Yerçekimi (Gravity)

Yerçekimi, uzayı bir macera alanı olarak değil, insanın hiçbir şekilde ait olmadığı düşmanca bir ortam olarak gösterir. Alfonso Cuarón'un 2013 yapımı filmi, yalnızca doksan bir dakika sürer ama seyirciyi baştan sona nefesini tutmaya zorlar. Uzun kesintisiz planları, sessizliği bir anlatım aracına dönüştüren ses tasarımı ve devrim niteliğindeki görsel efektleriyle sinema tarihine adını yazdırdı; En İyi Yönetmen dahil yedi Oscar kazandı.

Konusu

Tıp mühendisi Dr. Ryan Stone, ilk uzay görevinde Hubble Uzay Teleskobu üzerinde onarım yapmaktadır. Yanında, emekliliğine yakın, rahat tavırlı ve deneyimli komutan Matt Kowalski vardır. Rutin bir uzay yürüyüşü sırasında Görev Kontrol'den uyarı gelir: bir uydunun parçalanmasıyla oluşan enkaz bulutu, yörüngede yüksek hızla ilerlemektedir. Saniyeler içinde her şey değişir. Stone, oksijeni azalan, iletişimi kopmuş ve uzay boşluğunda savrulan biri olarak Dünya'ya dönmenin yolunu bulmak zorundadır. Film, bu mücadeleyi neredeyse gerçek zamanlı bir hızla anlatır.

Yapım ve oyuncular

Cuarón senaryoyu oğlu Jonás Cuarón ile birlikte yazdı. Proje önce Universal'da geliştirildi, ardından dağıtım hakları Warner Bros.'a geçti. Yapımcı koltuğunda, Cuarón ile Harry Potter ve Azkaban Tutsağı'nda da çalışmış David Heyman vardı. Film tamamen İngiltere'de çekildi.

Asıl zorluk, ağırlıksızlığı inandırıcı biçimde göstermekti. Görsel efekt şirketi Framestore üç yılı aşkın bir sürede filmin doksan bir dakikasının seksen dakikadan fazlasını kapsayan efektleri hazırladı. Oyuncular, iç yüzeyine LED ekranlar yerleştirilmiş "ışık kutusu" adı verilen bir yapının içine alındı; böylece yüzlerine düşen ışık, çevrelerinde dönen Dünya'nın ışığıyla eşleşebildi. Kameralar robot kollara takıldı, oyuncular ise ince tellerle askıya alındı. Görüntü yönetmeni Emmanuel Lubezki'nin uzun planları, seyirciyi kesintisiz bir deneyimin içine çeker.

Sandra Bullock, filmi neredeyse tek başına taşıyan performansıyla Oscar adaylığı kazandı. George Clooney ise kısa ama akılda kalan rolüyle sakinliğin ve soğukkanlılığın simgesine dönüşür. Steven Price'ın müziği uzayda ses olmadığı gerçeğini telafi eden duygusal bir katman oluşturur.

Bilim ne diyor?

Filmin temel tehdidi gerçektir. NASA bilim insanı Donald Kessler, 1978'de yörüngedeki nesnelerin sayısı belli bir eşiği aştığında çarpışmaların zincirleme biçimde yeni parçalar üreteceğini öne sürdü. Bugün "Kessler sendromu" diye anılan bu senaryo, uzay ajanslarının ciddiye aldığı bir risktir. Uluslararası Uzay İstasyonu, enkazdan kaçınmak için yılda birkaç kez yörünge düzeltmesi yapar. Gerçek dünyada uydu karşıtı silah denemelerinin binlerce parça ürettiği olaylar da yaşandı.

Ancak film, dramatik etki için fizikten epey ödün verir. En büyük sorun yörüngelerdir: Hubble yaklaşık 540 kilometre yükseklikte ve ekvatora göre düşük eğimli bir yörüngede dolanır. Uluslararası Uzay İstasyonu ise yaklaşık 400 kilometrede, çok farklı bir eğimle döner. Bu iki nesne arasında bir el roketiyle gidip gelmek imkânsızdır; aradaki fark yalnızca mesafe değil, tamamen farklı hız ve yönlerdir.

Bir başka tartışmalı sahne, iki karakterin bir halata tutunduğu ve birinin "aşağı doğru" çekildiği andır. Her ikisi de hareketsiz hâle geldikten sonra, ağırlıksız ortamda bir kişiyi uzaklaştıracak bir kuvvet kalmaz. Astrofizikçi Neil deGrasse Tyson gibi isimler, Bullock'un saçının ağırlıksız ortamda süzülmemesi gibi ayrıntılara da dikkat çekti. Buna karşılık uzayda sesin yayılmaması, nesnelerin sürtünme olmadığı için durmaksızın dönmesi ve enkazın her doksan dakikada bir yeniden gelmesi gibi unsurlar oldukça gerçekçidir; alçak Dünya yörüngesinde bir tur gerçekten bu süreye yakındır.

Filmin bir başka dikkat çekici yanı, uzay giysileri ve araçlardaki ayrıntılardır. Uzay mekiği, Rus Soyuz kapsülü ve Çin uzay istasyonu iç mekânları, gerçek fotoğraflar ve astronot anlatımları incelenerek tasarlandı. Soyuz'un kontrol panelindeki Rusça yazılar ve Çin modülündeki düzen, uzay meraklılarının gözünden kaçmayan özenli ayrıntılardır. Gerçek astronotlardan bazıları, Dünya'nın yörüngeden görünüşünün ve uzay yürüyüşündeki çaresizlik duygusunun etkileyici biçimde yansıtıldığını söyledi. Filmde uzay aracının içinde çıkan yangın da gerçek bir tehlikeye işaret eder: ağırlıksız ortamda alevler küresel biçim alır ve havalandırma sistemi kapatıldığında farklı davranır. Bu, uzay istasyonlarında yangın güvenliğinin neden bu kadar ciddiye alındığını açıklar.

Neden izlemeli?

Yerçekimi bir bilim dersi değil, saf bir deneyimdir. Uzay boşluğunun ne kadar sessiz, sonsuz ve kayıtsız olduğunu bundan daha etkileyici anlatan çok az film vardır. Filmin özünde ise kayıp, yas ve yeniden yaşamaya karar verme üzerine sade bir hikâye yatar. Uzay yürüyüşlerinin, uzay çöpü sorununun ve yörünge mekaniğinin neden önemli olduğunu anlamak için de güçlü bir başlangıç noktasıdır: filmi izledikten sonra yörüngede dolaşan nesneler hakkında okumamak zordur.

Kısaca

• Yıl: 2013
• Yönetmen: Alfonso Cuarón
• Süre: 91 dakika
• Başroller: Sandra Bullock, George Clooney
• Ödül: En İyi Yönetmen dahil yedi Oscar