Lirid meteor yağmuru: Baharın ilk yıldız kaymaları 22-23 Nisan'da

Lirid meteor yağmuru, kış boyunca süren sessizlikten sonra baharın ilk kayda değer yıldız kayması yağmurudur. 2027'de yağmur 16-25 Nisan arasında etkin, doruk anı ise 23 Nisan sabahı saat 04.00 civarı (TSİ) olarak hesaplanıyor. Türkiye'deki gözlemci için en iyi zaman, 22'yi 23 Nisan'a bağlayan gecenin ikinci yarısıdır. Yağmur Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir; ancak bu yıl dolunaydan yalnızca üç gün sonraki parlak Ay, gözlem koşullarını zorlaştıracak.

Ne oluyor?

Liridlerin kaynağı, 1861'de keşfedilen C/1861 G1 (Thatcher) kuyruklu yıldızıdır. Bu kuyruklu yıldız Güneş'in çevresini yaklaşık 415 yılda dolanır ve uzun dönemli kuyruklu yıldızlar arasında görece kısa bir yörüngeye sahiptir. Bu yüzden Liridler, uzun dönemli bir kuyruklu yıldızdan kaynaklanan en güçlü yıllık meteor yağmuru olarak bilinir. Parçacıklar atmosfere saniyede yaklaşık 47 kilometre hızla girer.

Liridler, kayıtları en eskiye uzanan meteor yağmurudur; MÖ 687'den beri gözlendiği ve kaydedildiği bilinir. Günümüzde izlenen başka hiçbir yağmurun kaydı bu kadar eskiye gitmez. İdeal koşullarda saatlik oran 18 civarındadır. Ancak bazı yıllarda beklenmedik patlamalar yaşanır: 1803'te saatte 700'e varan bir fırtına görülmüş, 1922 ve 1982'de de saatte 90 civarında meteor sayılmıştır. Bu patlamaların, gezegenlerin çekiminin kuyruklu yıldızın bir önceki dönüşünde bıraktığı yoğun toz şeridini Dünya'nın yoluna yönlendirmesiyle oluştuğu düşünülür; olay yaklaşık 60 yılda bir yaşanır.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre yağmurun kaynak noktası her gece saat 20.27 civarında kuzeydoğu ufkundan doğuyor ve sabaha doğru yükseliyor. Radyant en yüksek noktasına sabah 05.00 civarında, neredeyse tam tepeye, ufkun 84 derece üzerine çıkıyor. Tan ağarması 05.30 civarında başlıyor. Hesaplara göre çok karanlık bir gökte saatte 17 civarında meteor görülebilir.

Bu yılın sorunu Ay. 20 Nisan'daki dolunaydan üç gün sonra Ay hâlâ çok parlak ve doruk gecesinin büyük bölümünde gökte. Ay ışığı sönük meteorları yutacağı için gerçekte görülecek sayı saatte birkaç taneye düşebilir. Bunu azaltmak için Ay'ı arkanıza alın ya da bir binanın, ağacın gölgesine yerleşin; Ay'ın doğuşundan önceki saatleri değerlendirmek de bir seçenek. Bakış yönü olarak başınızın üstünü seçin. Kaynak nokta, Çalgı (Lyra) takımyıldızının çok parlak, mavimsi beyaz yıldızı Vega'nın yakınında, Herkül ile sınırda yer alır.

Dürbün ya da teleskop gerekmez; geniş görüş alanı önemlidir. Nisan geceleri hâlâ serin olduğu için kalın giysi, şezlong ya da mat ve sabır gerekir. Gözlerinizin karanlığa alışması için 20 dakika ayırın ve en az bir saat bekleyin. Liridler arada sırada arkasında birkaç saniye asılı kalan parlak izler bırakan meteorlar üretir.

Liridlerle birlikte bahar göğünün öteki güzelliklerini de izleyebilirsiniz. Gece yarısından sonra doğuda yaz takımyıldızları yükselmeye başlar: Vega, Deneb ve Altair'den oluşan "Yaz Üçgeni" sabaha doğru belirginleşir. Batıda ise Jüpiter ve Mars, Yengeç ve Aslan takımyıldızlarında alçalmaktadır. Meteor sayımı yapmak isteyenler, her 15 dakikada gördükleri sayıyı ve Ay'ın konumunu not ederek ileride karşılaştırılabilecek bir kayıt oluşturabilir.

Bilmeye değer

• Liridlerin kaynağı Thatcher kuyruklu yıldızı yaklaşık 415 yılda bir Güneş'e yaklaşır; en son 1861'de geldi.
• 1803'teki Lirid fırtınasında saatte 700'e varan meteor görüldüğü kaydedilmiştir.
• Kaynak nokta, gökyüzünün en parlak yıldızlarından Vega'nın yakınındadır.
• Lirid patlamaları yaklaşık 60 yılda bir yaşanır; son büyük patlama 1982'deydi.