Mart ekinoksu: 20 Mart 2027'de gece ile gündüz eşitleniyor, bahar başlıyor

Mart ekinoksu, Güneş'in gökyüzündeki yıllık yolculuğunda gök ekvatorunu güneyden kuzeye geçtiği andır. 2027'de bu an 20 Mart Cumartesi saat 23.29'da (TSİ) gerçekleşiyor. Gökbilimciler Kuzey Yarımküre'de baharın başlangıcını bu ana bağlar; Güney Yarımküre'de ise sonbahar başlar. Ekinoks günü Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz yaklaşık 12'şer saat sürer. Olay Türkiye'nin her yerinden, hiçbir araç gerektirmeden fark edilebilir.

Ne oluyor?

Dünya'nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,5 derece eğiktir ve bu eğim yıl boyunca uzayda hep aynı yönü gösterir. Bu yüzden Güneş, gökyüzünde aralıkta en güneye, haziranda en kuzeye ulaşır. Bu iki uç noktanın arasında iki kez gök ekvatorunu keser: mart ve eylülde. Bu kesişme anlarına ekinoks denir. Kelime Latince "aequus" (eşit) ve "nox" (gece) sözcüklerinden gelir; Türkçede "gece-gündüz eşitliği" de denir.

Ekinoks anında Güneş ışınları ekvatora dik gelir ve iki yarımküre eşit miktarda ışık alır. Mart ekinoksundan sonra Kuzey Yarımküre'de gündüzler gecelerden uzun olmaya başlar ve bu uzama haziran gündönümüne kadar sürer. Ekinoks gününde gece ve gündüz tam olarak eşit değildir. Atmosfer Güneş ışığını kırarak Güneş'i gerçekte ufkun altındayken bile görünür kılar; gün doğumu ve batımı da Güneş'in merkezine değil üst kenarına göre tanımlanır. Bu yüzden gerçek eşitlik birkaç gün önce yaşanır.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için verilere göre 20 Mart 2027'de Güneş 06.50'de doğup 18.59'da batıyor; gündüz 12 saati birkaç dakika aşıyor. Ekinoksun en kolay gözlenen işareti, Güneş'in ufukta tam doğu noktasından doğup tam batı noktasından batmasıdır. Evinizin penceresinden ya da balkondan gün batımını izleyip Güneş'in battığı noktayı bir bina ya da ağaca göre işaretlerseniz, aralıkta güneybatıda batan Güneş'in şimdi tam batıya geldiğini görürsünüz. Haziranda aynı Güneş kuzeybatıda batacak.

Basit bir deney olarak tam doğu-batı doğrultusunda uzanan bir sokak bulup gün batımında Güneş'in sokağın ucuna oturup oturmadığına bakabilirsiniz. Güneş'e asla doğrudan ve uzun süre bakmayın; özellikle dürbün ya da teleskopla Güneş'e bakmak kalıcı göz hasarına yol açar.

Ekinoks gecesi gökyüzü de dikkat çekici. Ay dolunaya yaklaşan şişkin evrede ve yüzde 98 aydınlık; 22 Mart'ta dolunaya ulaşacak. Akşam göğünde Yengeç ve Aslan takımyıldızlarında parlak Jüpiter ile Mars gecenin büyük kısmında görülebiliyor.

Ekinokslar tarih boyunca takvimlerin dayanak noktası olmuştur. Pek çok eski yapı Güneş'in ekinoksta doğduğu ya da battığı noktaya göre yerleştirilmiştir. Gökbilimde de mart ekinoksu özel bir yere sahiptir: Güneş'in bu anda bulunduğu nokta, gök haritalarında boylamın (sağ açıklığın) sıfır noktası olarak kullanılır. Bu nokta, Dünya ekseninin yavaş yalpalaması nedeniyle yüzyıllar içinde takımyıldızlar arasında kayar; bugün Balıklar takımyıldızındadır ve Güneş 20 Mart 2027'de de oradadır.

Bilmeye değer

• Ekinoks bir gün değil bir andır; 2027'de mart ekinoksu 20 Mart 23.29 TSİ'dedir.
• Ekinoks günü gece ve gündüz tam eşit değildir; atmosferik kırılma gündüzü birkaç dakika uzatır.
• Mart ekinoksu, Nevruz'un da gökbilimsel temelidir; Nevruz geleneksel olarak 21 Mart'ta kutlanır.
• Gök ekvatoru ile Güneş'in yolu olan tutulum çizgisinin kesiştiği bu noktaya "ilkbahar noktası" denir ve gök koordinatlarının başlangıcı kabul edilir.