Ay, Jüpiter ve Mars 19 Mart akşamı Yengeç-Aslan sınırında

19 Mart 2027 akşamı gökyüzünde güzel bir buluşma var. Dolunaya doğru ilerleyen şişkin Ay, Yengeç (Cancer) takımyıldızında parlak Jüpiter'in bir dereceden daha yakınından geçiyor. Aynı gün Mars da Ay'ın yaklaşık dört derece yakınında. Üç gök cismi, hava kararır kararmaz doğu-güneydoğu göğünde yüksekte duruyor ve gece boyunca birlikte gökte ilerliyor. Olay Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir.

Ne oluyor?

Ay, gökyüzünde yıldızlara göre her gün yaklaşık 13 derece doğuya kayar ve ayda bir kez bütün gezegenlerin önünden geçer. Gezegenler de Güneş'in çevresinde aşağı yukarı aynı düzlemde dolandıkları için hep aynı kuşakta görünür. Ay bir gezegenin yanından geçerken iki cisim arasındaki açı bazen bir derecenin altına iner. Buna yakın geçiş denir.

Hesaplara göre Ay ile Jüpiter arasındaki uzaklık 19 Mart öğlen 12.25'te (TSİ) 52 yay dakikasına, yani bir dolunay çapının biraz üzerine iniyor. Bu an gündüze denk geldiği için akşam gördüğümüz Ay, Jüpiter'in biraz doğusuna kaymış olacak; ama ikili hâlâ çok yakın. Ay ile Mars ise 18.42'de 3 derece 53 yay dakikası arayla geçiyor. Dünya'nın bazı bölgelerinden, Avustralya ve Yeni Zelanda'dan, Ay Jüpiter'in önünden geçerek onu kısa süre örtecek; bu örtme Türkiye'den görülmüyor.

Şubattaki karşı konumlarından bu yana Jüpiter ile Mars hâlâ gecenin büyük bölümünde gökte. Mars Dünya'dan uzaklaştıkça sönükleşiyor, ama hâlâ belirgin turuncu rengiyle kolayca seçiliyor. İki gezegen ay sonunda da birbirine yaklaşmaya devam ediyor.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre Ay ile Jüpiter, hava karardığı saat 19.14 civarında doğu göğünde ufkun 43 derece üzerinde bulunuyor. İkili gece 22.21'de güney göğünde ufkun 66 derece üzerinde en yüksek noktasına ulaşıyor ve sabah 04.35 civarında batı ufkuna yaklaşıyor. Ay ile Mars da benzer biçimde 19.17'den itibaren gökte ve 22.41'de en yüksek noktalarında. En rahat gözlem zamanı akşam 19.15 ile 23.00 arası.

Ay'ı bulun ve hemen yanına bakın: en parlak, titreşmeyen beyaz nokta Jüpiter'dir. Biraz daha uzakta, turuncu-kırmızı tonlu nokta Mars'tır. Ay'ın parlaklığı yakındaki sönük yıldızları bastıracağı için iki gezegen kolayca öne çıkar. Bir dürbünle Jüpiter'in yanında dört büyük uydusundan bazılarını görebilirsiniz. Ay ile Jüpiter aynı dürbün karesine sığacak kadar yakın; bu, fotoğraf için de güzel bir fırsat.

Ertesi gece, 20 Mart'ta, Ay doğuya kaymış olacak ve aynı gece bahar ekinoksu yaşanacak. Ay 22 Mart'ta dolunaya ulaşıyor.

Bu tür Ay-gezegen buluşmaları, gökyüzünde yolunu bulmayı öğrenmek için de idealdir. Ay'ı kolayca bulduğunuz için yanındaki gezegenleri de tanımak kolaylaşır; ertesi gecelerde Ay uzaklaştığında aynı gezegenleri tek başlarına bulmaya çalışabilirsiniz. Çocuklarla birlikte izlemek için de uygun bir akşam: gözlem erken saatlerde yapılabiliyor ve hiçbir araç gerekmiyor. Bir dürbün, Jüpiter'in uydularını göstererek deneyimi çok daha etkileyici kılar.

Bilmeye değer

• Ay ile Jüpiter arasındaki en küçük açı 52 yay dakikası; bu, dolunayın görünür çapının yaklaşık bir buçuk katı.
• Aynı yakın geçiş sırasında Ay, Avustralya ve Yeni Zelanda'dan bakanlar için Jüpiter'i örtecek.
• Ay, Jüpiter'e bu dönemde her ay yaklaşıyor; 2026 sonu ile 2027 baharı arasında bu yakın geçişler art arda yaşanıyor.
• Jüpiter 13 Nisan'da gökteki geri hareketini bitirip yeniden doğuya doğru ilerlemeye başlayacak.