Ender Wiggin kimdir? Ender'in Oyunu'nun çocuk komutanı

Ender Wiggin kimdir? Andrew "Ender" Thomas Wiggin, Amerikalı yazar Orson Scott Card'ın 1985'te yayımlanan Ender'in Oyunu (Ender's Game) romanının ve devam kitaplarının kahramanıdır. Uzaylı bir türün iki saldırısını güçlükle atlatmış bir insanlığın, üçüncü saldırıya karşı komutan yetiştirmek için seçtiği üstün yetenekli çocuklardan biridir. Ender, Dünya yörüngesindeki Savaş Okulu'nda (Battle School) yerçekimsiz savaş oyunlarında eğitilir ve kısa sürede taktik dehası ortaya çıkar. Ama Card'ın asıl anlattığı, bir çocuğun kendisine yüklenen ağır sorumlulukla, şiddetle ve vicdanıyla verdiği mücadeledir. Bu yüzden Ender bilimkurgunun hem en zeki hem de en trajik kahramanlarından biri sayılır.

Hangi eserlerde geçer?

Ender ilk kez Ağustos 1977'de Analog Science Fiction and Fact dergisinde yayımlanan "Ender's Game" adlı kısa öyküde göründü. Card, derginin editörü Ben Bova'nın kendisinden bir bilimkurgu öyküsü istemesi üzerine bu öyküyü yazmıştı. Card daha sonra öyküyü romana genişletti; roman 15 Ocak 1985'te çıktı. Yazar 1991'de, Sovyetler Birliği'nin dağılmasını hesaba katarak bazı siyasi ayrıntıları güncellediği gözden geçirilmiş bir baskı yayımladı. Roman 34 dile çevrildi.

Ender'in hikâyesi dört devam kitabıyla sürer: Speaker for the Dead (Ölülerin Sözcüsü, 1986), Xenocide (1991), Children of the Mind (1996) ve iki büyük roman arasındaki yılları anlatan Ender in Exile (2008). Ender'in Savaş Okulu'ndaki arkadaşı Bean'in gözünden aynı olayları anlatan Ender's Shadow (1999) ise ayrı bir yan serinin başlangıcıdır. Karakter 2013'te Gavin Hood'un yazıp yönettiği Uzay Oyunları (Ender's Game) filmiyle sinemaya taşındı; roman ayrıca iki çizgi roman dizisine uyarlandı.

Hikâyedeki yeri

Ender, çocuk sayısının ikiyle sınırlandığı bir dünyada nadiren izin verilen bir "Üçüncü"dür. Ağabeyi Peter acımasız ve hırslıdır, ablası Valentine ise şefkatli ve onun tek gerçek dostudur. Hükümet, iki büyük kardeşin gösterdiği parlak zekâ yüzünden ailenin üçüncü bir çocuk sahibi olmasına izin vermiştir. Ender'in doğumu da zaten, insanlığın uzaylılarla savaşı için komutan yetiştirmeyi amaçlayan bir programın isteğiyle gerçekleşmiştir; Dünya'nın uzay ordusu Uluslararası Filo (International Fleet) onu küçük yaşından beri izler. Okulda "Üçüncü" olduğu için zorbalığa uğrayan Ender, kendini savunurken gücünün ve öfkesinin sınırlarını da keşfeder.

Albay Hyrum Graff'ın onu Savaş Okulu'na almasıyla asıl hikâye başlar. Okul, askerî dâhi çocukları yetiştiren ve sınayan bir uzay istasyonudur. Öğrenciler orduya ayrılır ve en önemli eğitim, yerçekiminin olmadığı Savaş Odası'nda (Battle Room) oynanan takım oyunlarıdır. Ender, büyük öğrencilerin aklına gelmemiş yeni taktiklerle bu oyunlara kısa sürede hâkim olur. Yöneticiler ise onu bilerek yalnız bırakır ve sürekli zorlar; amaçları, Ender'i insanlığın ihtiyaç duyduğu komutana dönüştürmektir. Ender sonunda kendisine verilen, yeni ve kimsenin istemediği öğrencilerden oluşan Ejderha Ordusu'nu (Dragon Army) okulun tarihindeki en başarılı orduya çevirir. Ardından Eros'taki Komuta Okulu'na gönderilir ve önceki savaşın efsanevi kahramanı Mazer Rackham'ın gözetiminde, Savaş Okulu'ndan arkadaşlarına emir verdiği giderek zorlaşan filo simülasyonlarına girer.

Hikâyenin sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Romanın büyük dönemeci, Ender'in son sınav sandığı savaşta ortaya çıkar. Ezici bir sayısal üstünlüğe sahip düşman karşısında kuralları çiğnemeye karar verir ve filosunu, düşmanın ana gezegenini yok edecek bir silahı ateşlemek için feda eder. Sonra kendisine bunun bir simülasyon olmadığı söylenir: Ender ve arkadaşları farkında olmadan gerçek gemilere emir vermiş, uzaylı türün ana gezegenini ve neredeyse türün tamamını yok etmişlerdir. Kahraman ilan edilen Ender derin bir suçluluk duyar. Sonra bir koloni gezegeninde, türü yeniden canlandırabilecek bir kraliçe pupası bulur; kraliçeyle kurduğu ilkel iletişimden, savaşın iki türün birbiriyle anlaşamamasından doğan bir yanlışlık olduğunu öğrenir. Ender, olayları uzaylıların gözünden anlatan bir kitap yazar ve kraliçeye güvenli bir yuva bulmaya söz verir. Devam kitabı Speaker for the Dead, bu sözün peşindeki yetişkin Ender'i, kendi kitaplarından ötürü "türkırımcı" diye anılırken gizli kimliğiyle anlatır.

Canlandıranlar

Ender'i sinemada İngiliz oyuncu Asa Butterfield canlandırdı. Card'ın ortak yapımcı olduğu filmin çekimleri 27 Şubat 2012'de New Orleans'ta başladı ve film ABD'de 1 Kasım 2013'te Summit Entertainment tarafından gösterime girdi. Kadroda Albay Graff rolünde Harrison Ford, Mazer Rackham rolünde Ben Kingsley, Binbaşı Gwen Anderson rolünde Viola Davis, Petra Arkanian rolünde Hailee Steinfeld ve Valentine rolünde Abigail Breslin vardı. Card'ın kendisi de Ender'i Savaş Okulu'na götüren mekiğin pilotunu adı geçmeden seslendirdi.

Film, Kuzey Amerika'da açılış haftasonunu 27 milyon dolarla zirvede tamamladı, ama 110-115 milyon dolarlık bütçesine karşın dünya genelinde yaklaşık 126 milyon dolar hasılat yaptı, stüdyo için zararla kapandı ve eleştirmenlerden karışık yorumlar aldı. Bazı eleştirmenler ise görselliği ve çekilmesi zor görünen yerçekimsiz savaş sahnelerini övdü. Gösterimden önce bazı gruplar, Card'ın eşcinsellik ve eşcinsel evliliğe dair görüşlerini protesto etmek için filme boykot çağrısı yapmıştı.

Karakterin arkasındaki bilim

Ender'in Oyunu'nun en akılda kalan buluşu olan Savaş Odası'nın bir hikâyesi var. Card bu fikri 16 yaşındayken geliştirdiğini anlatır: İkinci Dünya Savaşı'nda eğitilen pilotların üç boyutlu düşünmekte zorlandığını öğrenmiş ve sıfır yerçekiminde oynanan bir savaş oyununun bunu öğretebileceğini düşünmüştü. Gerçek astronotlar da ağırlıksızlığa alışmak için uzun bir eğitimden geçer; Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki mikroçekim deneylerini ayrı bir yazıda anlattık. NASA, astronotları uzay yürüyüşlerine Houston'daki Johnson Uzay Merkezi yakınında bulunan Nötr Yüzerlik Laboratuvarı'nda (Neutral Buoyancy Laboratory) hazırlar: büyük bir havuzda, yüzerliği ayarlanmış giysilerle ağırlıksızlık taklit edilir.

Komuta Okulu'nun bulunduğu Eros da gerçek bir gök cismidir. 433 Eros, 1898'de Alman gökbilimci C. G. Witt'in Berlin Gözlemevi'nde keşfettiği, yaklaşık 16,8 kilometre eşdeğer çaplı, uzunca biçimli bir kayalık asteroittir; keşfedilen ilk Dünya'ya yakın cisimdir. NASA'nın NEAR Shoemaker aracı 1998-2001 arasında Eros'u inceledi ve görevinin sonunda yüzeyine inerek bir asteroide yapılan ilk inişi gerçekleştirdi.

Serinin bilimsel olarak en ilginç iki fikri ise zaman ve iletişimle ilgilidir. Speaker for the Dead'de Ender'in bir gezegene yolculuğu dışarıdaki dünyada 22 yıl sürer, ama Ender için iki haftadan az geçer. Bu, özel göreliliğin öngördüğü ve deneylerle doğrulanmış zaman genişlemesinin abartılı ama ilkece doğru bir kullanımıdır. Böyle bir oran için geminin ışık hızının yaklaşık yüzde 99,9998'iyle yol alması gerekir. Card'ın evreninde yıldızlar arası haberleşme ise ansible denen bir cihazla anında yapılır. Ansible adı, Ursula K. Le Guin'in 1966'daki Rocannon's World romanından alınmıştır. Gerçek fizikte bunun bir karşılığı yok: kuantum bilgi kuramındaki iletişimsizlik teoremi, kuantum dolanıklığın uzak noktalar arasında ilinti yaratsa bile ışıktan hızlı bilgi göndermeye izin vermediğini gösterir. Gerçek uzay görevleri bu yüzden her zaman ışık hızındaki gecikmeyle yaşamak zorundadır.

Kültürdeki etkisi

Ender'in Oyunu, 1985'te Nebula ve 1986'da Hugo ödüllerini en iyi roman dalında kazandı; bilimkurgunun en saygın iki ödülü sayılan bu ödülleri ertesi yıl Speaker for the Dead de aldı. Card, 2024 itibarıyla iki ödülü art arda iki yıl kazanmış tek yazardır. Roman, Modern Library'nin okur oylamasıyla belirlenen en iyi 100 roman listesinde 1999'da 59. sıraya yerleşti ve Amerikan Kütüphane Derneği'nin gençler için en iyi 100 kitap listesine girdi.

Kitabın etkisi edebiyatın dışına da uzanır. ABD Deniz Piyadeleri'nin mesleki okuma listesi, romanı alt rütbelerden subay adaylarına kadar çeşitli düzeylerde önerir; Deniz Piyadeleri Üniversitesi onu eğitim yöntemi, liderlik ve etik üzerine dersler veren bir eser olarak tanıtır. Roman, oyun yoluyla öğrenmenin erken kurgusal örneklerinden biri olarak da anılır. Ender'in yetişkinlerin oyunu içinde kullanılan bir çocuk olması, bugün de savaşın etiği, uzaktan kumandalı şiddet ve eğitimde baskının sınırları üzerine tartışmalarda başvurulan bir örnek. Kitabı, uzay ve bilimkurgu meraklıları için kitap listemizde de bulabilirsiniz.