Türkiye'nin ilk uydusu hangisiydi?

Yörüngeye çıkan ilk Türk uydusu Türksat 1B'dir: 10 Ağustos 1994'te Kourou'dan fırlatıldı (Türkiye saatiyle 11 Ağustos). Daha önce, 24 Ocak 1994'te fırlatılan Türksat 1A ise taşıyıcı roketin son kademesindeki arıza yüzünden yörüngeye ulaşamadı. Türksat'ın kendi uydu tarihçesi 1B ile başlıyor. Ama "ilk" kelimesi, ne demek istediğinize göre başka uydulara da işaret eder.

Türksat 1B: ilk başarılı haberleşme uydusu

Türksat 1B, Fransa'nın Aérospatiale firması tarafından üretildi ve bir Ariane 44LP roketiyle, Brasilsat B1 uydusuyla birlikte fırlatıldı. 42° doğu boylamına yerleştirilen uydunun 16 Ku-bant aktarıcısı vardı; Türkiye'nin yanı sıra Orta Avrupa ve Orta Asya'yı kapsıyordu. 10 Ekim 1994'te hizmete girdi ve 17 Ekim 2006'da devre dışı bırakıldı. Türksat 1C, Temmuz 1996'da fırlatıldı ve Türksat tarihçesinde "Türkiye'nin ikinci uydusu" diye geçiyor; böylece 1B'nin ilk olduğu kaynak tarafından da doğrulanıyor.

Türksat serisi sonradan genişledi: 2A (Ocak 2001), 3A (Haziran 2008), 4A (14 Şubat 2014), 4B (16 Ekim 2015), 5A (8 Ocak 2021), 5B (19 Aralık 2021) ve en son 6A.

Yer gözlem uydularında "ilk"ler

• BİLSAT-1 (27 Eylül 2003): Yaklaşık 130 kilogramlık bu mikro uydu, bir teknoloji transferi programı kapsamında üretildi. TÜBİTAK sayfası onu "Türkiye'nin İlk Yer Gözlem Uydusu" olarak tanıtıyor; Plesetsk'ten fırlatıldı, yaklaşık 686 kilometre yörüngede çalıştı ve Ağustos 2006'da pil arızasıyla sona erdi.
• RASAT (17 Ağustos 2011): TÜBİTAK UZAY'ın tasarladığı, 93 kilogramlık gözlem uydusu; 7,5 metre pankromatik ve 15 metre çok bantlı çözünürlüğe sahipti. İlk görüntüleri 8 Ekim 2011'de Ankara'da aldı. Planlanan ömrü üç yıldı, 11 yıl çalıştı ve Ağustos 2022'de emekliye ayrıldı; ömrü boyunca 13.362 görüntü aldı. TÜBİTAK onu "Türkiye'nin İlk Gözlem Uydusu" diye adlandırıyor. Ayrıntı: RASAT uydusu.
• GÖKTÜRK-2 (18 Aralık 2012): Yaklaşık 400 kilogramlık, 2,5 metre pankromatik çözünürlüklü bu uydu Çin'in Jiuquan üssünden fırlatıldı; TÜBİTAK sayfası "Türkiye'nin İlk Yüksek Çözünürlüklü Yer Gözlem Uydusu" ifadesini kullanıyor. Ayrıntı: GÖKTÜRK-2 uydusu.
• GÖKTÜRK-1 (5 Aralık 2016): Vega roketiyle Kourou'dan fırlatıldı; Telespazio tarafından yapıldı, çözünürlüğü 0,80 metre.
• İMECE (15 Nisan 2023): Yaklaşık 700 kilogramlık, yaklaşık 680 kilometre irtifadaki uydu; TÜBİTAK "Türkiye'nin İlk Metrealtı Çözünürlüklü Yer Gözlem Uydusu" diyor. Ayrıntı: İMECE uydusu.

Verileri göster

1994	Türksat 1B yörüngede
2003	BİLSAT-1
2011	RASAT
2012	GÖKTÜRK-2
2016	GÖKTÜRK-1
2023	İMECE
2024	Türksat 6A

Türksat 6A: yerlilik oranı yüksek haberleşme uydusu

Türksat 6A, 9 Temmuz 2024'te Türkiye saatiyle 02.30'da (8 Temmuz'u 9 Temmuz'a bağlayan gece) Cape Canaveral'dan bir Falcon 9 roketiyle fırlatıldı. Yaklaşık 4.220 kilogram ağırlığındaki uydu, TÜBİTAK'ın verdiği bilgiye göre yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranına sahip ve 15 yıllık ömre göre tasarlandı. Önce 50° doğu test yörüngesine yerleşti, 28 Aralık 2024'te 42° doğu boylamındaki nihai yörüngesine ulaştı ve 21 Nisan 2025'te devreye alındı. TÜBİTAK, Türkiye'nin kendi haberleşme uydusunu işleten 11 ülkeden biri olduğunu yazıyor. Ayrıntılar: Türksat 6A.

Peki hangisi "ilk"?

• Fırlatılan ilk Türk uydusu: Türksat 1A (1994), ama yörüngeye ulaşamadı.
• Yörüngeye çıkan ilk Türk uydusu: Türksat 1B (1994), yurt dışında üretildi.
• Yer gözlem uyduları: TÜBİTAK, BİLSAT-1'i "ilk yer gözlem", RASAT'ı "ilk gözlem" uydusu olarak anıyor; BİLSAT-1'in bir teknoloji transferi programı olarak yürütülmesi, "ilk yerli" tartışmasının nedeni. Hangisinin "ilk yerli" sayılacağı tanıma bağlı.

Türkiye'nin bugüne kadar kaç uydu fırlattığını ise Türkiye'nin kaç uydusu var? yazısında topladık.