20-21 Şubat gecesi yarı gölge Ay tutulması Türkiye'den görülecek

20 Şubat'ı 21 Şubat 2027'ye bağlayan gece dolunay, Dünya'nın gölgesinin dış bölgesinden, yarı gölgeden (penumbra) geçiyor. Bu bir yarı gölge Ay tutulması ve Türkiye'nin her yerinden görülebiliyor. Tutulma Türkiye saatiyle gece 00.13'te başlıyor, 02.14'te en büyük anına ulaşıyor ve 04.14'te bitiyor. Yarı gölge tutulmaları, tam ya da parçalı Ay tutulmaları kadar göz alıcı değildir; Ay kararmaz, yalnızca bir kenarı hafifçe gölgelenir. Yine de bu tutulma, Ay'ın büyük bölümünün yarı gölgeye girdiği güçlü bir örnek ve aynı gece Ay'ın yakınında karşı konumdaki Mars parlıyor.

Ne oluyor?

Ay tutulması, dolunay evresinde Dünya'nın Güneş ile Ay arasına girmesiyle olur. Dünya'nın gölgesi iki bölümden oluşur: Güneş ışığının tamamen kesildiği koyu iç bölge (tam gölge, umbra) ve Güneş'in yalnızca bir kısmının örtüldüğü açık renkli dış bölge (yarı gölge, penumbra). Ay tam gölgeye girerse parçalı ya da tam tutulma olur ve Ay belirgin biçimde kararır, bazen kızıllaşır. Yalnızca yarı gölgeden geçerse Ay'ın parlaklığı biraz azalır; buna yarı gölge tutulması denir.

20-21 Şubat tutulmasında Ay, tam gölgeyi çok az farkla ıskalıyor. NASA verilerine göre tam gölge büyüklüğü -0,057, yani Ay'ın kenarı tam gölgenin hemen dışından geçiyor. Yarı gölge büyüklüğü ise yaklaşık 0,93; Ay'ın çapının büyük bölümü yarı gölgenin içine giriyor. Bu tür derin yarı gölge tutulmalarında, tam gölgeye en yakın kenar belirgin biçimde soluklaşır ve dikkatli gözlemciler bu gölgelenmeyi fark edebilir. Tutulma, Saros 143 serisine aittir.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre en büyük tutulma anında, saat 02.14'te, Ay güneybatı göğünde ufkun yaklaşık 55 derece üzerinde. Yani gözlem için Ay yüksekte ve rahatça görülebilir konumda. Ay'ın yarı gölgeye girişi (00.13) ve çıkışı (04.14) gözle fark edilmez; gölgelenme yalnızca en büyük ana yakın, kabaca 01.30-03.00 arasında seçilebilir. Bu sırada Ay'ın tam gölgeye en yakın kenarına, yani kuzey kenarına dikkatle bakın; diğer kenara göre daha mat ve gri görünmesi beklenir.

Çıplak gözle fark daha zordur; dürbün ya da fotoğraf işi kolaylaştırır. Fotoğrafla izlemek isteyenler, aynı ayarlarla, örneğin her 15 dakikada bir Ay'ın fotoğrafını çekip sonra kareleri karşılaştırabilir. Tutulma öncesi ve en büyük an arasındaki parlaklık farkı fotoğraflarda belirgin biçimde görünür.

Aynı gece gökyüzü çok zengin. Ay, bir gün önce karşı konuma gelen Mars'ın yalnızca birkaç derece yakınında ve 20 Şubat akşamı 22.42'de Mars'a en çok yaklaşıyor. Biraz batıda ise 11 Şubat'ta karşı konuma gelen parlak Jüpiter var. Kararmış dolunay, turuncu Mars ve beyaz Jüpiter'in Aslan takımyıldızında birlikte durduğu bu manzara geniş açılı fotoğraf için olağanüstü bir fırsat.

Yarı gölge tutulmaları her yıl birkaç kez gerçekleşir, ama çoğu o kadar sığdır ki fark edilmez. Bu tutulmanın değeri, Ay'ın yarı gölgenin derinliklerine girmesidir; bu yüzden gölgelenme her zamankinden daha belirgin olacak. Gözlemcilerin kendi izlenimlerini not etmesi, örneğin gölgelenmeyi ilk ve son fark ettikleri saatleri yazması, basit ama öğretici bir gözlem çalışmasıdır. Bir sonraki Ay tutulması da yarı gölge türünde olacak: 18 Temmuz 2027.

Bilmeye değer

• Yarı gölge tutulmalarında Ay kararmaz; yalnızca bir kenarı hafifçe gölgelenir.
• Bu tutulmada Ay, Dünya'nın tam gölgesini çok küçük bir farkla ıskalıyor.
• Tutulma Avrupa, Afrika, Asya ve Amerika'dan, Ay'ın ufkun üzerinde olduğu her yerden görülebiliyor.
• Ay tutulmaları, Güneş tutulmalarının aksine çıplak gözle ve hiçbir koruyucu olmadan güvenle izlenebilir.