GÖKTÜRK-2 uydusu

GÖKTÜRK-2, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) ile Türk Havacılık ve Uzay Sanayii'nin (TUSAŞ) birlikte geliştirdiği yer gözlem ve keşif uydusudur. 18 Aralık 2012'de Çin'den bir Uzun Yürüyüş 2D roketiyle fırlatıldı. TÜBİTAK UZAY onu "Türkiye'nin ilk yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusu" olarak tanıtıyor: yaklaşık 400 kilogramlık uydu, 686 kilometre yükseklikten siyah-beyaz görüntülerde 2,5 metre, renkli görüntülerde 5 metre çözünürlük sunuyor.

GÖKTÜRK-2, bir yıl önce fırlatılan küçük RASAT ile yerli uydu üretiminde atılan ilk adımın ardından gelen büyük sıçramadır. RASAT bir teknoloji gösterim uydusuydu; GÖKTÜRK-2 ise belirli bir kullanıcının, Millî Savunma Bakanlığı'nın ihtiyaçlarına göre tasarlandı. TÜBİTAK UZAY projenin hedefini "müşteri ihtiyacına dayalı geliştirme" diye özetliyor. Bu sayfada uydunun nasıl ortaya çıktığını, neler yapabildiğini, kimin hangi parçasını ürettiğini ve Türkiye'nin uydu serisindeki yerini anlatıyoruz.

Projenin doğuşu

TUSAŞ'ın verdiği bilgiye göre GÖKTÜRK-2 sözleşmesi, SAVTAG-1007 programı kapsamında Millî Savunma Bakanlığı, TÜBİTAK ve TUSAŞ ile TÜBİTAK UZAY'ın kurduğu iş ortaklığı arasında imzalandı ve Mayıs 2007'de yürürlüğe girdi. Uydunun yapımına da aynı yıl başlandı.

TUSAŞ, tasarım, üretim ve test süreçlerinin bütün mühendislik işlerinin iş ortaklığı içinde yapıldığını vurguluyor. Uydunun donanımının yüzde 80'inin yerli teknolojiyle, yazılımının ise tamamının yurt içinde geliştirildiği belirtiliyor. Projenin bütçesi 140 milyon lira, sigorta dahil fırlatma hizmetinin bedeli 20 milyon avro olarak verildi.

Kim ne yaptı?

Bir uydu, her biri ayrı bir uzmanlık gerektiren alt sistemlerden oluşur. GÖKTÜRK-2'de iş bölümü kabaca şöyleydi:

• TUSAŞ: uydunun yapısal sistemi, ısıl kontrol sistemi, yönelim ve yörünge belirleme ve kontrol alt sistemi, kablo demetleri ve yönelim ve yörünge kontrol arayüz modülü. Ayrıca yapısal yeterlilik modeli, yeterlilik modeli ve uçuş modeli gibi farklı test aşamalarındaki uydu modellerinin üretimi.
• TÜBİTAK UZAY: iş ortaklığının öteki yarısı. Enstitü, proje kazanımları arasında "gelişmiş uçuş bilgisayarı", "arayüz kartları", "kızılötesi kamera" ve "yüksek çözünürlüklü uydu geliştirme yeteneği"ni sayıyor.

Uydunun güneş paneli üreteci ise Almanya'daki SpaceTech GmbH Immenstaad şirketinden sağlandı. Uydu, yerle haberleşme için üç S-bant alıcı-verici taşıyor; uyduların yerle bağlantısını telemetri ve yer istasyonu sayfalarında anlattık.

Fırlatma

GÖKTÜRK-2, 18 Aralık 2012'de Türkiye saatiyle 18.13'te (UTC 16.12) Çin'in Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden bir Uzun Yürüyüş 2D (Long March 2D) roketiyle havalandı. Fırlatma, kötü hava koşulları beklendiği için başlangıçtaki takvimin bir gün önüne alınmıştı. Uydu kalkıştan yaklaşık 12 dakika sonra 686 kilometre yükseklikteki yörüngesine yerleşti; ilk sinyali Türkiye saatiyle 19.39'da Norveç'in Tromsø kentindeki bir yer istasyonu aldı.

Yörüngedeki ilk denetim ve ayarlamaların ardından görüntüler Ankara'daki yer istasyonuna indirilmeye başlandı. Fırlatmanın ertesi haftası gelen ilk görüntüler arasında İzmir de vardı.

Yörünge ve görüntüleme

GÖKTÜRK-2, yaklaşık 686 kilometre yükseklikte, ekvatora yaklaşık 98 derece eğik bir Güneş eşzamanlı yörüngede dolanıyor ve Dünya'nın çevresindeki bir turunu yaklaşık 98 dakikada tamamlıyor. TUSAŞ, uydunun dünyanın her yerini görüntüleyebildiğini ve aynı noktaya yaklaşık 2,5 günde bir yeniden dönebildiğini belirtiyor. Bu "yeniden ziyaret süresi", bir bölgedeki değişimin ne sıklıkla izlenebileceğini belirlediği için yer gözlem uydularının en önemli özelliklerinden biridir.

Uydu üç farklı biçimde görüntü alabiliyor:

• Nokta (spot) görüntüleme: belirli bir hedefin tek bir karede görüntülenmesi.
• Şerit görüntüleme: uydunun ilerleyişi boyunca uzun bir şeridin kesintisiz taranması.
• Geniş alan görüntüleme: yan yana şeritlerle daha büyük bir bölgenin kaplanması.

Siyah-beyaz (pankromatik) görüntülerde her piksel yerde 2,5 × 2,5 metrelik bir alana karşılık geliyor; renkli görüntülerin çözünürlüğü ise 5 metre. Bu, RASAT'ın 7,5 ve 15 metrelik değerlerine göre üç kat daha keskin bir bakış demek: aynı alan, kenar başına üç kat daha fazla pikselle görülüyor. Uydunun belleği 8 ve 32 gigabaytlık iki birimden oluşuyor; yer istasyonunun üzerinden geçilene kadar görüntüler burada saklanıyor.

Verileri göster

Kütle	397 kg
Yörünge yüksekliği	686 km
Pankromatik çözünürlük	2,5 m
Renkli (RGB) çözünürlük	5 m
Yeniden ziyaret süresi	Yaklaşık 2,5 gün
Tasarım ömrü	5 yıl
Fırlatma	18 Aralık 2012

Ne işe yarıyor?

GÖKTÜRK-2 öncelikle askerî keşif amacıyla geliştirildi; işletmecisi Millî Savunma Bakanlığı. Uydu bunun yanında sivil kullanımlara da hizmet ediyor. Yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri haritacılıktan tarım ve orman izlemeye, şehir planlamasından afet sonrası hasar tespitine kadar geniş bir alanda kullanılır. Türüne ait genel bilgiyi yer gözlem uydusu sayfasında bulabilirsiniz.

Böyle bir uyduya sahip olmanın asıl anlamı, görüntüleri başka ülkelerin uydularından satın almak zorunda kalmamak ve hangi bölgenin ne zaman görüntüleneceğine kendi başına karar verebilmektir. GÖKTÜRK-2'nin bir başka kazanımı ise sanayi tarafındadır: uydunun yapısını, ısıl sistemini ve yönelim kontrolünü üstlenen TUSAŞ, bu projeyle uydu üretiminde kendi deneyimini edindi.

Türkiye'nin uydu serisindeki yeri

GÖKTÜRK-2'yi kendinden önceki ve sonraki uydularla birlikte okumak, Türkiye'nin yer gözlem kapasitesinin nasıl adım adım geliştiğini gösteriyor:

• RASAT (2011): 93 kilogramlık teknoloji gösterim uydusu; 7,5 metre siyah-beyaz, 15 metre renkli çözünürlük.
• GÖKTÜRK-2 (2012): yaklaşık 400 kilogram; 2,5 metre siyah-beyaz, 5 metre renkli çözünürlük.
• GÖKTÜRK-1 (2016): İtalyan Telespazio ve Thales Alenia Space şirketlerinin TUSAŞ ve ASELSAN katkısıyla ürettiği, 0,80 metre çözünürlüklü uydu. 5 Aralık 2016'da Fransız Guyanası'ndaki Kourou'dan bir Vega roketiyle fırlatıldı. Adındaki sıra, fırlatılış sırasıyla örtüşmüyor: GÖKTÜRK-1, GÖKTÜRK-2'den dört yıl sonra uzaya gitti.
• İMECE (2023): TÜBİTAK UZAY'ın metre altı çözünürlüklü yerli yer gözlem uydusu.

Verileri göster

RASAT (2011)	7,5
GÖKTÜRK-2 (2012)	2,5

TUSAŞ'ın verdiği tasarım ömrü beş yıldı; bu süre 2017'de doldu. Türkiye'nin uydularına toplu bir bakış için Türkiye'nin uzay programı maddesine bakabilirsiniz.

Kısaca

• GÖKTÜRK-2, TÜBİTAK UZAY ile TUSAŞ'ın birlikte geliştirdiği yer gözlem ve keşif uydusudur; Millî Savunma Bakanlığı uydunun işletmecisi.
• 18 Aralık 2012'de Çin'in Jiuquan merkezinden Uzun Yürüyüş 2D roketiyle fırlatıldı.
• Yaklaşık 400 kilogram ağırlığında; 686 kilometre yükseklikte, Güneş eşzamanlı yörüngede dolanıyor.
• Siyah-beyaz görüntülerde 2,5 metre, renkli görüntülerde 5 metre çözünürlük sunuyor; aynı noktaya yaklaşık 2,5 günde bir dönebiliyor.
• Donanımının yüzde 80'i yerli teknolojiyle, yazılımının tamamı yurt içinde geliştirildi.
• RASAT'tan sonra gelen ve İMECE'ye uzanan yerli yer gözlem uydusu çizgisinin ikinci halkasıdır.