Kafatası asteroidi gerçek mi? 2015 TB145 ve Cadılar Bayramı geçişi
31 Ekim 2015'te Dünya'nın yanından geçen 2015 TB145, radar görüntüsünde bir kafatasına benziyordu. Asteroit gerçek, kafatası ise radar yankısının yarattığı bir yanılsama.
Kısa cevap: Evet, gerçek bir asteroit ve "kafatası" görüntüsü de uydurma değil. 2015 TB145 adlı asteroit, 31 Ekim 2015'te, yani Cadılar Bayramı gününde Dünya'nın yaklaşık 486 bin kilometre yakınından geçti. Porto Riko'daki Arecibo radyo teleskobunun bir gün önce çektiği radar görüntüsünde cismin yüzeyi göz çukurlarını andıran gölgeleriyle bir kafatasına benziyordu. NASA'dan Kelly Fast, asteroidin "Cadılar Bayramı geçişi için kafatası kostümü giymiş gibi" göründüğünü söyledi. Ama ortada bir kafatası yok: gördüğümüz şey, radar yankısının ışık-gölge desenine yansımış sıradan kraterler ve tepeler.
2015 TB145 nedir?
Asteroit 10 Ekim 2015'te, Dünya'ya en yakın geçişinden yalnızca üç hafta önce, Hawaii'deki Haleakala'da bulunan Pan-STARRS1 teleskobu tarafından keşfedildi. ESA'nın Yakın Dünya Cisimleri Koordinasyon Merkezi, keşiften 12 saat sonra İspanya'nın Tenerife adasındaki Optik Yer İstasyonu'ndan yaptığı gözlemle cismin varlığını doğruladı.
NASA'nın Hawaii'deki Kızılötesi Teleskop Tesisi ile yapılan ölçümler, cismin büyük olasılıkla bir ölü kuyruklu yıldız olduğunu gösterdi: Güneş'in çevresinde defalarca dolanırken buzlarını yitirmiş ve geride karanlık bir kaya kalmış bir kuyruklu yıldız. Planetary Science Institute'tan Vishnu Reddy'nin açıklamasına göre asteroit, üzerine düşen güneş ışığının yalnızca yüzde 6'sını yansıtıyor; bu, yeni dökülmüş asfalt kadar karanlık demek. Kuyruklu yıldızlar genellikle ışığın yüzde 3-5'ini yansıtır.
Yörüngesi oldukça basık: Güneş'in çevresindeki bir turunu yaklaşık 3,04 yılda tamamlıyor; Güneş'e Merkür'ün yörüngesinin içine kadar (0,29 astronomik birim) yaklaşıyor, en uzak noktasında ise asteroit kuşağının ötesine, 3,9 astronomik birime kadar uzaklaşıyor. NASA/JPL kayıtlarında Apollo grubundan, olası tehlikeli sınıfındaki bir yakın Dünya cismi olarak geçiyor. Bu sınıflandırmanın bir uyarı değil, izleme kategorisi olduğunu Dünya'ya yakın asteroitler sayfasında anlattık.
Ne kadar büyük?
NASA'nın ilk radar değerlendirmesi cismi yaklaşık 600 metre çaplı, küreye yakın bir biçimde gösterdi. Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu (VLT) ile geçiş sırasında yapılan kızılötesi ölçümlere dayanan 2017 tarihli bir çalışma, çapın 625 ile 700 metre arasında olduğunu ve cismin kendi ekseni çevresinde yaklaşık 2,94 saatte döndüğünü buldu.
Kafatası görüntüsü nereden çıktı?
Viral olan görüntü, 30 Ekim 2015'te Arecibo Gözlemevi'nin 305 metrelik çanak anteniyle çekilen radar görüntüsü. Görüntünün çözünürlüğü piksel başına 7,5 metre. Burada bilinmesi gereken önemli bir ayrıntı var: radar görüntüsü bir fotoğraf değildir. Teleskop asteroide radyo dalgaları gönderir ve geri dönen yankıları ölçer; görüntüdeki parlaklık, yüzeyin o noktasından gelen yankının gücünü gösterir. Radara bakan yamaçlar parlak, arkada kalan çukurlar karanlık görünür. Bir kraterin içi bu yüzden göz çukuru gibi koyu, bir sırtın çevresi elmacık kemiği gibi parlak çıkabilir.
İnsan beyni rastgele desenlerde yüz görmeye çok yatkındır; bu eğilime pareidolia denir. Ay'daki "tavşan", Mars'taki ünlü "yüz" ve 2015 TB145'in "kafatası" aynı yanılsamanın örnekleri. Asteroidin aynı geçişte başka açılardan alınan radar görüntüleri bu yüzden kafatasına hiç benzemiyor.
31 Ekim 2015'te ne oldu?
Asteroit Dünya'ya 31 Ekim 2015'te evrensel saatle 17.01'de en çok yaklaştı. Uzaklığı yaklaşık 486 bin kilometre, yani Ay'ın uzaklığının yaklaşık 1,3 katıydı; Dünya'ya göre hızı saniyede yaklaşık 35 kilometreydi. Çarpma tehlikesi hiç yoktu.
Parlaklığı 10. kadir civarına çıktı; bu, çıplak gözle görülemeyecek ama küçük teleskoplarla yakalanabilecek bir parlaklık. Gökbilimciler için ise eşsiz bir fırsattı: Arecibo, Goldstone ve Green Bank radarları cismi en iyi durumda piksel başına yaklaşık 2 metre çözünürlükle görüntüledi.
Yeniden gelecek mi?
2015 TB145 her üç yılda bir Güneş'in çevresinde bir tur atıyor, ama Dünya'ya her seferinde yakın geçmiyor. 2018'de yeniden gözlendi: 7 Ekim 2018'de İtalya'daki Schiaparelli Gözlemevi'nde yeniden bulundu; bu kez çok daha uzaktan geçti ve sönüktü. JPL'nin yörünge hesaplarına göre önümüzdeki on yıllarda 2015'teki kadar yakın bir geçiş yok: bir sonraki görece yakın geçiş 23 Ekim 2085'te yaklaşık 0,16 astronomik birimden (24 milyon kilometre), daha yakını ise 1 Kasım 2088'de yaklaşık 8,8 milyon kilometreden olacak. Yani "kafatası asteroidi" bir daha bir Cadılar Bayramı'na bu kadar yakın gelmeyecek.
Ekim'de gökyüzünde neler var?
Asteroidin yerine gökte kuyruklu yıldız artığı izlemek isteyenler için Ekim'in asıl gösterisi Orionid meteor yağmuru: Halley kuyruklu yıldızının bıraktığı toz parçacıkları atmosferde yanarken yıldız kayması olarak görünüyor. Zirve tarihleri ve en iyi gözlem saatleri Orionid meteor yağmuru sayfasında, ayın bütün gökyüzü olayları ise Ekim 2026 gökyüzü rehberimizde.
Merak edebilecekleriniz
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin
