Kuadrantid meteor yağmuru: Yeni yılın ilk büyük gösterisi 4 Ocak sabahı

Kuadrantid meteor yağmuru, her yılın ilk günlerinde doruğa çıkan ve çoğu yıl en güçlü yağmurlar arasında yer alan bir yıldız kayması yağmurudur. 2027'de yağmur 12 Aralık ile 12 Ocak arasında etkin, doruk anı ise 4 Ocak sabahı saat 08.00 civarı (TSİ) olarak hesaplanıyor. Türkiye'deki gözlemci için en iyi zaman, doruktan hemen önceki şafak saatleridir: 4 Ocak Pazartesi sabahı. Yağmur Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir ve bu yıl yeni aya yakın olduğu için Ay ışığı sorun yaratmıyor.

Ne oluyor?

Kuadrantidlerin adı, artık kullanılmayan eski bir takımyıldızdan, "Quadrans Muralis"ten (Duvar Çeyrek Dairesi) gelir. Bu bölge bugün Çoban (Boötes) takımyıldızının sınırları içinde kalır. Yağmurun kaynağı olarak, 2003'te keşfedilen ve kuyruklu yıldız kalıntısı olabileceği düşünülen 2003 EH1 adlı küçük gök cismi gösterilir.

Kuadrantidlerin en belirgin özelliği doruğun çok dar olmasıdır. Toz şeridi ince olduğundan yüksek oranlar yalnızca birkaç saat sürer; karşılaştırma için Perseidlerin doruğu iki gün kadar yayılır. İdeal koşullarda saatlik oran 120 civarındadır, bazı yıllarda daha yüksek değerler kaydedilmiştir. Ama doruk anı gündüze ya da kaynak noktanın alçakta olduğu saatlere denk gelirse gözlenen sayı hızla düşer. Bu yüzden Kuadrantidler "güçlü ama huysuz" bir yağmur olarak bilinir.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre yağmurun kaynak noktası akşam saat 20.30 civarında kuzeybatı ufkunun altına iniyor, 21.57'de kuzeydoğudan yeniden doğuyor ve sabaha doğru yükseliyor. Radyant en yüksek noktasına gün doğduktan sonra, sabah 09.00 civarında ulaşıyor. Doruk anı da 08.00 civarında, yani gün ağarırken. Bu nedenle en verimli zaman, gökyüzünün hâlâ karanlık olduğu 04.00 ile 06.45 arasıdır. Radyant ufkun 70 derece kadar üzerine çıkıyor; hesaplara göre çok karanlık bir gökte doruk saatinde saatte 113'e varan meteor görülebilir. Gerçekte, doruk gündüze denk geldiği için şafak öncesinde saatte birkaç düzine meteor görmek iyi bir sonuç olur.

Bakış yönü olarak kuzeydoğu ile başınızın üstünü seçin. Büyük Ayı'nın kulpunu bulup onun ucundan devam ederseniz Çoban takımyıldızının parlak yıldızı Arcturus'a ulaşırsınız; kaynak nokta bu ikisinin arasındadır. Dürbün ya da teleskop gerekmez. Ocak sabahları dondurucu olacağı için kat kat giyinin, gözlerinizin alışması için 20 dakika ayırın.

Kuadrantidler bazen göğü aydınlatan parlak ateş toplarıyla da bilinir. Parçacıklar atmosfere saniyede yaklaşık 41 kilometre hızla girer; bu, orta hızlı bir yağmur demektir. Fotoğraf çekmek isteyenler için kuzeydoğuya yönelmiş geniş açılı bir objektif ve art arda 20-30 saniyelik pozlar uygundur. Soğuk havada pillerin hızla tükendiğini hatırlayın; yedek pilleri cebinizde, vücut ısınızla sıcak tutun. Doruk çok dar olduğu için hava kapalıysa ertesi sabah aynı oranı beklemek gerçekçi değildir; asıl şans 4 Ocak sabahıdır.

Bilmeye değer

• Kuadrantidler, adını bugün haritalarda bulunmayan bir takımyıldızdan alan tek büyük meteor yağmurudur.
• Doruk yalnızca birkaç saat sürer; birkaç saatlik kayma bile görülen sayıyı yarıya indirebilir.
• Yağmurun kaynağı olarak gösterilen 2003 EH1, kuyruklu yıldız kalıntısı olabilecek bir asteroittir.
• Aynı sabah güneydoğuda parlak Venüs, en büyük batı uzanımına bir gün kala sabah göğüne hâkim.