Savaşı'nda direniş üyesi, gazeteci ve yazardır. En çok, Louis Pauwels ile birlikte yazdığı 1960 tarihli Le Matin des magiciens (Büyücülerin Sabahı) kitabıyla ve ardından ikilinin kurduğu Planète dergisiyle tanınır. Bu iki çalışma, yazarların kendilerinin "fantastik gerçekçilik" (réalisme fantastique) adını verdiği akımın temelini attı. Bergier aynı zamanda Fransa'da bilimkurgunun yayılmasına emek veren bir editör ve çevirmendi; Robert Charroux ve Jean Sendy ile birlikte Fransa'da "antik astronot" düşüncesinin öncülerinden sayılır. Bu son yönü, bilim çevrelerinde sözde bilim olarak değerlendirilir.

Hayatı

Bergier, o dönem Rus İmparatorluğu'na bağlı olan Odessa'da Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Rusya'da kullanılan eski (Jülyen) takvime göre doğum günü 8 Ağustos, bugünkü takvime göre 21 Ağustos 1912'dir. Doğum adının Yakov Berger olduğu düşünülür; otobiyografisinde soyadının "Bergier" biçimine bir memurun yazım hatasıyla dönüştüğünü anlatır. Aynı kitapta fizikçi George Gamow'un kuzeni olduğunu da ileri sürer.

Rus İç Savaşı yüzünden aile 1920'de annenin memleketi Kremenets'e, ardından 1925'te Fransa'ya taşındı. Bergier, Paris'te Lycée Saint-Louis'nin ardından Paris Fen Fakültesi'nde ve École nationale supérieure de chimie de Paris'te okuyarak kimya mühendisi oldu. 1934-1939 arasında Fransız atom fizikçisi André Helbronner'ın asistanlığını yaptı ve nükleer kimya üzerinde çalıştı.

Alman işgali sırasında Lyon'da, Londra'daki Özgür Fransa yönetimiyle bağlantılı Marco Polo direniş ağında görev aldı. Ağın topladığı istihbarat, Peenemünde'deki V-2 roket deney üssüyle ilgili bilgilerin Londra'ya ulaşmasında rol oynadı; 1946'da kayda geçen bir tanıklığa göre Bergier, V-1 uçan bombalarının güdüm başlıklarına ait ilk planları İngilizlere ulaştırmayı başardı. 23 Kasım 1943'te Lyon'da Gestapo tarafından tutuklandı. Mart 1944'ten Mayıs 1945'e kadar önce Neue Bremm, sonra Mauthausen-Gusen toplama kamplarında tutuldu ve kamp kurtarıldıktan sonra Mayıs 1945'te Fransa'ya döndü.

Savaştan sonra bir süre mühendislik danışmanlığı yaptı, 1950'lerin başında ise kendini yazıya verdi. 1949'da Jacqueline Bernardeau ile evlendi. 1977'de Je ne suis pas une légende (Ben Efsane Değilim) adlı otobiyografisini yayımladı. 23 Kasım 1978'de Paris'te beyin kanaması sonucu öldü.

Bilimkurgu ve uzay temalı çalışmaları

Bergier, savaş sonrası Fransa'da bilimkurgunun okurla buluşmasında önemli bir aracıydı. 1953'te Fransa'nın ilk bilimkurgu dergisi kabul edilen Fiction'ın kuruluşunda yer aldı. Amerikalı korku ve fantastik yazarı H. P. Lovecraft'ı Fransızcaya ilk çeviren kişi olarak anılır. Sovyet bilimkurgusundan seçkiler içeren Les douze meilleures histoires de science-fiction soviétique (Sovyet Bilimkurgusunun En İyi On İki Öyküsü, 1963) gibi antolojiler hazırladı. 1968-1970 arasında Opta yayınevinin "Les Classiques de la S-F" dizisini Michel Demuth ile, 1970-1975 arasında da Albin Michel'in bilimkurgu dizisi dahil birkaç diziyi Georges H. Gallet ile birlikte yönetti. 1970'te on iki ciltlik bir bilimkurgu başyapıtları seçkisinin editörlüğünü üstlendi.

Uzay, Bergier'in kurgu dışı kitaplarında da sık işlenen bir temaydı. Françoise d'Eaubonne ve Jean-Charles ile birlikte Le Sous-marin de l'espace (Uzay Denizaltısı, 1959) kitabını yazdı; 1963'te À l'écoute des planètes (Gezegenleri Dinlerken), 1974'te Visa pour une autre terre (Başka Bir Dünyaya Vize) yayımlandı. 1960'ta Science et Vie dergisinin "L'Homme dans l'espace" (Uzayda İnsan) özel sayısına yapay uyduların uzay laboratuvarı olarak kullanımı ve Ay'ın kolonileştirilmesi üzerine iki yazı verdi.

Büyücülerin Sabahı ve Planète

Bergier, yazar ve editör Louis Pauwels ile 1954'te Paris'te tanıştı. Beş yıllık bir çalışmanın ürünü olan Le Matin des magiciens 1960'ta Gallimard tarafından yayımlandı. Bergier'e göre kitabın ilk fikri, Gusen kampının revirinde yatarken aklına gelmişti. Kitap, gizli toplulukların ve okültizmin modern Avrupa tarihine etkisi olduğunu öne süren, simyayla nükleer fizik arasında bağ kurmaya çalışan, yitik uygarlıklar ve açıklanamayan olaylar üzerine kurulu bir derlemedir. Fransa'da 1960'lar ve 1970'lerde özellikle gençler arasında çok okundu; 1963'te Rollo Myers'ın çevirisiyle The Dawn of Magic adıyla İngilizceye aktarıldı, ABD'de 1968'de The Morning of the Magicians adıyla cep kitabı olarak çıktı. Kitap, Nazizm ile okültizm arasındaki ilişki gibi pek çok konuda ardılları olan bir türün doğmasına yol açtı ve "yasak tarih" meraklılarının sık başvurduğu bir kült esere dönüştü.

Pauwels ve Bergier 1961'de, François Richaudeau'nun da katılımıyla, Planète dergisini kurdu. Ufolog Aimé Michel gibi yazarların da katkı verdiği dergi, gerçek bilimsel konuları bilimkurguya yakın düşünceler ve okült temalarla aynı sayfalarda buluşturuyordu. İkili daha sonra L'Homme éternel (Ebedî İnsan, 1970) kitabını da birlikte yazdı.

Bergier'in kendi ifadesiyle "model aldığı" isim, gazetelerde yer alan açıklanamayan olayları derleyen Amerikalı yazar Charles Fort'tur. Bergier ve Pauwels, Fort'un The Book of the Damned (Lanetlenmişlerin Kitabı) eserini Fransızcaya çevirdi; çeviri 1955'te yayımlandı.

Uzaylılar, antik astronotlar ve bilimin bakışı

Bergier dünya dışı yaşam olasılığıyla ve UFO gözlemi bildirimleriyle ilgilendi. 1970'te Les extra-terrestres dans l'Histoire (Tarihte Dünya Dışı Varlıklar), 1977'de Georges H. Gallet ile Le Livre des anciens astronautes (Antik Astronotlar Kitabı) kitaplarını yayımladı. Bu kitaplarda insanlığın geçmişte başka dünyalardan gelen varlıklarla temas kurmuş olabileceği fikrini işledi ve bunu desteklediğini düşündüğü olayları, kendi deyişiyle "abartılı rastlantılar" olarak sıraladı. Aynı yıllarda Erich von Däniken'in Tanrıların Arabaları kitabı da benzer iddiaları dünya çapında yaymıştı.

Bu yaklaşım bilim çevrelerince kabul görmez. Fransızca kaynaklar, Le Matin des magiciens çizgisindeki akımı sözde bilim olarak niteler; antik astronot iddialarına ise arkeologlar, söz konusu yapıların ve buluntuların insan eliyle yapıldığını gösteren kanıtlarla karşılık verir. Konunun ayrıntısı antik astronot iddiaları sayfasında ele alınıyor. Öte yandan Bergier her şeye inanan biri olarak da görülmemelidir: astroloji başta olmak üzere kehanet yöntemlerine karşı oldukça eleştireldi.

Bilimle ilişkisi

Bergier mesleği gereği bilimin içinden gelen bir yazardı. Kimya mühendisliği eğitimi ve Helbronner'ın laboratuvarındaki çalışmaları, popüler bilim yazılarının da temelini oluşturdu. 1954'te gazeteci Pierre de Latil ile yazdığı Visa pour demain (Yarına Vize), bugünkü kuramsal buluşlardan yola çıkarak onlardan yaklaşık elli yıl sonra doğacak teknolojileri kestirmeye çalışan bir gelecek bilimi denemesiydi. 1968'de uzaktan erişilen bilgisayarlardan, zaman paylaşımından ve bu hizmetler için abonelik ücreti alınacağından söz etmesi, bugün İnternet çağının erken bir öngörüsü olarak anılır.

Bergier, Fransız Bilim Yazarları Derneği'nin (Association française des écrivains scientifiques) kurucu üyeleri arasındaydı. 1961'de dostu fizikçi Jean Charon ile birlikte uluslararası Galabert astronotik ödülünü aldı. Buna karşılık simya üzerine yazdıkları ve laboratuvarda dönüşüm deneyleri yaptığına dair anlatımları bilimsel olarak doğrulanmış değildir; bunlar onun kendi iddiaları olarak kalır.

Ödülleri ve nişanları

• Légion d'honneur şövalye nişanı (1945, askerî)
• Croix de guerre 1939-1945, bronz palmiyeli
• Fransız Direniş Madalyası (Médaille de la Résistance, rozetli, 1945)
• Uluslararası Galabert Astronotik Ödülü (1961, Jean Charon ile birlikte)
• Prix Europa-Littérature (1978)

Etkisi

Bergier'in renkli kişiliği çizgi romanlara da girdi. Belçikalı çizer Hergé, 1968 tarihli Tenten albümü Vol 714 pour Sydney (Sidney'e 714 Sefer Sayılı Uçuş) için Mik Ezdanitoff karakterini Bergier'den esinlenerek çizdi. Hergé'nin uzay temalı albümleri için Tenten Ay'da sayfasına bakılabilir. Franquin de 1957'de bir albümünde ona benzeyen bir profesör karakteri kullanmıştı.

2002'de bilimkurgu ve fantastik eserleri ödüllendiren Prix Jacques Bergier kuruldu. Bergier'in arşivi 2019'dan bu yana Charleville-Mézières'deki Voyelles kütüphanesinde, Le Matin des magiciens'in el yazması ise Fransız Ulusal Kütüphanesi'ndeki Pauwels arşivinde korunuyor. Bergier bugün iki yüzüyle hatırlanıyor: Fransız okurunu bilimkurguyla ve uzay çağının heyecanıyla buluşturan çok okuyan bir aracı, aynı zamanda gizemcilik ile bilimi birbirine karıştıran ve antik astronot düşüncesini yayan bir yazar.