Fassin Taak kimdir? The Algebraist'in gaz devindeki Slow Seer'i

Fassin Taak kimdir? Fassin Taak, İskoç yazar Iain M. Banks'in The Algebraist (2004) romanının başkahramanıdır: gaz devi Nasqueron'un Dweller'larıyla çalışan bir "Slow Seer". Slow Seer'lar, metabolizmalarını yapay olarak yavaşlatarak çok uzun yaşayan Dweller'larla iletişim kuran ve onların arşivlerinden bilgi çıkaran bir araştırmacı soyudur. Roman, sakin bir akademik yaşam isteyen Taak'ı galaksi çapında bir güç mücadelesinin ortasına yerleştirir.

Hangi eserlerde geçer?

Taak yalnızca The Algebraist romanında yer alır. Kitap 2004'te Orbit yayınevinden çıktı; ABD baskısı Eylül 2005'te Night Shade Books'tan yayımlandı ve ciltli baskısı 534 sayfadır. The Algebraist, Iain M. Banks'in Kültür serisi dışında kalan nadir bilimkurgu romanlarından biridir; Banks'in bu türden yalnızca üç eseri vardır. Roman 2005'te Hugo Ödülü'nde En İyi Roman dalında aday gösterildi ve 2011'de NPR'nin en iyi bilimkurgu ve fantezi kitapları listesinin kısa listesinde yer aldı. Banks, Ekim 2004'te kitabın bir üçlemeye dönüşebileceğini ama şimdilik tek başına bir roman olduğunu söyledi.

Hikâyedeki yeri

Hikâye 4034 yılında geçer. Nasqueron sistemi, "Beyonder" denen yağmacıların solucan deliği kapısını yok etmesiyle uygarlığın geri kalanından kopmuştur; yeni bir bağlantı ışık altı hızla yolda olduğundan haber ancak gecikmeyle gelir. Galaksinin büyük bölümü ise Mercatoria'nın elindedir: yapay zekâyı yok etmeye dinî bir coşkuyla saplantılı, feodal bir hiyerarşi; bu tutumun gerekçesi, yapay zekâların geçmişte yaşanmış bir savaştan sorumlu tutulmasıdır. Bu düzenin dışında, Starveling Cult'un başındaki tiran komutan Archimandrite Luseferous da güç ve toprak peşindedir; Beyonder'larla gevşek bir ittifak içindedir.

Dweller'lar, romanda galaksideki gaz devlerinde yaşayan, insansı olmayan, çok eski bir uygarlıktır. Zamanı insanlardan çok daha yavaş yaşarlar: bireylerin ömrü milyonlarca yıl, uygarlığın yaşı milyarlarca yıldır ve Mercatoria'dan öncedir. Toplumları anarşiktir ve itibara dayanır. Mercatoria'nın denetiminden büyük ölçüde bağımsızdırlar; romana göre Dweller'lar yapay zekâları Mercatoria'nın zulmünden korur. Fassin Taak bu dünyada Slow Seer olarak çalışır. Slow Seer'lar, Dweller kütüphanelerindeki bilgiyi çıkaran bir bilginler soyudur; Taak, yavaşlama işlemini ve bu çalışmayı sürdürürken Dweller'ların arşivinde "Dweller Listesi" diye anılan efsanevi bir kaynağa rastlar.

Bu liste, Dweller'ların özel solucan deliği ağının koordinatlarını içerir. Hem Mercatoria hem Beyonder'lar bunun peşindedir. Taak, sakin bir bilim insanı olarak kalmak isterken Mercatoria'nın bir askerî düzenine zorla çağrılır; görevi, kapıların yerini tam olarak veren "Dönüşüm"ü (Transform) bulmaktır. Bu matematiksel dönüşüm, romanın merkezindeki bulmacadır. Taak'ın Nasqueron'daki seferleri hikâyenin omurgasını oluşturur. Bu sırada Luseferous, sınır bölgesindeki Ulubis sistemini işgal etmeye girişir; yerel savunma yetersiz kalır ve Mercatoria'nın bir karşı filosu savunmaya gelir. Hangi tarafın önce varacağı, ışık altı yolculuğun süresine bağlıdır; roman, ışıktan yavaş seyahatin yarattığı bu yalnızlık ve gecikmeyi gerilim malzemesine çevirir.

Sonu anlatan bölüm

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Taak sonunda Dönüşüm'ün gereksiz olduğunu görür: her büyük kütleli cismin tam merkezinde net çekimin sıfır olduğu bir bölge vardır ve Dweller'lar solucan deliği kapılarını kullandıkları gezegenlerin çekirdeklerine saklamıştır. Luseferous, Dweller'ları antimadde silahlarıyla tehdit eder, ama yenilir ve kaçmak zorunda kalır. Romanın sonunda Taak'ın hayat boyu arkadaşı olan kişinin bir yapay zekâ olduğu ortaya çıkar. Taak, Mercatoria'nın yapay zekâ politikasına duyduğu güvensizlik yüzünden Beyonder'ların yanına geçer.

Canlandıranlar

Fassin Taak'ı canlandıran bir oyuncu yok. Doğruladığım kaynaklarda The Algebraist için bir film, dizi ya da başka bir ekran uyarlaması anılmıyor. Banks'in Kültür serisinden ekrana en çok yaklaşan proje Consider Phlebas olmuştur: Amazon Studios'un televizyon uyarlaması 2018'de duyuruldu, proje 2020'de iptal edildi; bu proje The Algebraist ile ilgili değildir.

Karakterin arkasındaki bilim

Nasqueron kurgusal bir gaz devidir, ama gerçek gaz devlerinin bilimi romanın zeminini oluşturur. NASA'nın Jüpiter bilgilerine göre Jüpiter Güneş Sistemi'nin en büyük gezegenidir: içi boş bir kabuk olsa 1.000 Dünya sığacak kadar büyüktür ve yarıçapı 43.440,7 mil (yaklaşık 69.900 km) kadardır. Esas olarak hidrojen ve helyumdan oluşur, yani Güneş'e benzer bir bileşimi vardır. Gerçek bir yüzeyi yoktur. Derinlerdeki basınç hidrojeni sıvıya çevirir; daha derinde elektriği ileten metalik hidrojen bulunur. NASA'nın Juno aracı, çekirdeğin sanılandan büyük olduğunu ve katı değil, kısmen dağılmış, "bulanık" bir yapıda olduğunu gösterdi. Jüpiter'in günü 9,9 saattir; Güneş etrafındaki bir turu yaklaşık 12 yıl sürer. Manyetik alanı Dünya'nınkinin 16-54 katıdır. Büyük Kırmızı Leke, 300 yıldan uzun süredir var olan ve Dünya'dan büyük bir fırtınadır. NASA'ya göre Jüpiter'in resmen tanınmış 115 uydusu vardır; bunların dördü, Io, Europa, Ganymede ve Callisto büyük Galileo uydularıdır. Halka sistemi 1979'da keşfedilmiştir ve küçük, koyu parçacıklardan oluşur. Ayrıntılar için Jüpiter, atmosferi ve Büyük Kırmızı Leke ve Jüpiter'e giden görevler sayfalarına bakabilirsiniz.

Dweller'ların gaz devlerinde yaşaması ise kurgudur. Doğruladığım kaynaklarda gaz devlerinde yaşam bulunduğuna dair bir kanıt yok. Kurgunun bir başka ayağı solucan delikleridir. Solucan delikleri bugüne dek hiç gözlenmemiştir; genel görelilik denklemlerinin kuramsal çözümleridir. Einstein ile Rosen 1935'te bu tür "köprüleri" yayımladı, "solucan deliği" adını ise John Archibald Wheeler 1957'de yaygınlaştırdı. Geçilebilir bir solucan deliği için negatif enerji yoğunluklu "egzotik madde" gerekir ve bunun varlığını gösteren bir kanıt yoktur. Banks'in "kapıları" bu kuramsal fikirden alınmış kurgusal bir ulaşım ağıdır; solucan delikleri sayfasında kuramı ayrıntısıyla bulabilirsiniz.

Slow Seer'ların metabolizmasını yavaşlatması da romanın kurgusudur: milyonlarca yıl yaşayan varlıklarla yetmiş-seksen yıllık insan ömrü arasındaki zaman uçurumunu aşmanın bir yoludur. Bu yorum bizim okumamızdır; kaynaklar yalnızca yavaşlamanın iletişim için yapıldığını söyler.

Kültürdeki etkisi

The Algebraist, Banks'in Kültür evreninin dışında yazdığı üç bilimkurgu romanından biridir. Hugo adaylığı ve NPR listesi, kitabın yayımlandığı günden sonra da ilgi gördüğünü gösterir. Romanın bir teması, yapay zekâya yönelik baskıya karşı direnişi öne çıkarmasıdır; Taak'ın kendi yolculuğu da bu konuyla bağlantılıdır. Kitapta ışık altı yolculuğun süresi, gerilimin belirleyici unsurlarından biridir; sistemlerin birbirinden kopukluğu hikâyenin zeminini oluşturur. Banks'in Kültür serisi üzerine yapılan genel değerlendirmelere göre yazar, uzay operasını ciddi bir edebî tür olarak yeniden canlandırmıştır.

Banks, 16 Şubat 1954'te Dunfermline'de doğdu ve 9 Haziran 2013'te Kirkcaldy'de öldü. The Times, 2008'de onu 1945'ten bu yana Britanya'nın en iyi elli yazarı arasında saydı.