23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

GÖKTÜRK-1 uydusu

Göktürk-1, Millî Savunma Bakanlığı için üretilen yüksek çözünürlüklü keşif uydusu; 5 Aralık 2016'da Kourou'dan Vega roketiyle Güneş eşzamanlı yörüngeye çıktı.

Türü
Kavram
Bulunduğu yer
Güneş eşzamanlı yörünge
Kütle
1.060 kg (fırlatma kütlesi)
Keşif
5 Aralık 2016 (fırlatma)

Göktürk-1, Türkiye Millî Savunma Bakanlığı için üretilmiş yüksek çözünürlüklü bir yer gözlem uydusudur. 5 Aralık 2016'da Fransız Guyanası'ndaki Kourou uzay üssünden Vega roketiyle fırlatıldı ve Güneş eşzamanlı yörüngeye yerleştirildi. Asıl görevi keşif ve gözetleme olsa da aynı görüntüler haritacılık, arazi örtüsü incelemesi, afet yönetimi ve çevre izleme gibi sivil işlerde de kullanılabiliyor. Uydunun ana yüklenicisi İtalyan Telespazio, uydu platformunun (gövde ve altsistemlerin oturduğu ortak yapı) tedarikçisi Thales Alenia Space'tir. Türk tarafından TUSAŞ ile ASELSAN teknoloji katkısı verdi.

Göktürk-1'in modeli, 2015'teki IDEF savunma sanayii fuarında TUSAŞ standında sergilendi.
Fotoğraf: CeeGee, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Yer gözlem uydusu ve çözünürlük ne demek?

Optik bir yer gözlem uydusu, yörüngesinden Dünya'nın yüzeyini kamerayla tarar; bu bakımdan çok büyük bir fotoğraf makinesine benzer. Görüntünün ne kadar ayrıntılı olduğunu çözünürlük belirler: bir pikselin yerde kaç metrelik bir alana karşılık geldiğidir. Piksel ne kadar küçük alana denk gelirse bina, yol, araç gibi nesneler o kadar ayırt edilir. Metreden küçük piksel boyutuna ulaşan sistemlere genelde "metre altı" çözünürlüklü denir ve Göktürk-1 bu sınıfta anılan bir uydudur. Genel kavram sözlükteki yer gözlem uydusu sayfasında anlatılıyor; burada Göktürk-1'in kendi öyküsüne odaklanıyoruz.

Proje nasıl başladı?

Savunma Bakanlığı ile Telespazio arasındaki sözleşme Temmuz 2009'da imzalandı ve yürürlüğe girdi. Projenin değeri 250 milyon avronun üzerinde olarak veriliyor. Uydu sözleşmeden yaklaşık yedi buçuk yıl sonra, Aralık 2016'da fırlatılabildi. Kaynaklar bu gecikmeyi siyasi ve ticari anlaşmazlıklara bağlıyor.

İsrail tartışması

Göktürk-1'in öyküsünde en çok anılan olay, uydunun kamera sisteminin elektro-optik bileşenleri üzerinden yaşanan anlaşmazlıktır. Kamerada kullanılan elektro-optik parçaların bir kısmı İsrail menşeliydi. Kaynaklara göre İsrail, kendi toprakları üzerindeki yüksek çözünürlüklü görüntülerin yanlış ellere geçebileceği kaygısıyla, Telespazio'nun ortağı Thales'e baskı yaptı ve uydunun İsrail üzerindeyken görüntü alamaz hâle getirilmesini istedi.

Türkiye bu şartı kabul etmedi; uydunun istenen her noktadan görüntü alabildiğinin kanıtlanmasını talep etti. Sonuçta uydunun coğrafi sınırlama olmadan, yeryüzünün her yerinde keşif yapabilecek biçimde teslim edildiği belirtiliyor. Taraflardan resmî bir ayrıntı açıklaması bulunmadığı için olay burada genel hatlarıyla aktarılıyor.

Temel bilgiler

ÖzellikDeğer
TürYüksek çözünürlüklü yer gözlem (keşif) uydusu
İşleticiTürkiye Millî Savunma Bakanlığı
Ana yükleniciTelespazio (İtalya)
PlatformThales Alenia Space
Türk katkısıTUSAŞ, ASELSAN
Fırlatma5 Aralık 2016, 13:51:44 UTC
Roket ve uçuşVega, VV08 uçuşu
Fırlatma yeriGuyana Uzay Merkezi, Kourou (ELA-1 rampası)
Fırlatma kütlesi1.060 kg
Yörünge türüGüneş eşzamanlı
Uluslararası tanım (COSPAR)2016-073A
Uydu katalog numarası41875

Çözünürlük rakamı üzerine bir not

Uydunun çözünürlüğü kamuya açık kaynaklarda tutarlı verilmiyor: değerler 0,5 ile 0,8 metre arasında değişiyor ve resmî bir rakam açıklanmış değil. Bu nedenle tek bir sayı yerine uydunun metre altı sınıfında bir sistem olarak anıldığını söylemek daha doğrudur. Yörünge yüksekliği ve tasarım ömrü gibi ayrıntılar da resmî olarak yayımlanmadığı için burada verilmiyor.

Güneş eşzamanlı yörünge neden seçilir?

Güneş eşzamanlı yörünge, Dünya'nın kutuplarına yakın geçen ve eğimi yaklaşık 98 derece olan bir yörüngedir. Yörünge düzlemi Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketiyle uyumlu biçimde yılda bir tur döndüğü için uydu, bir yeri hep aynı yerel güneş saatinde geçer. Tipik yükseklik 600-800 kilometre aralığındadır ve bir tur yaklaşık 96-100 dakika sürer. Görüntü alan uydular için bu bir avantajdır: aynı yerin farklı tarihlerdeki fotoğraflarında Güneş ışığının açısı benzer olur, gölgeler ve aydınlanma karşılaştırılabilir kalır, değişimleri izlemek kolaylaşır. Göktürk-1 de bu yörünge sınıfında çalışıyor.

Fırlatma: Vega ve Kourou

Göktürk-1'i taşıyan Vega, Arianespace'in Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve İtalyan Uzay Ajansı (ASI) adına işlettiği dört kademeli bir roketti. İlk üç kademesi katı yakıtlı, dördüncü kademe (AVUM) sıvı yakıtlıdır. Roketin ilk fırlatması 13 Şubat 2012'de yapıldı; 5 Eylül 2024'te Sentinel-2C uydusunu taşıyan uçuşla özgün Vega'nın hizmeti sona erdi ve yerini daha güçlü Vega-C aldı. Göktürk-1'in VV08 uçuşu, Eylül 2016'daki VV07 (PeruSat-1) ile Mart 2017'deki VV09 (Sentinel-2B) arasında, aynı yörünge sınıfındaki Dünya gözlem görevleri dizisinin içinde yer alır.

Kourou'dan kalkan bir Vega roketi (Haziran 2015'teki Sentinel-2A fırlatması; Göktürk-1'in fırlatma anına ait değil, aynı roket ve rampayı gösterir).
Fotoğraf: ESA_events / Stephane Corvaja (ESA-M. Pedoussaut), Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Kourou yaklaşık 5 derece kuzey enleminde, ekvatora yakındır. Ekvatora yakın konum, Dünya'nın dönüş hızından yararlanma açısından özellikle düşük eğimli yörüngelere çıkan roketlere avantaj sağlar; Göktürk-1 gibi kutba yakın yörüngelere gidenler için bu etki daha sınırlıdır. Vega'nın kalktığı rampa bugün ELV (Ensemble de Lancement Vega) olarak anılıyor; Göktürk-1 döneminde ELA-1 adıyla geçiyordu.

Ne işe yarıyor?

Kaynaklarda sayılan kullanım alanları şunlardır:

  • Keşif ve gözetleme: Coğrafi sınırlama olmadan, istenen bölgenin görüntülenmesi.
  • Haritacılık ve planlama: Yerleşim, yol ve arazi kullanımının güncel haritalara aktarılması.
  • Arazi örtüsü ve jeoloji araştırmaları: Bitki örtüsü ve yer şekillerinin incelenmesi.
  • Ekosistem ve çevre izleme: Zaman içindeki değişimin takibi.
  • Afet yönetimi: Afet sonrasında durumun ve hasarın izlenmesi.
  • Kıyı bölgesi ve su kaynakları yönetimi.
Göktürk-1'in yolculuğu
Uzay Gündem
Verileri göster
Sözleşme yürürlüğe girdi2009
Göktürk-2 fırlatıldı2012
Göktürk-1 fırlatıldı2016

Göktürk ailesi içinde

Göktürk adı altında birden fazla uydu var ve numara sırası fırlatma sırasıyla örtüşmüyor. Göktürk-2, 18 Aralık 2012'de Çin'deki Jiuquan üssünden Uzun Yürüyüş 2D roketiyle fırlatıldı; yani Göktürk-1'den dört yıl önce yörüngeye çıktı. TÜBİTAK UZAY ve TUSAŞ'ın katkısıyla geliştirilen bu uydunun çözünürlüğü daha düşüktür: panokromatik görüntüde 2,5 metre, çok bantlı görüntüde 10 metre. TÜBİTAK UZAY, Göktürk-2'yi Türkiye'nin ilk yerli askerî istihbarat uydusu olarak tanıtıyor. Ayrıntısı Göktürk-2 sayfasında anlatılıyor.

Üçüncü üye Göktürk-3 ise bir sentetik açıklıklı radar (SAR) uydusu olarak planlanıyor; Savunma Sanayii Başkanlığı bu projeyi kendi proje listesinde "Göktürk-3 Sentetik Açıklıklı Radar Uydu Sistemi Geliştirme Projesi" adıyla gösteriyor. Radar, optik kameranın aksine bulutlu havada ve geceleyin de görüntü alabildiği için optik uyduları tamamlar.

Türkiye'nin diğer yer gözlem uydularından RASAT 2011, İMECE ise 2023 tarihleriyle anılıyor; ayrıntıları RASAT ve İMECE sayfalarında bulabilirsiniz. Türkiye'nin uzay alanındaki genel çizgisi ise Türkiye'nin uzay programı sayfasında toplanıyor.

Neden önemli?

Göktürk-1'in önemi iki noktada toplanıyor. Birincisi, Türkiye'nin metre altı sınıfında bir keşif uydusuna sahip olmasıdır; bu tür görüntüler, ülkenin görüntü ihtiyacında başkalarının uydularına bağımlılığı azaltabilir. İkincisi, yaşanan tartışmanın gösterdiği gibi, bir uydunun parçalarının hangi ülkeden geldiği, o uydunun nasıl kullanılabileceğini siyasi açıdan etkileyebilir.

Kısaca

  • Göktürk-1, Millî Savunma Bakanlığı'nın yüksek çözünürlüklü keşif ve yer gözlem uydusudur.
  • Sözleşme Temmuz 2009'da yapıldı; değeri 250 milyon avronun üzerindedir. Ana yüklenici Telespazio, platform Thales Alenia Space'tir.
  • 5 Aralık 2016'da Kourou'dan Vega roketinin VV08 uçuşuyla, 1.060 kg kütleyle ve Güneş eşzamanlı yörüngeye fırlatıldı.
  • Çözünürlük kaynaklarda 0,5 ile 0,8 metre arasında farklı verilir; kesin rakam kamuya açık değildir.
  • Radar tabanlı Göktürk-3, Savunma Sanayii Başkanlığı'nın proje listesinde yer alır; Göktürk-2 daha düşük çözünürlüklü, yerli bir uydudur.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar