Donald Goldsmith

Donald Goldsmith kimdir?

Donald Goldsmith (doğumu 24 Şubat 1943), astronomiyi geniş okur kitlesine anlatan Amerikalı astronom ve bilim yazarıdır. Kaliforniya Üniversitesi'nden (Berkeley) astronomi doktorası olan Goldsmith, Harvard University Press'in tanıtımına göre astronomi üzerine yirmiden fazla kitap yazmış ya da yayına hazırlamıştır. En bilinen kitapları arasında Neil deGrasse Tyson ile yazdığı Origins: Fourteen Billion Years of Cosmic Evolution (Kökenler), İngiltere Kraliyet Astronomu Martin Rees ile yazdığı The End of Astronauts (Astronotların Sonu), ötegezegenleri anlatan Exoplanets ve kozmolojik sabiti konu alan Einstein's Greatest Blunder? (Einstein'ın En Büyük Hatası mı?) vardır. Kitapları; kara deliklerden kitlesel yok oluşlara, ötegezegenlerden evrenin genişlemesine kadar uzay biliminin tartışmalı sorularını, uzman olmayan okur için açık bir dille ele alır.

Goldsmith, televizyon belgeselleriyle de tanınır: PBS'in The Astronomers dizisinin bilim editörü ve yazarlarından biri, NOVA'nın komedyen Lily Tomlin'in rol aldığı Is Anybody Out There? belgeselinin de ortak yazarıdır.

Hayatı

Goldsmith, Kaliforniya Üniversitesi'nde (Berkeley) astronomi alanında doktorasını 1969'da tamamladı. Doktora tezinin konusu yıldızlararası bulutların oluşumu ve dengesiydi; yani yıldızların doğduğu gaz ve toz bulutlarının nasıl bir araya geldiği ve nasıl ayakta kaldığı. Doktorasının ardından kariyerini büyük ölçüde bilim yazarlığına ve bilim iletişimine adadı; kitap tanıtımlarına göre Berkeley'de yaşar. 1970'lerin ortasından başlayarak hem kendi kitaplarını yazdı hem de önde gelen bilim insanlarıyla ortak kitaplar ve derlemeler hazırladı.

Kitapları

İlk dönem: kara delikler ve Velikovsky tartışması

Goldsmith'in kütüphane kayıtlarındaki ilk kitaplarından biri 1974 tarihli From the Black Hole to the Infinite'dir. Ardından gelen Scientists Confront Velikovsky (1977), bilim tarihinin ünlü tartışmalarından birinin belgesidir. Immanuel Velikovsky, 1950'de yayımlanan Worlds in Collision (Çarpışan Dünyalar) kitabında Venüs'ün MÖ 15. yüzyıl dolaylarında Jüpiter'den kuyruklu yıldız benzeri bir cisim olarak fırladığını, Dünya'nın yakınından geçerek eski mitolojilerde anlatılan felaketlere yol açtığını iddia etmişti. Amerikan Bilimi İlerletme Derneği (AAAS), tartışmanın büyümesi üzerine 1974 toplantısında Velikovsky'nin de katıldığı bir oturum düzenledi. Goldsmith'in yayına hazırladığı kitap, bu oturumun bildirilerini topladı; Carl Sagan'ın Velikovsky'nin varsayımlarını tek tek ele aldığı ünlü eleştirisi de bu kitapta yayımlandı; gözden geçirilmiş hâli sonra Sagan'ın Broca's Brain kitabına girdi. Sagan bu eleştiriyi sonradan Kozmos dizisinde de dile getirdi. Kitap, bilimin aykırı fikirlere kulak tıkamadan ama kanıt isteyerek nasıl yanıt verebileceğini gösteren bir örnek olarak anılır.

1983'te Robert V. Wagoner ile birlikte Cosmic Horizons (Kozmik Ufuklar) kitabını yazdı.

Nemesis ve kitlesel yok oluşlar

1985'te Walker and Company'den çıkan Nemesis: The Death Star and Other Theories of Mass Extinction, 1980'lerin en heyecan verici bilimsel tartışmalarından birini konu aldı. Bu dönemde bazı araştırmacılar, Dünya'daki kitlesel yok oluşların belirli aralıklarla tekrarlandığını ileri sürmüş; bunun nedeni olarak da 1984'te, Güneş'in çok basık bir yörüngede dolanan, henüz görülmemiş sönük bir eş yıldızının, Güneş Sistemi'nin en dış kabuğu sayılan Oort bulutunu düzenli aralıklarla sarsarak iç Güneş Sistemi'ne kuyruklu yıldız yağmuru gönderdiği fikrini önermişlerdi. Bu varsayımsal yıldıza Yunan mitolojisindeki intikam tanrıçasının adıyla "Nemesis" denmişti. Goldsmith kitabında Nemesis'i ve dinozorları yok eden asteroit çarpması başta olmak üzere rakip açıklamaları birlikte ele aldı. Kitap, Amerikan Fizik Enstitüsü'nün (AIP) 1986 Bilim Yazarlığı Ödülü'nü bilim insanı kategorisinde kazandı. (Nemesis bugüne kadar bulunamadı; NASA'nın WISE kızılötesi tarama teleskobu da onu görmedi ve NASA bilim insanı David Morrison, böyle bir cisim olsaydı kızılötesi taramalarda yakalanması gerektiğini yazdı.)

Ötegezegenler ve yaşam arayışı

Goldsmith'in kalıcı ilgi alanlarından biri, Güneş dışındaki yıldızların çevresinde dönen gezegenler ve evrende yaşam arayışıdır. İlk ötegezegen keşiflerinin hemen ardından, 1997'de University Science Books'tan Worlds Unnumbered: The Search for Extrasolar Planets (Sayısız Dünyalar) kitabını yayımladı. Yirmi yıl sonra, binlerce ötegezegenin bilindiği bir dönemde konuya geri döndü: Harvard University Press'ten 10 Eylül 2018'de çıkan Exoplanets: Hidden Worlds and the Quest for Extraterrestrial Life, bu uzak dünyaların nasıl keşfedildiğini, boyutları, kütleleri ve yörüngelerinin gezegen oluşumu hakkında doğurduğu yeni soruları ve hangilerinin yaşama elverişli olabileceğini anlatır. Konunun arka planı Ötegezegenler, Ötegezegenler nasıl bulunur? ve Yaşanabilir bölge sayfalarındadır.

Kozmoloji: Einstein'ın "hatası" ve evrenin genişleme hızı

Harvard University Press'ten çıkan Einstein's Greatest Blunder? The Cosmological Constant and Other Fudge Factors in the Physics of the Universe, Einstein'ın 1917'de durağan bir evren modeli elde etmek için denklemlerine eklediği kozmolojik sabitin hikâyesini anlatır. Einstein'ın sonradan "en büyük hatası" saydığı rivayet edilen bu terim, evrenin genişlemesinin hızlandığının anlaşılmasıyla karanlık enerjinin olası açıklaması olarak geri döndü. Kitap, kozmolojinin gerçekten bir kriz içinde olup olmadığını okurun kendisinin değerlendirmesine olanak verir. Ayrıntılar Kozmolojik sabit sorunu ve Karanlık enerji sayfalarındadır. Bu çizgide The Runaway Universe (Kaçak Evren) adlı bir kitabı daha vardır.

Goldsmith'in kozmoloji ilgisi en yeni projesine de taşındı. Evrenin genişlemesinin hızlandığını gösteren çalışmasıyla 2011 Nobel Fizik Ödülü'nü paylaşan kozmolog Adam G. Riess ile yazdığı The Unruly Universe: The Struggle to Decipher Our Expanding Cosmos, Harvard University Press'in duyurusuna göre 13 Nisan 2027'de yayımlanacak. Kitap, evrenin genişleme hızını gösteren Hubble sabitinin farklı yöntemlerle ölçülünce iki ayrı değer vermesini ve bunun standart kozmoloji modeli için ne anlama gelebileceğini anlatıyor; konu sitede Hubble gerilimi başlığıyla ele alınır.

Tyson ve Rees ile ortak kitaplar

2004'te Neil deGrasse Tyson'ın sunduğu dört bölümlük NOVA dizisi Origins'in eşlik kitabını Tyson ile birlikte yazdı. W. W. Norton'dan çıkan Origins: Fourteen Billion Years of Cosmic Evolution, Büyük Patlama'dan galaksilerin, yıldızların, gezegenlerin ve yaşamın ortaya çıkışına uzanan kozmik evrimi anlatır (Tyson'ın kısa anlatımlı kitabı için bkz. Acelesi Olanlar İçin Astrofizik). İkili, Nisan 2009'da PBS'te gösterilen ve Tyson'ın anlatıcılığını yaptığı 400 Years of the Telescope belgeselinde yeniden çalıştı; Goldsmith filmin geliştirme ekibindeydi.

19 Nisan 2022'de Harvard University Press'in Belknap dizisinden çıkan The End of Astronauts: Why Robots Are the Future of Exploration, Martin Rees ile birlikte yazdığı ve en çok tartışılan kitabıdır. Yazarlar, alçak Dünya yörüngesinin ötesinde uzay keşfinin insansız sürdürülmesi gerektiğini savunur: uzayda insanların havaya, yiyeceğe, suya ve öldürücü radyasyondan korunmaya ihtiyaç duyması, insanlı keşfi robotik keşfin on katından fazla pahalı kılar; robotlar sürekli gelişirken insan bedeni değişmez. Kitap, History Today dergisinin yılın kitapları arasına seçildi. Görüşleri, Ay ve Mars'a insan göndermeyi savunanlarla uzay politikası tartışmasının bir tarafını temsil eder.

Ödülleri

• 1986'da Amerikan Fizik Enstitüsü (AIP) Bilim Yazarlığı Ödülü (bilim insanı kategorisi), Nemesis ile
• 1990'da Pasifik Astronomi Derneği'nin, astronominin halka anlatılmasına olağanüstü katkı için verdiği Klumpke-Roberts Ödülü

Bilimle ilişkisi ve etkisi

Goldsmith, araştırmacı eğitimi almış bir astronomun bilim iletişimine adanmış kariyerine iyi bir örnektir. Kitaplarında sık sık en güncel ve en tartışmalı sorulara yönelir: Velikovsky tartışmasında bilimsel yöntemin savunusu, Nemesis'te henüz çözülmemiş bir yok oluş bilmecesi, ötegezegenlerde yaşam arayışı, uzayın geleceğinde insan ile robotun yeri ve bugün Hubble gerilimi. Bunu yaparken çoğu zaman alanın önde gelen araştırmacılarıyla ortak çalışır; Tyson, Rees ve Riess ile yazdığı kitaplar, araştırmanın içinden gelen bilgiyi okurun anlayacağı dile çeviren bir ortaklık modelidir. NASA için hazırladığı, sonradan Spitzer adını alan kızılötesi uzay teleskobu projesi SIRTF'i tanıtan 1990 tarihli yayın da kurumsal bilim iletişimine katkılarındandır. Uzay bilimini sorular ve tartışmalar üzerinden anlatan Goldsmith'in kitapları, uzayla ilgili popüler bilim rafının kalıcı başvuru kaynakları arasında yer alır.