Göktürk-1

Göktürk-1, Türkiye'nin yüksek çözünürlüklü elektro-optik kamera taşıyan yer gözlem ve keşif uydusudur. Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından yürütülen projenin ana yüklenicileri İtalyan Telespazio ile Fransız Thales Alenia Space'tir; Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ise birçok iş paketine doğrudan katılmış ve uydunun bazı uçuş bileşenlerini kendi tesislerinde üretmiştir. Uydu 5 Aralık 2016'da Fransız Guyanası'ndaki Kourou üssünden fırlatıldı ve Aralık 2018'de son kullanıcıya teslim edildi.

Göktürk-1'in asıl görevi askerî istihbarattır: TUSAŞ'ın tanımıyla sistem, coğrafi kısıtlama olmaksızın Dünya'nın herhangi bir bölgesinden yüksek çözünürlüklü görüntü elde edilmesine imkân tanır. Aynı görüntüler haritacılık, planlama, afet yönetimi ve çevre izleme gibi pek çok sivil uygulamada da kullanılabilir.

Elektro-optik uydu ne demek?

Yer gözlem uyduları Dünya'yı iki temel yolla "görür". Elektro-optik uydular, tıpkı bir fotoğraf makinesi gibi yüzeyden yansıyan Güneş ışığını kaydeder; bu yüzden gündüz ve açık havada en iyi sonucu verir. Radar uyduları ise kendi gönderdikleri mikrodalga sinyallerin yansımasını ölçer, bulut ve karanlıktan etkilenmez. Göktürk-1 birinci gruptadır. Ailenin radar taşıyacak üyesi ise Göktürk-3 projesidir.

Uydunun keskinliğini anlatmak için kullanılan ölçü "yer örnekleme mesafesi"dir: Görüntüdeki tek bir pikselin yerde karşılık geldiği uzunluk. TUSAŞ'ın verdiği teknik özelliklere göre Göktürk-1'de bu değer 1 metrenin altındadır; yani bir pikselin kenarı yerde bir metreden kısa bir alana denk gelir. Bu, Türkiye'nin bir önceki yerli uydusu Göktürk-2'nin 2,5 metre düzeyindeki çözünürlüğünün belirgin biçimde ötesine geçildiği anlamına gelir.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Yörünge	Güneş eş zamanlı, yaklaşık 700 km
Fırlatma kütlesi	Yaklaşık 1.000 kg
Yer örnekleme mesafesi	1 metrenin altında
Tekrar ziyaret süresi	Yaklaşık 2,5 gün
Görüntüleme kipleri	Nokta, şerit, geniş alan, stereo
Tasarım ömrü	7 yıl

Güneş eş zamanlı yörünge, uydunun Dünya'nın her noktasının üzerinden her gün aynı yerel saatte geçmesini sağlayan kutba yakın bir yörüngedir. Bu sayede farklı günlerde çekilen görüntüler benzer aydınlatma koşullarında karşılaştırılabilir. Stereo kip ise aynı bölgenin farklı açılardan çekilmesiyle üç boyutlu yükseklik bilgisi elde edilmesine yarar.

Proje ve yapım

Arianespace'in fırlatma öncesi açıklamasına göre Göktürk-1, Telespazio'nun SSB adına ana yüklenici olduğu anahtar teslim bir sözleşmeyle üretildi ve tasarımı PROTEUS uydu platformuna dayanıyor. Projenin Türkiye'deki en kalıcı mirası ise bir tesis oldu: Göktürk-1 kapsamında, gelecekteki gözlem ve haberleşme uydularının yurt içinde üretilmesi için kritik bir altyapı olan Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test (USET) Merkezi kuruldu. TUSAŞ'ın açıklamasına göre uydunun çevresel ve işlevsel testleri bu merkezde TUSAŞ personelinin katılımıyla yapıldı ve uydu fırlatma sahasına buradan gönderildi. TUA'nın Eylül 2026'daki duyurusuna göre Türkiye'nin Ay Uzay Aracı'nın çevresel testleri de bu merkezde yapılıyor.

Fırlatma

Göktürk-1, 5 Aralık 2016'da UTC ile 13.51'de Avrupa'nın Vega roketinin VV08 adlı uçuşuyla Kourou'dan yola çıktı. Arianespace'in bilgisine göre uydu, roketin üst kademesinin bir dizi ateşlemesinin ardından kalkıştan yaklaşık 57 dakika sonra ayrıldı. Bu, Arianespace'in Türkiye için fırlattığı altıncı uyduydu ve Türkiye Vega roketinin yeni ihracat müşterilerinden biri oldu. Fırlatma, Göktürk-2'nin 2012'de yörüngeye yerleşmesinden dört yıl sonra gerçekleşti.

Görev ve bugünkü durum

Yörüngedeki devreye alma çalışmalarının ardından uydu Aralık 2018'de son kullanıcıya devredildi. TUSAŞ, o tarihten bu yana teknik destek ve entegre lojistik destek kapsamında sistemin işletilmesi, bakım ve onarım faaliyetleri ile uydu platformu ve görev yükü seviyesinde mühendislik desteği sağladığını belirtiyor. Uydunun yedi yıllık tasarım ömrü dolmuş olsa da TUSAŞ'ın güncel ürün sayfası bu desteğin sürdüğünü bildiriyor; Cumhurbaşkanı Erdoğan da 5 Ekim 2026'daki Uluslararası Uzay Kongresi konuşmasında Göktürk uydularıyla ülkenin uzaydan yer gözlem ve keşif kapasitesinin artırıldığını vurguladı.

Göktürk-1, Türkiye'nin yer gözlem uydusu ailesinde bir köprü işlevi gördü: Yurt dışında üretilen ama Türk mühendislerin sürece dahil olduğu bu uydudan sonra, metre altı çözünürlüklü kamerası Türkiye'de geliştirilen İMECE 2023'te fırlatıldı. Radar görüntüleme yapacak Göktürk-3 ise ailenin sıradaki üyesi olarak geliştiriliyor.

Kısaca

• Türkiye'nin elektro-optik yer gözlem ve keşif uydusu; proje SSB'nin, ana yükleniciler Telespazio ve Thales Alenia Space.
• 5 Aralık 2016'da Kourou'dan Vega roketiyle fırlatıldı.
• Yaklaşık 700 km'de Güneş eş zamanlı yörüngede; yer örnekleme mesafesi 1 metrenin altında.
• Proje kapsamında Türkiye'de USET uydu montaj, entegrasyon ve test merkezi kuruldu.
• Aralık 2018'de son kullanıcıya teslim edildi; işletme desteğini TUSAŞ veriyor.

Türkiye'nin uydularını, astronotlarını, gözlemevlerini ve Ay görevini tek sayfada, zaman çizelgesiyle Türkiye'nin uzay programı maddemizde bulabilirsiniz.