Türkiye uzaya ne zaman gidecek? Gezeravcı'dan Ay görevine resmî takvim
Türkiye'nin insanlı uçuşu Ocak 2024'te gerçekleşti; sırada Ay'a gidecek ilk Türk uzay aracı AYAP-1 var ve fırlatılması 2027'nin ilk yarısında hedefleniyor.
- Konu
- Uzay araştırmaları
- Kaynak
- Türkiye Uzay Ajansı, TÜBİTAK UZAY, NASA
- İlgili sayfa
- /ansiklopedi/ay-arastirma-programi
Türkiye insanlı uçuşunu zaten yaptı. Alper Gezeravcı, Axiom Mission 3 (Ax-3) göreviyle 18 Ocak 2024'te (Türkiye saatiyle 19 Ocak) fırlatıldı ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yaklaşık 18 gün kaldı. Tuva Cihangir Atasever ise 8 Haziran 2024'te Virgin Galactic'in Galactic 07 görevinde alt yörünge uçuşuna katıldı. Bu yüzden sorunun asıl karşılığı şu: Türkiye'nin sıradaki uzay hedefleri ne zaman? TUA ve TÜBİTAK UZAY'ın Eylül 2026 duyurularına göre ilk Ay aracının 2027'nin ilk yarısında fırlatılması hedefleniyor.
İki insanlı uçuş: ne zaman, nasıl?
Gezeravcı'nın Ax-3 yolculuğu şöyle ilerledi: Falcon 9 ile 18 Ocak 2024'te Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkış, 20 Ocak'ta istasyona kenetlenme, 7 Şubat'ta istasyondan ayrılma ve 9 Şubat'ta Atlantik'e iniş. Uçuşta yaptığı deneylerin ayrıntısı ayrı bir sayfamızda, kendisinin kısa biyografisi ise Alper Gezeravcı sayfasında. Yedek astronot olarak hazırlanan Tuva Cihangir Atasever'in Haziran 2024'teki uçuşu ise yörüngeye çıkmayan, birkaç dakikalık ağırlıksızlık veren bir alt yörünge uçuşuydu.
Resmî çerçeve: Milli Uzay Programı
Türkiye'nin uzay hedefleri, 9 Şubat 2021'de tanıtılan Milli Uzay Programı'nda 10 başlık altında toplandı: Ay görevi, uydu üretimini tek çatıda toplamak, bölgesel konumlama ve zamanlama sistemi, uzaya bağımsız erişim için uzay limanı, bir Türk vatandaşının bilimsel misyonla uzaya gönderilmesi, uzay havası araştırmaları, uzaydaki nesnelerin yerden izlenmesi, uzay sanayi ekosistemi, farkındalık ve insan gücü ile bir Uzay Teknolojileri Geliştirme Bölgesi. İlk duyuruda Ay'a sert iniş için 2023, yumuşak iniş için 2028 gibi tarihler anılmıştı; güncel resmî duyurularda ilk Ay görevi 2027'ye taşınmış durumda. Programı yürüten kurum, 13 Aralık 2018'de kurulan Türkiye Uzay Ajansı; genel resmî çerçeve Türkiye'nin uzay programı maddemizde.
Verileri göster
| 2018 | TUA kuruldu (13 Aralık) |
|---|---|
| 2021 | Milli Uzay Programı tanıtıldı |
| 2023 | İMECE uydusu fırlatıldı |
| 2024 | Ax-3, Galactic 07, Türksat 6A |
| 2027 | AYAP-1 için hedef (ilk yarı) |
AYAP-1: 2027'nin ilk yarısı hedefleniyor
TÜBİTAK UZAY'ın 14 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre Türkiye'nin ilk Ay uzay aracının üretim, montaj ve entegrasyonu tamamlandı; araç "2027 yılının ilk yarısında fırlatılması hedeflenen" görev için çevresel testlere geçti. TUA'nın 16 Eylül 2026 haberi aynı hedefi "2027'nin ilk ayları" diye anıyor. Resmî açıklamalara göre araç yaklaşık iki aylık yolculuktan sonra Ay çevresinde 100 kilometre irtifada kutupsal bir yörüngeye girecek, yörüngede en az üç ay, performansa bağlı olarak 1,5 yıla kadar kalacak ve görevin sonunda yerli hibrit itki sistemiyle kontrollü manevralarla Ay yüzeyine ulaştırılacak. Araçta yerlilik oranı yüzde 80'in üzerinde. Program ayrıntıları Ay Araştırma Programı maddemizde. TUA'nın 2 Eylül 2026 tarihli haberine göre Türkiye ayrıca Artemis Mutabakatı'nı imzaladı.
Diğer hedeflerin durumu
| Hedef | Resmî durum |
|---|---|
| Türk astronot (bilimsel misyon) | Gerçekleşti: Ax-3, Ocak 2024 |
| Türksat 6A | Temmuz 2024'te fırlatıldı; yerlilik oranı yüzde 80'in üzerinde (TÜBİTAK UZAY) |
| İMECE | 15 Nisan 2023'te fırlatıldı; İMECE-2, İMECE-3 ve GEZGİN-1 TÜBİTAK UZAY'ın proje listesinde, fırlatma tarihi yok |
| AYAP-1 (Ay'a sert iniş) | 2027'nin ilk yarısı hedefleniyor |
| AYAP-2 (yumuşak iniş) | İlk programda 2028 anılmıştı; güncel resmî tarih bulamadık |
| Yerli fırlatma roketi | Roketsan ŞİMŞEK-1 (400 kg, 550 km) ve ŞİMŞEK-2 (1.500 kg, 700 km) projeleri sürüyor; ilk fırlatma tarihi açıklanmadı |
| Uzay limanı | Somali ile uzaya erişim görüşmeleri sürüyor (TUA, 26 Haziran 2026); resmî tarih ve yer açıklaması bulamadık |
Roket tarafı için Türkiye'de roket var mı?, liman tarafı için Türkiye'nin uzay limanı nerede? sayfalarına bakabilirsiniz.
Yeni bir insanlı uçuş var mı?
Bu yazı hazırlanırken TUA'nın duyurularında yeni bir astronot seçimi ya da yeni bir insanlı uçuş için yayımlanmış bir takvim göremedik. Milli Uzay Programı'ndaki "bir Türk vatandaşını bilimsel misyonla uzaya göndermek" hedefi 2024'te yerine geldi; sonraki uçuşlar için resmî bir tarih yok. Türk astronot adaylığının nasıl işlediği Türk astronot nasıl olunur? sayfasında.
Kısaca
- Türkiye'nin iki vatandaşı uzay uçuşu yaptı: Gezeravcı (Ocak 2024, ISS) ve Atasever (Haziran 2024, alt yörünge).
- İlk Ay aracı AYAP-1 için resmî hedef 2027'nin ilk yarısı; bu tarih "hedefleniyor" düzeyinde.
- Ay'a yumuşak iniş, yerli fırlatma roketi ve uzay limanı için kesinleşmiş resmî tarih yok.
- Tarihler fırlatma sağlayıcısının takvimine ve test sonuçlarına bağlı olarak değişebilir.
