Uzay istasyonunun son iki katlanır güneş paneli 29 Ekim ve 5 Kasım'da takılacak

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) yıllardır süren güç yükseltmesi son aşamaya giriyor. NASA'nın açıklamasına göre astronot Anil Menon ve Kanada Uzay Ajansı (CSA) astronotu Joshua Kutryk, 29 Ekim ve 5 Kasım'da planlanan iki uzay yürüyüşünde istasyonun son iki katlanır güneş panelini yerine takacak.

İngilizce kısaltmasıyla IROSA olarak bilinen bu panellerin son çifti, 13 Ekim'de fırlatılıp 15 Ekim'de istasyona kenetlenen SpaceX'in 35. ticari ikmal görevinde, Dragon kargo aracının basınçsız bagaj bölümünde taşındı. Görevin ayrıntılarını daha önce aktarmıştık.

Rulo hâlinde giden panel

IROSA'lar fırlatma sırasında sarılı bir silindir biçiminde duruyor; istasyona takıldıktan sonra kendiliğinden açılarak düzleşiyor. Bu tasarım fırlatmada kütleden ve hacimden tasarruf sağlıyor, kendi kendine açılan mekanizma da kurulum sırasındaki riskleri azaltıyor. Teknoloji ilk kez 2017'de istasyonda yapılan bir gösterimle sınandı.

Panelleri Boeing ile yapılan sözleşme kapsamında Redwire tasarlayıp üretti. Yeni paneller istasyonun ilk kurulumdan kalma panellerinin yaklaşık yarısı boyutunda; NASA'ya göre daha küçük olmalarına karşın yaklaşık 28 kilovat ek güç üretebiliyorlar.

İlk altı IROSA 2021-2023 arasında takıldı. 2023'te yapılan güç projeksiyonları üzerine bir set daha istendi; Dragon'la gelen iki panel bu talebin ürünü.

İki yürüyüş, iki güç kanalı

• 29 Ekim, ABD uzay yürüyüşü 100: Menon ve Kutryk, Quest hava kilidinden çıkarak yedinci IROSA'yı istasyonun 2A elektrik güç kanalına kuracak ve açacak.
• 5 Kasım, ABD uzay yürüyüşü 101: Aynı ikili sekizinci ve son IROSA'yı 3B kanalına yerleştirecek; böylece güç artırım çalışması tamamlanacak.

NASA, sekiz panelin birlikte istasyonun kullanılabilir gücünü yüzde 30'a kadar artıracağını ve elektrik üretim kapasitesini 160 kilovattan yaklaşık 215 kilovata çıkaracağını açıkladı. Bu iki yürüyüş, istasyonun montajı, bakımı ve yükseltmeleri için yapılan 285. ve 286. uzay yürüyüşleri olacak.

Menon bu işe yabancı değil: NASA'nın paylaştığı bilgiye göre 6 Ağustos 2026'da, istasyonu güç sistemindeki bu yükseltmelere hazırlamak için bir uzay yürüyüşü yapmıştı.

Güç neden hâlâ önemli?

Dünya'nın yaklaşık 400 kilometre üzerinde dolanan istasyonun temel enerji kaynağı Güneş. Elektrik, yaşam destek sistemlerinden gündelik işlere ve yüzlerce bilimsel deneye kadar her şeyi besliyor. NASA, yedinci panelin istasyonun ileride güvenli ve kontrollü biçimde yörüngeden indirilmesi de dâhil olmak üzere kritik operasyonlarına ek güç sağlayacağını belirtiyor. Yani yükseltme yalnızca bugünkü araştırmalar için değil, istasyonun ömrünün sonundaki planlı inişi için de bir hazırlık.

Ajans, istasyonun bu rolünü Ay ve ötesine uzanacak keşifler için bir sınama ortamı olarak da tanımlıyor; asteroit saptırma denemesi DART gibi gezegen savunması çalışmalarından insanlı keşif teknolojilerine uzanan bir çizgide.

Sırada ne var?

NASA, yürüyüşlerin ayrıntılarını 20 Ekim'de Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nden yapacağı basın toplantısında anlatacak. Uzay yürüyüşü takvimleri istasyon operasyonlarına göre değişebildiğinden tarihler şimdilik plan niteliğinde.

Arka plan: İstasyonun planlı vedası

NASA'nın açıklamasında yedinci panelin desteklediği işler arasında istasyonun "güvenli ve kontrollü" biçimde yörüngeden indirilmesinin sayılması rastlantı değil. Ajans Haziran 2024'te, istasyonun 2030'da operasyonel ömrü sona erdikten sonra kontrollü biçimde atmosfere sokulması için ABD Yörüngeden Çıkarma Aracı'nı geliştirecek şirket olarak SpaceX'i seçtiğini duyurmuştu. NASA'ya göre tek ödüllü sözleşmenin toplam olası değeri 843 milyon dolar; aracı şirket geliştirecek, geliştirme bitince mülkiyetini NASA alıp görev boyunca işletecek. Aracın istasyonla birlikte atmosfere girişte parçalanması bekleniyor.

Aynı açıklamaya göre istasyonu 1998'den bu yana beş ajans ortaklaşa işletiyor: NASA, Kanada Uzay Ajansı, Avrupa Uzay Ajansı, Japonya'nın JAXA'sı ve Rusya'nın Roscosmos'u. ABD, Japonya, Kanada ve ESA'ya katılan ülkeler istasyonu 2030'a kadar işletmeyi taahhüt etmişti; NASA güvenli inişi beş ajansın ortak sorumluluğu olarak tanımlıyor.

Dışarıda yoğun bir yıl

Panel kurulumları istasyonun dış yüzeyinde yoğun geçen bir dönemin devamı. NASA'nın 35. ikmal görevine ilişkin tanıtımına göre istasyonun robot kolu Canadarm2'nin arızalanan bir eklemi 30 Haziran'daki bir uzay yürüyüşünde değiştirildi. Dragon, bu eklemi Dünya'ya geri getirmek için boş bir köpük taşıma kabı da götürdü; eklem incelenmek ve yenilenmek üzere kasım ortasında Dragon'la dönecek.

Sırada ne var?

Yürüyüşlerin ayrıntılarını 20 Ekim'deki basın toplantısında NASA'nın Alçak Dünya Yörüngesi Programı'ndan operasyon entegrasyon yöneticisi Gaurang Patel ile uzay yürüyüşü uçuş direktörü Garrett Hehn anlatacak. NASA, her yürüyüşün yayın ayrıntılarını tarih yaklaştıkça paylaşacağını belirtiyor. Panelleri taşıyan Dragon'ın ise kasım ortasına kadar istasyonda kalması, ardından araştırma örnekleri ve donanımla Kaliforniya açıklarına inmesi planlanıyor.