NASA's Discovery Program (Susan M. Niebur): düşük bütçeli gezegen görevleri

NASA's Discovery Program: The First Twenty Years of Competitive Planetary Exploration (NASA'nın Discovery Programı: Rekabetçi gezegen keşfinin ilk yirmi yılı), NASA Tarih Serisi'nde 2023'te "SP-2023-4238" numarasıyla yayımlanan bir incelemedir. Kitabı, programın 2002-2006 arasında NASA merkezindeki bilim sorumlusu olan fizikçi Susan M. Niebur yazmaya başladı; 2012'de hayatını kaybettiğinde yarım kalan metni gazeteci ve yazar David W. Brown editör olarak tamamladı. Konusu, 1990'ların başında başlatılan ve görece küçük bütçeli, odaklı gezegen görevlerini yarışmayla seçen Discovery Programı. ABD hükümeti yayını olduğu için NASA'nın sitesinden PDF olarak ücretsiz indirilebiliyor.

Kitap ne anlatıyor?

1980'lerin sonunda NASA'nın gezegen bütçesinin neredeyse tamamı, yıllarca gecikebilen bir avuç dev ve pahalı göreve gidiyordu. Jüpiter'e giden Galileo, Challenger kazasından sonra yıllarca yerde bekledi (öyküsü Mission to Jupiter kitabında); daha ucuz olması beklenen Mars Observer ise bütçesini aştı ve Mars'a vardığında kayboldu. Bilim insanları daha sık, daha küçük ve daha hızlı görevler istiyordu.

Discovery bu ihtiyaçtan doğdu. Fikir basitti: Bir bilim insanı "baş araştırmacı" olarak bir görev önerir, bir NASA merkezi ya da üniversite laboratuvarıyla ve sanayiyle ekip kurar, önceden belirlenmiş bir maliyet sınırı içinde aracı tasarlar, yapar ve uçurur. Öneriler birbiriyle yarışır, en iyisi seçilir. Kitap, bu modelin nasıl kurulduğunu, ilk görevlerde nasıl parladığını, 2000'lerin başında nasıl zorlandığını ve nasıl yeniden ayağa kalktığını, görevlerde çalışmış yönetici, mühendis ve bilim insanlarıyla yapılmış söyleşilere dayanarak anlatıyor.

Kitap bir görev kataloğu değil, bir yönetim tarihi. Okur Mars Pathfinder'ı, NEAR'ı, Lunar Prospector'ı, Stardust'ı, Genesis'i, MESSENGER'ı, Deep Impact'ı, Dawn'ı ve Kepler'i tanır; ama asıl soru, bunların az parayla nasıl yapılabildiği ve neden bazen yapılamadığıdır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Discovery'nin doğuşu. İlk bölüm programın kökenini anlatıyor. Johns Hopkins Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'ndan (APL) Tom Krimigis ile NASA merkezinden Wes Huntress, büyük görevlerin tekeline karşı yarışmacı ve ucuz bir model savundu. Program 1989'da başlatıldı, 1993'te Kongre'den yasal dayanağını aldı. Maliyet sınırı, fırlatma aracı hariç 1992 doları ile 150 milyon dolardı. İlk iki görev, Mars Pathfinder ve NEAR, yarışmasız atandı.

Büyük hayaller. 1995'te Lunar Prospector, programın yarışmayla seçilen ilk görevi oldu. Mars Pathfinder 4 Temmuz 1997'de Mars'a indi ve küçük Sojourner gezginini, Mars'taki ilk tekerlekli aracı yüzeye bıraktı. NEAR, 1999'daki bir arıza yüzünden Eros asteroidini ıskaladı ama 2000'de yörüngesine girdi ve 2001'de planda olmayan bir inişle yüzeye kondu.

Sert inişler. 2002'de CONTOUR, Dünya yörüngesinden ayrılırken kayboldu. 8 Eylül 2004'te Güneş rüzgârı örneklerini getiren Genesis kapsülünün yavaşlatma paraşütü açılmadı ve kapsül Utah çölüne çakıldı. Örnek kapları zarar gördü, ama ekibin titiz çalışmasıyla örneklerin önemli bir kısmı kurtarılıp Houston'a taşındı ve incelendi.

Dersler ve bütçe krizi. Genesis'ten sonra benzer tasarımı paylaşan Stardust sıkı denetimden geçti ve 15 Ocak 2006'da Utah'a inerek bir kuyruklu yıldızdan örnek getiren ilk uzay aracı oldu. MESSENGER ve Deep Impact maliyet sınırını zorladı, Deep Impact iki kez iptal incelemesinden geçti. Her ikisi de sonunda büyük başarı kazandı.

Dawn ve Kepler. İki bölüm, programın sınandığı iki zor göreve ayrılmış. Dawn 2006'da iptal edildi, kısa süre sonra yeniden onaylandı ve birden fazla asteroidin yörüngesine giren ilk görev oldu. Kepler, Dünya boyutunda gezegenleri bulmanın teknik güçlüğü ve muhasebe kurallarındaki değişiklik yüzünden büyük gecikme ve bütçe aşımı yaşadı, ama binlerce ötegezegen keşfetti.

Sonuç dersleri. Son bölümler programın evrimini ve baş araştırmacının rolünü değerlendiriyor. Ortaya çıkan tablo şu: 1999'daki Mars kayıplarından ve 2002-2005 sıkıntılarından sonra Discovery artık eskisi kadar ucuz ya da riskli değil; denetim arttı, maliyet sınırı yükseldi, seçim sıklığı düştü. Seçim yapılamayan yıllarda NASA, 1998'de başlatılan daha ucuz "fırsat görevleri" ile başka ülkelerin araçlarına alet koymayı ya da görevini bitirmiş araçları yeni hedeflere yönlendirmeyi seçti; Deep Impact ve Stardust bu yolla ikinci kez kullanıldı. 2003'te Plüton'a giden New Horizons ile orta büyüklükteki görevler için New Frontiers adlı ayrı bir program da kuruldu. Ama Discovery, odaklı ve yaratıcı bilim görevleri üretmekte başarısını korudu.

Yazar ve yazıldığı dönem

Susan M. Niebur (1973-2012), doktorasını galaktik kozmik ışınlar üzerine yapmış bir fizikçiydi. 2001'de NASA'ya girdi, bir yıl sonra Discovery Programı'nın bilim sorumlusu oldu. Çocukları olduktan sonra NASA'dan ayrılıp kendi danışmanlık şirketini kurdu ve genç gezegen bilimcileri, özellikle kadın bilim insanlarını örgütlemeye öncülük etti; kurduğu "Women in Planetary Science" ağı ve her yıl Houston'daki Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı'nda düzenlenen kadınlar kahvaltısı bugün de sürüyor.

2007'de NASA'dan bu kitap için destek aldı ve programın ilk yirmi yılına dair çok sayıda söyleşi ve belge topladı. Ancak beş yıl süren kanser tedavisinin ardından 2012'nin başında 38 yaşında hayatını kaybetti. Aynı yıl Amerikan Astronomi Derneği ona ölümünün ardından gezegen bilimine hizmet ödülü olan Harold Masursky Ödülü'nü verdi; 113394 Niebur asteroidine de onun adı verildi.

NASA, kitabı tamamlamak için David W. Brown ile çalıştı. Brown, metnin büyük ölçüde bitmiş yaklaşık yüzde altmışını düzenledi, kalanını Niebur'un taslakları, notları ve söyleşi kayıtlarından onun sesine sadık kalmaya çalışarak tamamladı. Kitaba uzay tarihçisi Michael J. Neufeld programın 2022'ye kadarki öyküsünü özetleyen bir önsöz, Susan Niebur'un eşi ve NASA gezegen bilimi yöneticisi Curt Niebur de bir sonsöz yazdı.

Kitaptaki bilim ve uzayla bağı

Discovery görevleri Güneş Sistemi'nin neredeyse her köşesine dokundu. Lunar Prospector ve GRAIL Ay'ı, MESSENGER Merkür'ü, Mars Pathfinder ve InSight Mars'ı inceledi. Dawn, asteroit kuşağının en büyük iki cismi Vesta ile Ceres'in yörüngesine girdi. Stardust bir kuyruklu yıldızın tozunu getirdi, Deep Impact ise 2005'te Tempel 1 kuyruklu yıldızını bir çarpma aracıyla vurdu. Genesis, Güneş rüzgârından parçacık toplayarak Güneş'in bileşimini laboratuvarda ölçmeyi amaçladı.

Programın belki en büyük bilimsel mirası Kepler Uzay Teleskobu. Kepler, bir yıldızın önünden gezegen geçerken ışığında oluşan küçük sönükleşmeyi (geçiş yöntemi) ölçerek binlerce ötegezegen buldu. Yöntemin ayrıntısı Ötegezegenler nasıl bulunur? sayfamızda.

Kitabın kapsadığı dönemden sonra seçilen görevler de programın sürdüğünü gösteriyor: Jüpiter'in Truva asteroitlerine giden Lucy (son durumu bu haberimizde), metal asteroit Psyche'ye giden aynı adlı görev ve Venüs'e gidecek DAVINCI ile VERITAS. Önsözdeki tabloya göre Lucy 2021'de, Psyche 2023'te fırlatıldı.

Etkisi ve ödülleri

Kitabın bilinen bir ödülü yok. Önsözde Neufeld, bunun Discovery'nin ilk yıllarına dair bugüne kadar yazılmış en kapsamlı tarih olduğunu belirtiyor. Değeri iki yerden geliyor: Birincisi, Niebur'un görevlerin içindeki insanlarla bizzat yaptığı çok sayıda söyleşi. İkincisi, "daha hızlı, daha iyi, daha ucuz" sloganının dönemindeki parlak başarıları ve acı kayıpları birlikte, dürüstçe ele alması. Kitap, düşük bütçeli bilim görevlerinin nasıl yönetileceği üzerine düşünen herkes için bir ders kitabı niteliğinde. Ayrıca erken ölen ve kariyerini genç bilim insanlarının önünü açmaya adayan bir araştırmacının anısına bir saygı duruşu olarak da okunuyor.

Uyarlamaları

Kitabın film ya da dizi uyarlaması yok.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap 400 sayfayı aşan, ayrıntılı ve yer yer teknik bir yönetim tarihi. Gezegen bilimi ya da mühendislik öğrencileri, proje yöneticileri ve uzay görevlerinin perde arkasını merak eden ileri düzey okurlar için çok değerli. Genel okur için en iyi başlangıç, programın 1989-2022 öyküsünü birkaç sayfada özetleyen Neufeld'in önsözü. Ardından ilgi duyduğunuz göreve göre bölüm seçebilirsiniz: Mars meraklıları için ikinci bölümdeki Pathfinder, ötegezegen meraklıları için Kepler bölümü.

Derin uzay görevlerine genel bir bakış isteyenlere Asif A. Siddiqi'nin Beyond Earth kitabını, asteroitlerden örnek getirme çabalarını merak edenlere Asteroitten örnek getiren görevler sayfamızı öneririz.