Jüpiter 11 Şubat'ta karşı konumda: Dev gezegen bütün gece gökte

Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni Jüpiter, 11 Şubat 2027'de karşı konuma geliyor. Bu, Güneş, Dünya ve Jüpiter'in aynı doğru üzerinde dizildiği, Dünya'nın ortada kaldığı an. Jüpiter bu sırada Dünya'ya yakın, bütün gece gökte ve yılın en parlak hâlinde. Aslan (Leo) takımyıldızında -2,5 kadirle parlayan gezegen, akşam doğudan doğup sabah batıdan batıyor. Olay Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir ve küçük teleskoplar için yılın en iyi Jüpiter dönemini başlatıyor.

Ne oluyor?

Dünya, Güneş'in çevresini Jüpiter'den çok daha hızlı dolanır. Yaklaşık her 13 ayda bir Jüpiter'e yetişip onu iç yörüngeden geçer. Bu geçiş sırasında Jüpiter, Dünya'dan bakıldığında Güneş'in tam karşı yönünde görünür; buna karşı konum denir. Karşı konumdaki gezegen gün batımında doğar, gece yarısı en yüksek noktasına çıkar ve gün doğarken batar.

Hesaplara göre karşı konum anı 11 Şubat gece 03.21'de (TSİ) gerçekleşiyor. Jüpiter bir gün önce, 10 Şubat'ta Dünya'ya en yakın noktasından geçiyor ve aramızdaki uzaklık 4,36 astronomik birime, yaklaşık 652 milyon kilometreye iniyor. Gezegenin görünür çapı 44,2 yay saniyesine ulaşıyor; bu, Jüpiter'in yıl içinde en büyük görüldüğü değer. Jüpiter 13 Aralık 2026'dan 13 Nisan 2027'ye kadar gökte geri yönde, yani yıldızlara göre batıya doğru hareket ediyor. Bu "geri hareket", Dünya'nın Jüpiter'i sollamasından kaynaklanan bir bakış etkisidir.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre 11 Şubat'ta Jüpiter akşam 18.53'te doğu ufkunun 7 derece üzerine çıkıyor, gece 01.03'te güney göğünde ufkun 65 derece üzerinde en yüksek noktasına ulaşıyor ve sabah 07.12'ye kadar gözlenebilir yükseklikte kalıyor. En iyi gözlem zamanı gezegenin yüksekte, havanın daha durgun olduğu 22.00 ile 03.00 arası.

Çıplak gözle Jüpiter'i bulmak çok kolay: gece boyunca gökyüzündeki en parlak, titreşmeyen nokta odur. Hemen yakınında, Aslan takımyıldızında, turuncu Mars da parlıyor; Mars sekiz gün sonra karşı konuma gelecek. İki gezegenin aynı dönemde karşı konuma gelmesi nadir bir durum ve şubat gecelerini gezegen gözlemi açısından olağanüstü kılıyor.

Sabit tutulan bir dürbünle Jüpiter'in yanında dört büyük uydusu, Io, Europa, Ganymede ve Callisto, gezegenin iki yanına dizilmiş küçük yıldızlar gibi görünür. Uyduların dizilişi her gece değişir; birkaç gece üst üste bakıp not almak çok öğreticidir. Küçük bir teleskopla gezegenin ekvatoruna paralel koyu bulut kuşakları, daha büyük teleskoplarla Büyük Kırmızı Leke ve uyduların gezegen üzerine düşen gölgeleri görülebilir.

Jüpiter'in dönüşü de gözlemciler için ilginçtir: gezegen kendi ekseni çevresinde yaklaşık 10 saatte bir döner. Bu yüzden küçük bir teleskopla birkaç saat arayla bakıldığında bulut kuşaklarındaki ayrıntıların ve Büyük Kırmızı Leke'nin gezegenin diskinde yer değiştirdiği görülebilir. Telefonla teleskobun göz merceğinden çekilen kısa videolar bile, uygun yazılımlarla birleştirildiğinde şaşırtıcı ayrıntılar ortaya çıkarabilir. Karşı konum haftaları bu tür denemeler için en iyi zamandır.

Bilmeye değer

• Jüpiter'in kütlesi, Güneş Sistemi'ndeki öteki bütün gezegenlerin toplam kütlesinin iki katından fazladır.
• Dört büyük uydusu 1610'da Galileo tarafından keşfedildi; bu yüzden "Galileo uyduları" diye anılır.
• 10 Şubat'ta Jüpiter'in ışığı Dünya'ya yaklaşık 36 dakikada ulaşıyor.
• 20 Şubat sabahı dolunaya yakın Ay, Jüpiter'in yaklaşık bir derece yakınından geçecek.