Bill Ransom

Bill Ransom kimdir?

Bill Ransom (asıl adı William Michael Ransom; d. 6 Haziran 1945, Puyallup, Washington), Amerikalı bilimkurgu yazarı ve şairdir. En çok, Frank Herbert ile birlikte yazdığı üç romanla tanınır: The Jesus Incident (1979), The Lazarus Effect (1983) ve The Ascension Factor (1988). "Pandora dizisi" diye bilinen bu kitaplar, Herbert'in 1966 tarihli Destination: Void romanının devamıdır ve yapay bilinç kazanmış bir uzay gemisinin insanları okyanuslarla kaplı, tehlikeli bir gezegene yerleştirmesini anlatır. Ransom ayrıca Jaguar, ViraVax ve Burn gibi kendi romanlarını, altı şiir kitabını ve çok sayıda öyküyü yayımladı. Yazarlığının yanında yıllarca itfaiyeci ve acil sağlık teknisyeni olarak çalıştı.

Hayatı

Ransom 1945'te Washington eyaletinin Puyallup kasabasında doğdu. On bir yaşında tarım işçisi olarak tam gün çalışmaya başladı; sonraki yıllarda konserve fabrikasında işçilik ve aşçı yardımcılığı da yaptı. Washington State Üniversitesi'ne atletizm ve boks bursuyla, ardından University of Puget Sound'a atletizm bursuyla gitti. 1970'te University of Washington'dan sosyoloji ve İngilizce öğretmenliği alanında lisans diploması aldı; çok daha sonra Utah State Üniversitesi'nde İngiliz dili ve halkbilim alanında yüksek lisans yaptı.

1965-1970 arasında askerî ve ticari jet motorlarını söküp takan, onaran hızlı motor değiştirme ekibinde çalıştı. Nevada Üniversitesi'nde (Reno) bir burs programıyla Amerikan azınlık edebiyatı ile Eski ve Orta İngilizce üzerine çalıştı. Washington'a dönünce okullarda sanatçıların ders verdiği bir şiir programının pilot projesini başlattı. Port Townsend'deki sanat kurumu Centrum için Port Townsend Yazarlar Konferansı'nı ve gençlik programlarını kurup yönetti. An Officer and a Gentleman (Subay ve Centilmen) filminde ve CBS'in The Caine Mutiny Court-Martial yapımında rol aldı.

Washington'un Jefferson County bölgesinde altı yıl itfaiyeci, itfaiye temel eğitim ve ilk yardım eğitmeni, on yıl da ileri yaşam desteği veren acil sağlık teknisyeni olarak çalıştı. Guatemala, El Salvador ve Nikaragua'daki iç savaşlar sırasında insani yardım gruplarıyla gönüllü olarak bulundu; tıbbi bakım verdi, yalıtılmış topluluklara yangınla mücadele ve travma bakımı öğretti. ABD Ulusal Sanat Vakfı'ndan (NEA) hem şiir hem kurmaca alanında burs aldı. Olympia'daki The Evergreen State College'da altı yıl müfredat dekanı olarak çalıştıktan sonra emekli oldu; Washington'un Pasifik kıyısındaki Grayland'de yaşıyor.

Frank Herbert ile ortaklık ve Pandora dizisi

Ransom'ın bilimkurguya girişi, Dune'un yazarı Frank Herbert ile kurduğu ortaklıkla oldu. Ransom'ın yazarlar konferansını kurduğu Port Townsend'de Herbert'in de bir evi vardı. Bilimkurgu ansiklopedisi SFE'nin aktardığına göre, Herbert'in oğlu Brian Herbert'in babası için yazdığı biyografide anlatıldığı üzere Ransom, Herbert'in isteği üzerine "Songs of a Sentient Flute" (Duyarlı Bir Flütün Şarkıları) adlı uzun öykünün ilk taslağını yazdı. Öykü Şubat 1979'da Analog dergisinde yalnız Herbert'in adıyla yayımlandı. Pandora dizisinin ilk kitabı The Jesus Incident bu öyküden geliştirildi; öykünün elden geçirilmiş hâli ise 1985'te Harlan Ellison'ın derlediği Medea: Harlan's World antolojisinde yer aldı. İki metin, farklı yayıncıların telif haklarına takılmamak için ayrı gezegenlerde geçer.

Dizinin temeli Herbert'in Destination: Void romanıdır. İlk kez Ağustos 1965'te Galaxy dergisinde "Do I Wake or Dream?" adıyla çıkan, 1966'da kitaplaşan ve 1978'de yazarınca gözden geçirilen bu romanda, yapay zekâ yaratma denemeleri Dünya'da felaketle sonuçlandıktan sonra Ay'daki bir üste sürdürülür. Klonlardan oluşan bir mürettebat, Tau Ceti sistemine gittiğine inandırıldığı bir gemide, bedenden ayrılmış insan beyinleriyle yönetilen kontrol sistemleri çökünce gemiyi kurtarmak için yapay bir bilinç yaratmak zorunda kalır. Romanın sonunda doğan bu bilinç, "Gemi" adını alan ve uzayı, zamanı yönlendirebilen tanrısal bir varlıktır.

• The Jesus Incident (1979): Gemi, mürettebatı Pandora adını verdiği bir gezegene götürür ve insanlardan kendisine nasıl "tapınacaklarını", yani onunla nasıl bir ilişki kuracaklarını bulmalarını ister. Yüzeyinin yüzde 80'i denizlerle kaplı Pandora'da okyanusa, bilinçli olduğu anlaşılan bir yosun (kelp) hâkimdir; karalarda ise son derece etkili avcılar dolaşır. Koloniciler büyük ölçüde yer altındaki bir kalede yaşar. Kitap, insanlarla gezegenin yerli yaşamı arasındaki çatışmayı ve iletişim arayışını anlatır.
• The Lazarus Effect (1983): Yüzyıllar sonra bilinçli yosun neredeyse yok olmuş, okyanus akıntıları kararsızlaşmış ve karaların çoğu sular altında kalmıştır. İnsanlık, genetik deneylerin izini taşıyan ve dev yüzen adalarda yaşayan "Adalılar" ile su altı kentlerinde yaşayan "Deniz İnsanları" olarak ikiye ayrılmıştır. Yosun yeniden uyanırken, yörüngedeki Gemi'den Dünya canlılarını taşıyan kış uykusu tankları gezegene indirilmektedir.
• The Ascension Factor (1988): Yaklaşık yirmi beş yıl sonra geçen kitapta Pandora'da totaliter bir yönetim kurulmuştur. Yönetim, gezegenin iki yıldızının yol açtığı dev dalgaları önlemek için okyanus akıntılarını yörüngedeki bir istasyondan denetler ve gezegenden kaçmak için yeni bir uzay gemisi yaptırmaktadır. Herbert Şubat 1986'da öldüğü için bu son kitap onun ölümünden sonra yayımlandı; Ransom kitaba bir de giriş yazısı yazdı.

Üç roman 2012'de WordFire Press tarafından The Pandora Sequence adıyla tek ciltte toplandı. Ransom'ın resmî sitesine göre bu baskıdaki girişler, iki yazarın ortak çalışmasının perde arkasını anlatır. Ransom, The Road to Dune (2005) adlı kitabın önsözünü de yazdı. Herbert'in diğer eserleri için Dune ve Dune okuma sırası sayfalarına bakılabilir.

Kendi romanları

Ransom'ın tek başına yazdığı ilk roman Jaguar, bir bölümü 1983'te Kansas City Star gazetesinde yayımlandıktan sonra 1990'da Ace Books'tan kitap olarak çıktı. Romanda Dünya ile başka bir gezegen, her iki gezegende yaşayan ve uyku bozuklukları olan ikişer genç aracılığıyla düşler yoluyla birbirine bağlanır; iki dünya arasındaki bu "düş yolları"nda dolaşan sorunlu bir savaş gazisi gerçekliğin dokusunu bozmakla tehdit eder. Kitap 1999'da Alexandria Digital Literature üzerinden internette yayımlandı ve Ocak-Haziran 2000 arasında bu platformun çok satanlar listesinde kaldı; Wildside Press 2001'de basılı olarak yeniden yayımladı.

ViraVax (1993) ve devamı Burn (1995), yakın gelecekte geçen ve virüs araştırmalarıyla genetik mühendisliğin tehlikelerini gerilim romanı kurgusuyla işleyen kitaplardır. Burn'de kıyamet bekleyen bir tarikat ölümcül virüsü çalarak dünyayı bir salgınla tehdit eder. Ransom bu üç romanın film senaryolarını Richard Landerman ile birlikte yazdı. En son romanı, WordFire Press'ten çıkan ve melez vampir ikizleri konu alan Brother Blood Sister Death'tir; yazarın sitesi kitabın çıkış tarihini 29 Ocak 2020 olarak verir.

Şiir, öykü ve ödüller

Ransom yazarlığa şiirle başladı. Copper Canyon Press'ten 1973'te çıkan ilk kitabı Finding True North & Critter, yazarın resmî sitesine göre hem Pulitzer Ödülü'ne hem de Ulusal Kitap Ödülü'ne (National Book Award) aday gösterildi. Sonraki şiir kitapları arasında The Single Man Looks at Winter (1983) ve birbirine bağlı şiirlerden oluşan The Woman and the War Baby (2008) vardır. Utah State University Press'in yayımladığı Learning the Ropes, şiir, öykü ve denemeleri bir araya getiren "yaratıcı bir otobiyografi" olarak tanıtıldı. Bu kitaptaki üç öykü, "Uncle Hungry", "What Elena Said" ve "Learning the Ropes", PEN ile Ulusal Sanat Vakfı'nın ortak yürüttüğü ve büyük gazetelerin pazar eklerinde öykü yayımlayan Syndicated Fiction Project'e seçildi. Ransom ayrıca Port Townsend'deki Centrum'da iki kez sanatçı konukluğu bursu aldı.

Bilimle ilişkisi ve etkisi

Ransom bir bilim insanı değildir, ama kitapları dönemin bilim tartışmalarıyla sıkı bağ kurar. Pandora dizisinin ana soruları, yapay bilincin doğası, klonlama ve genetik müdahalenin sonuçları ile insanın tamamen yabancı bir ekosistemle nasıl ilişki kurabileceğidir. Bilinçli yosun, yosunun sporlarını taşıyan hidrojen dolu dev canlılar ve iki yıldızın etkisiyle çalkalanan okyanuslar, gezegen biliminin ve dünya dışı yaşam sorusunun kurmacadaki yansımalarıdır. ViraVax kitaplarında ise virüs araştırmalarının riskleri merkezdedir.

Ransom'ın bilimkurgu tarihindeki yeri en çok Frank Herbert ile kurduğu ortaklığa dayanır. Pandora romanları Almanca, Fransızca, Hollandaca, Portekizce ve Romenceye çevrildi. Ransom'ın kendi kitapları ise ekolojik sorumluluk, beden ve ahlak sorularını ön plana çıkaran, şair duyarlılığıyla yazılmış bir bilimkurgunun örnekleri olarak okunur.