Venüs 3 Ocak'ta Güneş'ten en uzak: Sabah göğünün kraliçesi

Venüs, 3 Ocak 2027'de sabah göğündeki en büyük batı uzanımına ulaşıyor. Bu, gezegenin bu görünümünde Güneş'ten en uzak göründüğü an. Venüs bu sırada -4,4 kadirle göz kamaştıracak kadar parlak ve aynı gün tam yarım evrede. Gün doğumundan yaklaşık üç buçuk saat önce doğan gezegen, ocak sabahlarında güneydoğu göğünü tek başına aydınlatıyor. Olay Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir.

Ne oluyor?

Venüs'ün yörüngesi Dünya'nınkinin içinde kaldığı için gezegen gökyüzünde Güneş'ten belirli bir açıdan fazla uzaklaşamaz. Bir görünümünde akşam göğünde Güneş'in doğusunda, sonraki görünümünde sabah göğünde batısında belirir. Güneş'ten en uzak göründüğü anlara "en büyük uzanım" denir. Venüs için bu açı her görünümde yaklaşık 45-48 derece civarındadır.

Hesaplara göre en büyük batı uzanımı 3 Ocak akşamı saat 21.21'de (TSİ) gerçekleşiyor. Venüs'ün evresi de aynı gün tam yarıma, yani "ikiye bölünmüş" görünüme ulaşıyor. Bu iki olayın kuramsal olarak aynı anda olması gerekir; ancak Venüs'ün kalın atmosferi ışığı saçtığı için gözlemciler çoğu zaman yarım evreyi tahmin edilen tarihten birkaç gün farklı görür. Bu ilginç sapma "Schröter etkisi" olarak bilinir ve amatör gözlemciler için kendi başına bir araştırma konusudur.

Venüs bu görünümünde, ekim 2026'daki iç kavuşumdan ağustos 2027'deki dış kavuşuma kadar, yaklaşık on ay boyunca sabah göğünde kalacak.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre 31 Aralık'ta Venüs 04.20'de, Güneş 08.07'de doğuyor; gün doğumunda gezegen güneydoğu ufkunun 32 derece üzerinde. 10 Ocak'ta Venüs 04.31'de doğuyor ve gün doğumunda 29 derece yükseklikte. Yani uzanım günlerinde gezegen gün doğumundan yaklaşık üç buçuk saat önce doğuyor. En iyi gözlem zamanı, Venüs'ün yükselmiş olduğu 05.00 ile 07.30 arasıdır.

Güneydoğuya bakın: gökyüzündeki en parlak, titreşmeyen nokta Venüs'tür. Uzanım günü sabahında, 3 Ocak'ta, gezegenin batısında azalan hilal Ay da bulunuyor; Ay Venüs'ün yaklaşık 9 derece güneyinden geçiyor. İki parlak cismin birlikte doğduğu bu sabah, fotoğraf için güzel bir fırsat.

Küçük bir teleskopla Venüs'ün yarım evresini görebilirsiniz. En iyi görüntü için göğün biraz aydınlandığı şafak saatlerini seçin; karanlıkta gezegenin parıltısı ayrıntıyı bastırır. Venüs'ün yüzeyini hiçbir teleskopla göremezsiniz, çünkü gezegen tamamen bulutlarla kaplıdır; gördüğünüz şey bu bulutların üst katmanıdır. Güneş doğduktan sonra teleskop ya da dürbünle Venüs'e bakmaya çalışmayın; Güneş'in görüş alanına girmesi kalıcı göz hasarına yol açar.

Venüs'ün yarım evresi, gezegenin Dünya'ya göre konumunu anlamak için güzel bir görsel ipucudur. Uzanım anında Güneş, Venüs ve Dünya arasında dik bir üçgen oluşur; Venüs'ün aydınlık yüzünün tam yarısını görmemiz bu geometriden kaynaklanır. Önümüzdeki haftalarda gezegen Dünya'dan uzaklaştıkça evresi şişkinleşecek, görünür boyutu küçülecek, parlaklığı ise yavaşça azalacak. Birkaç hafta arayla çekilen teleskop fotoğrafları bu değişimi çok net gösterir.

Bilmeye değer

• Venüs'ün en büyük uzanımında Güneş'ten uzaklığı her görünümde yaklaşık 45-48 derece arasındadır.
• Yarım evrenin gözlenen ve hesaplanan tarihleri arasındaki fark "Schröter etkisi" olarak bilinir.
• 4 Ocak sabahı Kuadrantid meteor yağmuru da doruğa yakın; Venüs'ü izlerken yıldız kayması görme şansınız yüksek.
• Venüs, bu sabah görünümünü ağustos 2027'de Güneş'in arkasına geçerek tamamlayacak.