Uzay istasyonunda yoğun gün: kan damarı basımı, giysi provası ve robot kol eğitimi

Expedition 75 ekip üyeleri perşembe günü Uluslararası Uzay İstasyonu'nda kan damarı basarak ve bir uzay giysisini deneyerek yoğun bir gün geçirdi. Yörüngedeki sakinler ayrıca bir çift robot kolu kullanma eğitimi aldı ve günü alçak Dünya yörüngesinde tamamlamak üzere Dünya fotoğrafçılığı oturumları hazırladı.

Columbus laboratuvar modülünde bulunan ve BioFabrication Facility (Biyoüretim Tesisi) olarak da adlandırılan bir biyoyazıcı, yörünge karakolunda damar hücrelerini kullanarak kan damarları basmak üzere çalıştırıldı. NASA uçuş mühendisi Luke Delaney ileri araştırma işlemlerini, hücreleri bir bilim dondurucusundan çıkarıp çözdürerek ve ardından örnekleri biyolojik bir baskı malzemesiyle karıştırarak başlattı. Daha sonra karışımı biyoyazıcıya yükledi ve baskı sürecini başlatmak için cihazı çalıştırdı. NASA uçuş mühendisi Anil Menon da yeni basılan kan damarı dokularını kültüre alınmak üzere biyoyazıcının içinde koruyup besleyerek oturumu tamamladı.

Daha önce Menon, NASA astronotu Jessica Watkins ile birlikte Quest hava kilidinde CSA (Kanada Uzay Ajansı) uçuş mühendisi Joshua Kutryk'e yardım etti; Kutryk, iyi bir uyum, konfor ve sistem işlevselliği sağlandığından emin olmak için bir uzay giysisini denedi. Uzay giysisi uyum denetimlerinde, mikro yerçekiminde meydana gelen omurganın uzaması gibi bedensel değişiklikler de hesaba katılıyor. Menon ve Kutryk'in, istasyonun iskele tarafındaki kafes yapısına katlanır bir güneş paneli takmak üzere yapılacak uzay yürüyüşü için 29 Ekim'de Quest'ten birlikte çıkması planlanıyor.

Delaney, gelecek hafta katlanır güneş paneli kurulumu sırasında uzay yürüyüşçülerine yardım etmek için kumanda edeceği Canadarm2 robot kolunu kullanma eğitimini bir bilgisayarda yaptı. Delaney ve Watkins ayrıca uzay yürüyüşçülerinin giysilerini giyip çıkarmalarına yardım edecek ve planlanan 6 saat 45 dakikalık dış görev boyunca onlara yol gösterecek.

Roscosmos uçuş mühendisi Sergey Teteryatnikov da robotik eğitimi yaptı ve Nauka bilim modülüne bağlı Avrupa robot kolunu kullanma alıştırması yaptı. Ardından Teteryatnikov, ekibin uyku vardiyası sırasında Asya ve Güney Amerika'daki simge yerleri görünür ve yakın kızılötesi dalga boylarında görüntülemek için Dünya gözlem donanımını kurup etkinleştirdi.

Roscosmos uçuş mühendisi Anna Kikina, Zvezda servis modülünün penceresinden dışarıya bir kamera doğrultarak doğu Afrika'daki gölleri fotoğrafladı. Kikina, Teteryatnikov'un Dünya kamerasını yapılandırma çalışmalarına da yardım etti.

İstasyon komutanı Roscosmos'tan Pyotr Dubrov, vardiyasına Zvezda içinde yörüngedeki tesisat işleriyle başladı. Dubrov vardiyasını, uzay istasyonunda çalışan ekibini fotoğraflayarak tamamladı.

İstasyondaki çalışmalar hakkında daha fazla bilgi için uzay istasyonu blogunu, X'teki @space_station hesabını ve ISS'in Facebook ve Instagram hesaplarını takip edebilirsiniz.

Arka plan: istasyonun biyoyazıcısı

BioFabrication Facility, NASA'nın 2023 tarihli bilgilendirmesine göre Redwire şirketinin, uzun vadede mikroyerçekimini kullanarak insan organları basma hedefiyle geliştirdiği bir biyoyazıcı. Biyobaskıda ham madde olarak canlı hücreler, proteinler ve besinler kullanılıyor. NASA'ya göre Dünya'da basılan dokular yer çekimi yüzünden bir iskele ya da destek yapısına ihtiyaç duyarken, istasyonun yörüngesindeki neredeyse ağırlıksız ortamda bu destek olmadan üç boyutlu büyüyebiliyor. Tesis daha önce BFF-Meniscus deneyleriyle yörüngede ilk kez bir insan diz menisküsü bastı; bu sonuç Eylül 2023'te duyuruldu. BFF-Cardiac deneyi de kalp dokusu örneklerinin basılmasını ve işlenmesini değerlendirdi.

Neden önemli? 29 Ekim'deki uzay yürüyüşü

Menon ile Kutryk'in takacağı panel, IROSA adı verilen yeni nesil katlanır güneş panellerinden. NASA'nın 15 Ekim tarihli açıklamasına göre bu paneller fırlatmada silindir biçiminde taşınıyor, takıldıktan sonra bir yoga matı gibi kendiliğinden açılıyor; tasarım 2017'de istasyonda yapılan bir teknoloji gösterimiyle sınandı. 2021-2023 arasında altı IROSA takıldı, son çift SpaceX'in 35. ticari ikmal uçuşunda Dragon'ın bagaj bölümünde istasyona ulaştı. NASA'ya göre sekiz panel birlikte istasyonun gücünü 160 kilovattan fazla artıracak; CRS-35 açıklamasında bu son çiftin, istasyonun güvenli ve denetimli biçimde yörüngeden indirilmesi dahil kritik operasyonları destekleyeceği belirtiliyor. Ayrıntıları istasyonun son iki katlanır güneş paneli haberimizde anlatmıştık.

Hava kilidi ve robot kol

Yürüyüşün başlayacağı Quest hava kilidi, Temmuz 2001'de Atlantis mekiğinin STS-104 uçuşuyla gelip istasyona takıldı. İki bölmeden oluşuyor: giysilerin bakımının yapıldığı ekipman bölmesi ve dışarı çıkışın yapıldığı mürettebat bölmesi. NASA'ya göre ABD uzay giysileriyle yapılan yürüyüşlerin ana kapısı burası; Rus Orlan giysileri de desteklenebiliyor. Delaney'nin kullanacağı Canadarm2 ise Kanada Uzay Ajansı'nın istasyona katkısı: 17,6 metre uzunluğunda, yedi serbestlik dereceli ve Nisan 2001'den beri yörüngede. İki ucunda aynı tutucu bulunuyor; bir ucu istasyondaki güç-veri bağlantı noktalarından birine sabitlenirken öteki uç iş yapabiliyor. İkmal uçuşunun ayrıntıları için CRS-35 haberimize bakabilirsiniz.