Burçlar hakkında yanlış bilinen 10 şey nedir?

Kısa cevap: Gökyüzündeki takımyıldızlar takvimdeki on iki burçla örtüşmez. Güneş'in yıllık yolu üzerinde 12 değil 13 takımyıldız vardır. Büyüklükleri birbirinden çok farklı olduğu için Güneş birinde 7, ötekinde 45 gün kalır. Üstelik Dünya'nın ekseninin yavaş yalpalaması yüzünden bugünkü burç tarihleri, Güneş'in gerçekte önünden geçtiği takımyıldızın yaklaşık bir ay gerisinde kalmıştır. Aşağıda en sık karşılaşılan on yanlışı astronomi verileriyle ele alıyoruz; konu burç yorumu değil, gökyüzünün kendisi.

1. "Burç ile takımyıldız aynı şeydir"

Değildir. Burç, ekliptiği, yani Güneş'in yıl boyunca gökte izlediği yolu 30'ar derecelik on iki eşit dilime bölen bir hesap birimidir. Takımyıldız ise sınırları Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından çizilmiş gerçek bir gökyüzü bölgesidir. İkisi aynı adları taşıdığı için karıştırılır. Kuşağın kendisini burçlar kuşağı sayfamızda anlattık.

2. "Güneş her burçta yaklaşık 30 gün kalır"

Takvimdeki burçlar için bu doğrudur, gökyüzü için değil. IAU sınırlarına göre Güneş, Başak takımyıldızının önünde yaklaşık 45 gün (16 Eylül-30 Ekim) geçirir; Akrep'te ise yalnızca 7 gün (23-29 Kasım). Yengeç'te 20, Koç'ta 25 gün kalır. Bu tarihler artık yıl düzeni yüzünden bir gün oynayabilir.

Verileri göster

Başak	45
Balık	38
Boğa	37
Aslan	37
Yay	32
Koç	25
Yılancı	18
Akrep	7

3. "Güneş'in yolu 12 takımyıldızdan geçer"

Ekliptik 13 takımyıldızı keser. On üçüncüsü, Akrep ile Yay arasında kalan Yılancı'dır; Latince adı Ophiuchus, Eski Yunancada "yılan taşıyan" demektir. Güneş her yıl kabaca 30 Kasım-17 Aralık arasında, 18 gün boyunca Yılancı'nın önünden geçer. Bu, Akrep'te geçirdiği sürenin iki katından fazladır.

4. "Yılancı yeni bulundu, NASA 13. burcu ekledi"

Yılancı yeni değildir: Batlamyus'un MS 2. yüzyılda derlediği 48 klasik takımyıldızdan biridir. 1604'te Johannes Kepler'in ayrıntılı incelediği süpernova da bu takımyıldızda parlamıştı. Ne NASA ne de IAU burç listesini değiştirdi; gökbilim kurumları astrolojik işaretlerle ilgilenmez, yalnızca takımyıldızları tanımlar. 1995'te, 2011'de ve 2016'da basına "13. burç eklendi" diye yansıyan haberler, iki bin yıldır bilinen bu farkın yanlış aktarılmasıydı.

5. "Burç tarihleri hiç değişmez"

Dünya'nın ekseni bir topaç gibi yavaşça yalpalar; buna presesyon denir. NASA'ya göre bir tam tur yaklaşık 25.771,5 yıl sürer ve Güneş ile Ay'ın, Dünya'nın ekvatordaki şişkinliğine uyguladığı çekimden kaynaklanır. Bu yüzden bahar noktası, yani Güneş'in Mart ekinoksunda bulunduğu yer, yıldızlara göre yaklaşık 72 yılda 1 derece kayar. Kaymayı ilk fark eden, MÖ 2. yüzyılda yaşayan Hipparkos oldu. Babil döneminde Koç takımyıldızında bulunan bahar noktası MS 2. yüzyıldan beri Balık'tadır. Sonuç: Takvimde Koç burcu Mart ekinoksuyla başlarken Güneş, Koç takımyıldızına ancak 19 Nisan'da girer.

6. "On iki burç Antik Yunan'ın icadıdır"

Kökeni Mezopotamya'dadır. Babil gökbilimcilerinin büyük olasılıkla MÖ 1000 dolaylarında derlediği MUL.APIN adlı yıldız listesi, Ay'ın yolu üzerindeki takımyıldızları zaten sıralıyordu. Ekliptiği 30'ar derecelik on iki eşit burca bölen sistem ise MÖ 5. yüzyılın sonunda, Pers yönetimindeki Babil'de ortaya çıktı. Yunanlar bu sistemi devraldı; "zodyak" sözcüğü de Eski Yunancada "küçük hayvanlara ait" anlamına gelir.

7. "Takımyıldızlar gökyüzünü eşit paylaşır"

Bugün tanınan 88 takımyıldızın sınırlarını Belçikalı gökbilimci Eugène Delporte çizdi; IAU bu sınırları 1928'de kabul etti, 1930'da yayımladı. Bölgelerin büyüklükleri çok farklıdır: Başak, 1.294 kare dereceyle gökyüzünün ikinci büyük takımyıldızıdır (en büyüğü 1.303 kare derecelik Suyılanı). Oğlak ise 414 kare derecedir. Yılancı 948 kare dereceyle Akrep'in (497) neredeyse iki katıdır. Güneş'in her birinde farklı süre kalmasının nedeni budur. Ayrıntısı takımyıldızlar maddemizde.

8. "Doğum günümde kendi takımyıldızımı görebilirim"

Göremezsiniz. Burç, doğduğunuz gün Güneş'in önünde bulunduğu bölgeye göre adlandırılır; o takımyıldız da o günlerde Güneş'le birlikte gündüz göğündedir ve ışığında kaybolur. Bir takımyıldız en iyi, Güneş'in karşı tarafına geçtiği aylarda, yani kabaca altı ay sonra gece boyunca izlenir. Hangi takımyıldızın ne zaman yükseldiğini gökyüzü haritamızdan takip edebilirsiniz.

9. "Bir takımyıldızın yıldızları birbirine yakındır"

Takımyıldız, yalnızca bizim bakış açımızdan oluşan bir görüntüdür. Boğa bunun iyi bir örneğidir: En parlak yıldızı Aldebaran yaklaşık 67 ışık yılı ötededir. Hemen arkasında görünen Hyadlar kümesi bunun iki katından uzakta, yaklaşık 150 ışık yılındadır; Aldebaran bu kümenin üyesi değildir, yalnızca aynı doğrultuda durur. Aynı takımyıldızdaki Ülker ise yaklaşık 444 ışık yılı uzaktadır.

10. "Gezegenler yalnızca burç takımyıldızlarında dolaşır"

Geleneksel burçlar kuşağı, ekliptiğin yaklaşık 8 derece kuzeyine ve güneyine uzanır. Gezegenlerin yörüngeleri Dünya'nınkiyle tam aynı düzlemde olmadığından, gezegenler burç sayılmayan takımyıldızlara da girer: Balina, Avcı, Kupa, Sekstant, Karga, Suyılanı, Pegasus ve Kalkan bunlardandır. Venüs nadiren Kartal, Küçük Köpek, Arabacı ve Yılan'a kadar uzanır.

Kısaca

• Burç, ekliptiğin 30 derecelik eşit bir dilimidir; takımyıldız ise IAU'nun sınırını çizdiği gerçek bir gökyüzü bölgesidir.
• Güneş'in yolu 13 takımyıldızdan geçer; Güneş Başak'ta 45, Akrep'te 7, Yılancı'da 18 gün kalır.
• Presesyon yüzünden burç tarihleri takımyıldızların yaklaşık bir ay gerisindedir.
• On iki eşit burç sistemi MÖ 5. yüzyılın sonunda Babil'de doğdu.
• NASA ya da IAU hiçbir zaman "13. burç" eklemedi.

Burç takımyıldızlarında neler görülebileceğini Burçların gökyüzü bölümümüzde bulabilirsiniz.

Doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında görebilirsiniz.