Uzun Yürüyüş 2C ve 2D roketleri: kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Uzun Yürüyüş 2C ve 2D (Long March 2C ve 2D), Çin'in orta sınıf, iki kademeli ve sıvı yakıtlı fırlatma roketleridir. Esas olarak alçak Dünya yörüngesine ve Güneş eşzamanlı yörüngeye yer gözlem, bilimsel ve askerî uydular taşırlar. Wikipedia'nın fırlatma listelerine göre 2C 1982'den, 2D 1992'den beri uçuyor; ikisi birlikte yaklaşık 195 fırlatma yapmış, Çin'in en sık uçan roketleri arasındadır.

2C'yi Çin Fırlatma Aracı Teknolojisi Akademisi (CALT), 2D'yi Şangay Uzay Teknolojisi Akademisi (SAST) üretir; ikisi de CASC çatısı altındadır. Roketler Jiuquan, Taiyuan ve Xichang üslerinden kalkar. Büyük roketlerin gölgesinde kalsalar da sık fırlatma programı sayesinde Çin'in "iş atı" sayılırlar: Yaogan serisi gözlem uyduları, ticari görüntüleme uyduları ve birkaç yabancı ülkenin uydusu bu iki rokete emanet edildi.

Nasıl çalışır?

İki roket de aynı tasarım felsefesini paylaşır: iki kademe, hepsi sıvı ve hipergolik yakıt. Yakıt asimetrik dimetilhidrazin (UDMH), yükseltgen diazot tetroksittir; iki madde temas edince kendiliğinden tutuşur, bu yüzden ateşleme sistemi gerekmez ve tanklar oda sıcaklığında dolu bekleyebilir. Bedeli, maddelerin zehirli olmasıdır. Bu motor sınıfı sıvı yakıtlı roket motorları arasında yer alır.

Birinci kademe. Dört adet YF-21C motoru toplam yaklaşık 2.962 kN itki verir; hem 2C hem 2D bu birinci kademeyi kullanır. Kademe, tükettiği yakıt yüzünden roketin kütlesinin büyük bölümünü oluşturur. Kademe kavramının nedeni roket denklemidir: boşalan tankları yörüngeye kadar taşımak yerine atmak, geri kalan kütleyi daha yüksek hıza çıkarır.

İkinci kademe. YF-24 motor grubu, tek bir ana motor ve dört yönlendirme (vernier) motorundan oluşur. Ana motor 2C'de yaklaşık 741 kN, 2D'de yaklaşık 742 kN itki verir; yönlendirme motorları birlikte yaklaşık 47 kN katkı yapar ve roketin yönünü ince ayarlar. Wikipedia'daki değerlere göre ana motorun özgül itkisi yaklaşık 2.900 m/s düzeyindedir (kabaca 300 saniyeye denk gelir); özgül itki yakıtın ne kadar verimli kullanıldığının ölçüsüdür.

İsteğe bağlı üst kademeler. Aynı iki kademeli çekirdek, yük ihtiyacına göre üçüncü bir kademeyle uzatılabilir. 2C için üç seçenek vardır: iki uyduyu aynı anda bırakan akıllı dağıtıcı (2C/SD), küçük uyduları yüksek yörüngelere çıkaran katı yakıtlı kademe (2C/SM ve geliştirilmiş hali 2C/SMA) ve sıvı yakıtlı Yuanzheng-1S (YZ-1S) kademesi. 2D'de ise Yuanzheng-3 (YZ-3) kademesi kullanılır; Aralık 2018'de bu kademeyle Yunhai-2 uyduları ve Hongyan-1 alçak yörüngeye çıkarıldı. Yuanzheng kademeleri, yörüngede yeniden ateşlenerek uyduları hedef yörüngeye bırakır.

Türev ilişkisi. Wikipedia'ya göre 2C, DF-5 kıtalararası balistik füzesinden türetilmiştir. 2D ise Long March 4 ailesinin iki kademeli sürümüdür; Uzun Yürüyüş 2 ailesinin diğer üyelerinden bu yönüyle ayrılır.

Teknik özellikler

Özellik	Uzun Yürüyüş 2C	Uzun Yürüyüş 2D
Üretici	CALT	SAST
İlk uçuş	9 Eylül 1982	9 Ağustos 1992
Yükseklik	yaklaşık 42 m	yaklaşık 41 m
Çap	3,35 m	3,35 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 233 ton	yaklaşık 232 ton
Kademe	2 (isteğe bağlı 3.)	2 (isteğe bağlı 3.)
Birinci kademe motoru	4 × YF-21C (yaklaşık 2.962 kN)	4 × YF-21C (yaklaşık 2.962 kN)
İkinci kademe motoru	YF-24E (ana motor yaklaşık 741 kN)	YF-24C (ana motor yaklaşık 742 kN)
Yakıt	UDMH / diazot tetroksit	UDMH / diazot tetroksit
Alçak Dünya yörüngesine yük	3.850 kg	3.500 kg
Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	1.400 kg (2C), 1.900 kg (2C/SMA)	1.300 kg
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük	1.250 kg (yalnız 2C/SM)	Verilmemiş

Kapasite rakamları, Wikipedia'nın verdiği ve Çin Great Wall Industry Corporation'ın (CGWIC) tanıtım belgelerine dayanan değerlerdir; yörünge ve yük yapılandırmasına göre değişir. 2D için geçiş yörüngesi değeri kaynaklarda yer almadığı için tabloya konmadı.

Uçuş geçmişi

2C. İlk uçuş 9 Eylül 1982'de Jiuquan'dan yapıldı ve ilk yıllarda geri döndürülebilen FSW serisi gözlem kapsüllerini taşıdı. 1997-1999 arasında Taiyuan'dan 2C/SD sürümüyle Iridium uydularını (her fırlatmada iki uydu) yörüngeye çıkardı. 11/2026 itibarıyla Wikipedia'nın listesinde 89 fırlatma var; 87'si tam başarılı, 1'i başarısız ve 1'i kısmen başarısız (tam başarı oranı yaklaşık %97,8). Aynı kaynak, Gunter's Space Page'in 2014-2015 için listede olmayan altı olası fırlatma daha andığını, ancak ek kaynak bulunamadığı için bunları saymadığını belirtir.

2C'nin kayıpları. 18 Ağustos 2011'de Shijian 11-04 uydusunun fırlatılışında ikinci kademenin 3 numaralı yönlendirme motoru ile servo kontrol mekanizması arasındaki bağlantı koptu; ikinci kademe yönelim denetimini yitirdi ve görev başarısız oldu. 13 Mart 2024'te Xichang'dan YZ-1S üst kademeli 2C ile fırlatılan DRO-A ve DRO-B uyduları kısmi başarısızlık sayıldı: Çin devlet ajansı Xinhua uyduların hedef yörüngeye doğru yerleştirilemediğini duyurdu, üst kademenin erken kapandığı sanılıyor. Bu, Yuanzheng serisi üst kademenin ilk görev başarısızlığıydı; birinci ve ikinci kademeler normal çalıştı.

2D. İlk uçuş 9 Ağustos 1992'de yapıldı ve ilk yıllarda FSW-2 ve FSW-3 gözlem kapsüllerini taşıdı. Wikipedia'nın listesinde 11/2026 itibarıyla 106 fırlatma var (105 başarılı, 1 kısmi başarısızlık; en son kayıt 19 Eylül 2026). 11 Kasım 2026'ya planlanmış bir fırlatma ise bu sayıya dahil değil. Tam başarı oranı yaklaşık %99,1'dir. Kısmi başarısızlık, 28 Aralık 2016'da roketin ilk kez Taiyuan'dan kalkışında yaşandı: SuperView-1 01 ve 02 uyduları planlanandan alçak bir yörüngeye bırakıldı; uydular kendi itki sistemleriyle yörüngelerini yükseltip görevlerini sürdürdü.

Yeniden kullanım

2C ve 2D yeniden kullanılabilir değildir. Ancak 2C'ye 2019'da düşen kademeleri nüfuslu bölgelerden uzağa yönlendirmesi için aerodinamik ızgara kanatçıkları (grid fin) eklendi. Yaogan 30-09 ve 30-10 fırlatmalarında ise burun konisinin paraşütle yavaşlatılarak inmesini sağlayan bir sistem denendi. Amaç kademeyi geri kazanmak değil, kara üstüne düşen parçaları denetlemektir; Çin'in ileride yeniden kullanılabilir roket teknolojisini incelediği de aynı kaynakta belirtilir.

Taşıdığı önemli görevler

• Double Star (2003-2004): ESA ile Çin'in ortak manyetosfer görevinin iki uydusu 2C ile fırlatıldı: ilki 29 Aralık 2003'te Xichang'dan, ikincisi 25 Temmuz 2004'te Taiyuan'dan.
• Yaogan 30 grubu (2017-2021): Yaogan 30-01'den 30-10'a kadar her biri üç uydu taşıyan on 2C fırlatması yapıldı.
• CFOSAT (2018): Çin-Fransa ortak okyanus yüzeyi rüzgâr ve dalga uydusu 2C ile 29 Ekim 2018'de yörüngeye çıktı.
• Göktürk-2 (2012): Türkiye'nin Göktürk-2 yer gözlem uydusu 18 Aralık 2012'de Jiuquan'dan 2D ile fırlatıldı.
• TÜRKSAT-3USAT (2013): İstanbul Teknik Üniversitesi'nin 3U boyutundaki küçük haberleşme uydusu 26 Nisan 2013'te, Gaofen 1 ile birlikte 2D'nin yan yükü olarak yörüngeye çıkarıldı.
• DAMPE ve TanSat: Karanlık madde araştırması için tasarlanan DAMPE uydusu 17 Aralık 2015'te, karbondioksit izleyen TanSat 21 Aralık 2016'da 2D ile fırlatıldı.
• Yurtdışı müşteriler: Venezuela'nın VRSS-1 (2012) ve VRSS-2 (2017) uyduları 2D ile; Pakistan'ın PRSS-1 ve PakTES-1A uyduları (2018) ile Cezayir'in AlSat 3A ve 3B uyduları (2026) 2C ile fırlatıldı.
• Çin'in uydu internet ağı: 2D, 2025-2026'da SatNet takımyıldızının deneme uydularını taşıdı; konunun arka planı için takımuydu (konstelasyon) maddesine bakılabilir.

Roketlerin en yeni fırlatmalarından biri 5 Kasım 2026'daki Yaogan 51-07 ile 09 görevidir (2C fırlatması). 11 Kasım 2026 için planlanan 2D fırlatmasının yükü açıklanmadı. Bu tür fırlatmaların birçoğu yer gözlem uydularını ya da askerî uyduları taşır.

Benzer roketlerle karşılaştırma

2C ve 2D kapasite bakımından küçük-orta sınıftadır; Çin'in ağır sınıfından çok daha hafif yükler için tasarlanmışlardır. Aşağıdaki tablo büyüklük sırasını gösterir; kapasiteler her üreticinin kendi koşuluna göre verildiğinden birebir kıyas değildir.

Roket	Alçak yörünge	Yeniden kullanım
Uzun Yürüyüş 2D	3.500 kg	Yok
Uzun Yürüyüş 2C	3.850 kg	Yok
Falcon 9	22.800 kg (tek kullanımlık)	Birinci kademe ve burun konisi
Uzun Yürüyüş 5	yaklaşık 25.000 kg	Yok

İki roket arasındaki fark küçüktür; 2C, üç farklı üst kademe seçeneği ve geçiş yörüngesi sürümüyle daha esnektir; 2D ise listedeki fırlatmaların çoğunda alçak ve Güneş eşzamanlı yörüngelere, sıkça birden çok küçük uydu taşıyan görevlere gitmiştir.

Sık sorulan sorular

2C ve 2D kaç kez uçtu?

Wikipedia'nın listelerine göre 11/2026 itibarıyla Uzun Yürüyüş 2C 89 kez (87 tam başarı, 1 başarısızlık, 1 kısmi başarısızlık), Uzun Yürüyüş 2D 106 kez (105 tam başarı, 1 kısmi başarısızlık) fırlatıldı.

Ne kadar yük taşırlar?

2C alçak Dünya yörüngesine 3.850 kg, 2D 3.500 kg taşıyabilir. Güneş eşzamanlı yörüngeye kapasite 2C'de 1.400 kg (2C/SMA ile 1.900 kg), 2D'de 1.300 kg'dır.

Türkiye'den yük taşıdılar mı?

Evet, 2D taşıdı: Göktürk-2 (18 Aralık 2012) ve İTÜ'nün TÜRKSAT-3USAT küp uydusu (26 Nisan 2013). 2C'nin doğrulanan yükleri arasında Türkiye'ye ait bir uydu yoktur.

Roketler yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. İkisi de tek kullanımlıktır; 2C'ye yalnızca düşen kademeleri yönlendiren ızgara kanatçıkları eklenmiştir.