Steven J. Dick

Steven J. Dick kimdir?

Steven J. Dick (d. 24 Ekim 1949, Evansville, Indiana), astronom olarak yetişmiş, sonradan bilim tarihine ve astrobiyolojiye yönelmiş Amerikalı bir yazar ve tarihçidir. 2003'ten 2009'a kadar NASA'nın baştarihçisi olarak görev yaptı; 2013-2014'te Kongre Kütüphanesi ile NASA'nın ortak "Baruch S. Blumberg Astrobiyoloji Kürsüsü"nü yürüttü. En çok, insanlığın dünya dışı yaşam fikrini yüzyıllar içinde nasıl düşündüğünü anlatan akademik kitaplarıyla tanınır. Esas alanı bilimkurgu değil bilim tarihidir; ama bilimkurgu okurunun sorduğu "Orada kimse var mı?" sorusunun bilim ve düşünce tarihindeki karşılığını en ayrıntılı derleyen adlardan biridir.

Hayatı

Dick, 1967'de Mount Vernon Lisesi'nden mezun oldu. Indiana Üniversitesi Bloomington'da 1971'de astrofizik alanında lisansını aldı; aynı üniversitede bilim tarihi ve felsefesi dalında 1974'te yüksek lisans, 1977'de doktora yaptı. Yani eğitimi baştan iki ayrı kulvarı birleştiriyordu: gökyüzünü ölçen bir astrofizikçinin teknik bilgisi ve bilimin geçmişini sorgulayan bir tarihçinin yöntemi.

1979'dan 2003'e kadar Washington'daki Amerika Birleşik Devletleri Deniz Rasathanesi'nde (U.S. Naval Observatory) hem gökbilimci hem bilim tarihçisi olarak çalıştı. Bu yılların üç yılı, rasathanenin Yeni Zelanda'daki güney yarımküre istasyonunda geçti. Orada, meridyen (geçiş) teleskopları ve astrograflarla kuzey ve güney gökyüzünü haritalayan bir ekibin içindeydi. Astrograf, gökyüzünün geniş bir bölümünü fotoğraf plakasına ya da benzeri bir ortama kaydedip yıldızların konumlarını ölçmeye yarayan teleskop türüdür; geçiş teleskopu ise yıldızların meridyenden geçiş anını kaydederek konum belirler. Dick bu işin hem pratiğini yaşadı hem de rasathanenin tarihini yazdı.

2003'te NASA'nın baştarihçiliğine atandı. Bu görevde uzay uçuşunun tarihine dair çok sayıda çalışma yaptırdı, uzay çalışmalarının topluma etkisini ve NASA'nın ve uzay çağının 50. yıl dönümlerini konu alan ciltleri yayına hazırladı. 2011-2012'de Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nde Charles A. Lindbergh Havacılık Tarihi Kürsüsü'nde bulundu. Ardından 2013'te Kongre Kütüphanesi ile NASA'nın ortak astrobiyoloji kürsüsüne seçildi.

Meslek örgütlerinde de görev aldı: Amerikan Astronomi Derneği'nin Tarihsel Astronomi Bölümü'nün başkanlığını 1993-1994'te, Uluslararası Astronomi Birliği'nin Astronomi Tarihi Komisyonu'nun başkanlığını 1997-2000 arasında yaptı. Washington Felsefe Derneği'nin de başkanlığını üstlendi; Journal for the History of Astronomy ve Journal of Astronomical History and Heritage dergilerinin yayın kurullarında yer alıyor.

Kitapları ve dünya dışı yaşam tartışması

Dick'in asıl ününü getiren, dünya dışı yaşam tartışmasının tarihini anlatan kitap dizisidir. Cambridge University Press'ten 1982'de çıkan Plurality of Worlds (Dünyaların Çokluğu), tartışmanın kökenlerini Demokritos'tan Kant'a kadar izler. Aynı yayınevinden 1996'da çıkan The Biological Universe ise sorunun yirminci yüzyıldaki serüvenini ve bilimin sınırlarını ele alır. Aynı konudaki Life on Other Worlds da Cambridge tarafından yayımlandı. Dick'in tezi şudur: Antik Yunan'dan beri dünya dışı yaşam, atomcu, Kopernikçi, Kartezyen ve Newtoncu gibi çağın evren görüşleriyle bağlantılı bir tema olmuştur; yani soru, bilimsel kozmolojilerin ayrılmaz bir parçasıdır. Ona göre astrobiyolojinin yöntemleri de gökbilim ya da jeoloji gibi tarihsel bilimlerinki kadar deneyseldir.

Bu çizgi sürdü. Templeton Foundation Press'ten çıkan Many Worlds (2000) yeni evren anlayışının, dünya dışı yaşamın ve bunların dinsel çıkarımlarının tartışıldığı bir derlemedir. James Strick ile birlikte yazdığı The Living Universe: NASA and the Development of Astrobiology (Rutgers University Press), astrobiyolojinin NASA içinde nasıl bir program haline geldiğini anlatır. Sky and Ocean Joined (Cambridge, 2003) Deniz Rasathanesi'nin 1830-2000 arasındaki tarihini verir; Amerika Birleşik Devletleri'nin ilk ulusal rasathanesinin öyküsünü bir yazar olarak içeriden bilen biri kaleme almıştır.

Sonraki yıllarda bilimin düşünsel altyapısına döndü: Discovery and Classification in Astronomy (Cambridge, 2013), Astrobiology, Discovery, and Societal Impact (Cambridge, 2018), Classifying the Cosmos (Springer, 2019) ve Space, Time, and Aliens (Springer, 2020) bu dönemin kitaplarıdır. Bu başlıklar bir arada okunduğunda, yıldız sınıflandırmasından yaşam arayışına uzanan bir "keşif nasıl olur?" soruşturması görülür.

NASA için hazırladığı ciltler

Baştarihçilik yıllarında Dick, NASA'nın tarih serisinde pek çok derlemenin editörlüğünü yaptı. Roger Launius ile birlikte hazırladığı Critical Issues in the History of Spaceflight (NASA SP-4702, 2006) ve Societal Impact of Spaceflight (NASA SP-4801, 2007) bunların başında gelir. Ayrıca Remembering the Space Age (2008) ve NASA's First 50 Years: Historical Perspectives (2010) ciltlerini yayına hazırladı. Mark Lupisella ile birlikte editörlüğünü yaptığı Cosmos and Culture (NASA SP-4802, 2009), kozmik evrimde kültürün yerini tartışan bir derlemedir; sitemizdeki Cosmos and Culture sayfasında bu kitabın özeti bulunur. Serinin öteki ciltleri uzay çalışmalarının topluma etkisini inceler. 2015'te Cambridge'ten çıkan The Impact of Discovering Life Beyond Earth, olası bir keşfin toplum, din ve felsefe üzerindeki sonuçlarını konu alır.

Bilime katkısı ve astrobiyolojideki rolü

Dick'in bilimle ilişkisi üç katmanlıdır. Birincisi gözlemcilik: Deniz Rasathanesi'nde yıldız konumu ölçümleri yapan ekibin bir üyesiydi. İkincisi tarihçilik: gökbilimin kurumlarını ve düşünce biçimlerini inceledi. Üçüncüsü ise kurumsal iştir: NASA'dan aldığı Grup Başarı Ödülü, "astrobiyoloji alanının tanımlanması, NASA Astrobiyoloji Enstitüsü'nün biçimlendirilip ilk adımlarının atılması ve bu alandaki gelecek yatırımlara yol gösterecek bir yol haritasının geliştirilmesi" dahil, yeni çok disiplinli astrobiyoloji programını başlatma çabası için verildi. Başka bir deyişle, tarihçi olarak yazdığı konunun NASA içinde bir araştırma alanı olarak kurulmasına da emek verdi.

2003 tarihli "Cultural Evolution, the Postbiological Universe and SETI" makalesinde ortaya koyduğu zekâ ilkesi (intelligence principle) ise kuramsal katkısıdır. Bu ilkeye göre bilginin ve zekânın korunması, geliştirilmesi ve sürdürülmesi kültürel evrimin ana itici gücüdür ve zekâ geliştirilebildiği ölçüde geliştirilir. Dick bunu hem Dünya'daki hem de olası dünya dışı toplumlar için bağlayıcı bir eğilim olarak önerir. Bu bir kanıtlanmış yasa değil, kendi ifadesiyle varsayımsal bir fikirdir; yine de "postbiyolojik evren" tartışmasında, yani biyolojik zekânın yerini yapay zekâya bırakmış uygarlıkların olabileceği düşüncesinde sıkça anılır. Bilimkurgu okuru için bu, yapay zekâ ve yıldızlararası uygarlık temalı romanların gerisindeki fikirlerin akademik bir dille ele alınmasıdır.

4 Aralık 2013'te ABD Temsilciler Meclisi Bilim, Uzay ve Teknoloji Komitesi'nde astrobiyoloji hakkında ifade verdi ve SETI (dünya dışı zekâ arayışı) fonlamasının yeniden sağlanıp NASA'nın astrobiyoloji programıyla bütünleştirilmesi gerektiğini savundu. SETI'nin NASA içindeki erken dönemi için sitemizdeki NASA'nın SETI raporu sayfasına bakılabilir.

Ödülleri

• NASA Olağanüstü Hizmet Madalyası (NASA Exceptional Service Medal)
• Deniz Kuvvetleri Üstün Sivil Hizmet Madalyası (Navy Meritorious Civilian Service Medal)
• NASA Grup Başarı Ödülü (astrobiyoloji programının başlatılması için)
• 2006: Amerikan Astronomi Derneği'nin LeRoy E. Doggett Ödülü; astronomi tarihi alanını önemli ölçüde etkilemiş bir kariyer için verilir.
• 2006: Valensiya'daki Uluslararası Astronotik Kongresi'nde ilk Billingham Cutting Edge konferansını vermek üzere seçildi.
• 2009: 6544 numaralı küçük gezegene "Stevendick" adı verildi.
• 2012: Amerikan Bilimi İlerletme Derneği (AAAS) üyeliğine (Fellow) seçildi.

Kitapları

• Cosmos and Culture (Dick, Lupisella): kozmik evrimde kültür ve özeti (2009)

Etkisi

Dick, dünya dışı yaşam tartışmasını fantezi ile bilim arasında bir yere koymak yerine, bilim tarihinin ciddi bir konusu olarak yerleştirdi. Kitapları bugün astrobiyoloji, bilim tarihi ve SETI derslerinde başvuru kaynağı olarak anılır. Bilimkurgu okuru ise Dick'in sayesinde, Dünyalar Savaşı gibi anlatıların "çoklu dünyalar" fikrinin yüzyıllardır süren felsefi ve bilimsel tartışmanın devamı olduğunu görebilir. NASA'nın tarih yazımına ve astrobiyolojinin kurumsallaşmasına katkısı, onu hem akademi hem uzay ajansı açısından özgün bir ad yapar.

Uzayda yaşam arayışı ya da uzay tarihi üzerine okumak isteyenler için Dick'in kitapları iyi bir başlangıçtır: Önce The Biological Universe ile yirminci yüzyılın tartışmasını, ardından toplumsal etkiler üzerine NASA ciltlerini okumak mantıklı bir sıradır.