Superman (1978)

Bir gezegen kızıl güneşiyle birlikte yok olurken, son anda bir bebek küçük bir uzay aracıyla Dünya'ya gönderiliyor. Richard Donner'ın yönettiği 1978 yapımı Superman, modern süper kahraman sinemasının temelini atan bu göç hikâyesini ilk kez büyük bütçeli bir sinema destanına dönüştürdü. Christopher Reeve'in canlandırdığı Kal-El, aslında bir uzaylı: Kripton adlı uzak bir dünyanın son çocuklarından biri.

Konusu

Hikâye Kripton'da açılıyor. Gezegenin yüksek konseyinin üyesi bilim insanı Jor-El, General Zod ile iki suç ortağını Hayalet Bölge'ye mahkûm ettikten sonra konseyi uyarıyor: Kripton'un etrafında döndüğü kızıl süperdev yıldız patlamak üzere ve gezegeni de yok edecek. Konsey onu dinlemiyor. Jor-El ile eşi Lara, bebek oğulları Kal-El'i Dünya'ya yollanan bir araca yerleştiriyor.

Araç Kansas'taki Smallville kasabasının yakınına iniyor. Bebeği bulan Jonathan ve Martha Kent onu evlat ediniyor ve adını Clark koyuyor. Kriptonlu bedeni Dünya'da olağanüstü güçler kazanan Clark, yıllar sonra Kuzey Kutbu'nda yükselen Yalnızlık Kalesi'nde babasının hologramından kökenini öğreniyor. Ardından gözlüklü, çekingen bir muhabir kimliğiyle Metropolis'teki Daily Planet gazetesine giriyor; Lois Lane ile tanışıyor ve kısa sürede şehrin pelerinli koruyucusu oluyor. Karşısında ise Kripton'dan düşmüş bir göktaşını silaha çevirmeyi planlayan suç dehası Lex Luthor var.

Yapım ve oyuncular

Superman filmi fikri 1973'te yapımcı Ilya Salkind'den çıktı; Salkind ailesi karakterin haklarını ertesi yıl aldı. Yönetmenliği uzun bir arayıştan sonra Richard Donner üstlendi. Film ile devamı Superman II aynı anda çekilmeye başlandı. Çekimler 28 Mart 1977'de Kripton sahneleriyle Londra yakınlarındaki Pinewood Stüdyoları'nda başladı ve iki filmin birlikte çekilmesi yüzünden on dokuz ay sürerek Ekim 1978'e uzandı. Donner ile yapımcılar arasındaki gerilim büyüyünce, yaklaşık yüzde 75'i tamamlanmış olan devam filminin çekimleri durduruldu ve tüm güç ilk filme verildi.

Başrol için iki yüzü aşkın tanınmamış oyuncu seçmelere katıldı. Sonunda Christopher Reeve seçildi; yapay kas kıyafeti giymeyi reddedip sıkı bir antrenman programına girdi. Kadroda Jor-El rolünde Marlon Brando, Lex Luthor rolünde Gene Hackman, Lois Lane rolünde Margot Kidder, Jonathan Kent rolünde Glenn Ford yer aldı. Reeve iki film için 250 bin dolar alırken Brando'ya 3,7 milyon dolar ödendi. New York, Metropolis'in yerine geçti; Smallville sahneleri Kanada'nın Alberta eyaletinde çekildi. Görüntü yönetmeni Geoffrey Unsworth'un tamamladığı son film de buydu.

Rol için önce ünlü bir yıldız arandı. Robert Redford'a yüklü bir ücret önerildi ama o kendisini fazla tanınmış buldu; Paul Newman'a ise 4 milyon dolar karşılığında Süpermen, Luthor ya da Jor-El rollerinden birini seçme şansı tanındı ve Newman üçünü de geri çevirdi. Genç Clark'ı Jeff East canlandırdı; East'in repliklerini sonradan Reeve seslendirdi. Kripton'un buz kristalinden mimarisi filmin en akılda kalan görüntüleri arasında: Yalnızlık Kalesi, Shepperton ve Pinewood stüdyolarında kurulan tam boyutlu dekorlar ile cam üzerine yapılmış resimlerin birleşimiyle yaratıldı. Warner Bros. Kripton çekimlerini izledikten sonra filmi yalnız Kuzey Amerika'da değil, dünyanın geri kalanında da dağıtmaya karar verdi.

55 milyon dolarlık bütçesiyle döneminin en pahalı filmi olan Superman, 10 Aralık 1978'de Washington'daki Kennedy Center'da gösterildi, ABD'de 15 Aralık'ta vizyona girdi; Türkiye'de Kasım 1979'da seyirciyle buluştu. Dünya genelinde 300 milyon dolar hasılatla yılın en çok kazanan ikinci filmi oldu. Kurgu, özgün müzik ve ses dallarında Oscar'a aday gösterildi, görsel efektler için ise Özel Başarı Oscar'ı aldı. John Williams'ın müziği bugün de karakterle özdeşleşmiş durumda.

Uçmanın ardındaki hile

Filmin en zor teknik sorunu, uçuşu inandırıcı göstermekti. Kalkış ve inişlerde vinçlere ya da stüdyo tavanına asılan tel düzenekleri kullanıldı; Reeve bu sahnelerin çoğunu kendisi çekti. Golden Gate Köprüsü ve Hoover Barajı'nın maketleri hazırlandı, barajın yıkılışı ağır çekimle büyütüldü. İlginç bir ayrıntı: Kostümün başta çok daha koyu bir mavi olması düşünülmüştü, ama mavi perde tekniğinde bu ton görüntüde saydamlaşınca vazgeçildi.

Bilimsel karne: Kripton'un kızıl güneşi

Film, Kripton'u kızıl bir süperdevin etrafında dönen bir gezegen olarak anlatıyor ve yıldızın patlamasıyla gezegenin yok oluşunu gösteriyor. Bu, gökbilim açısından şaşırtıcı ölçüde makul bir başlangıç. NASA'nın anlattığına göre büyük kütleli yıldızlar ömürlerinin sonunda çekirdeklerinde demire kadar giden bir füzyon zinciri kurar; demir artık enerji üretmediği için çekirdek çöker, geri sekmesiyle oluşan şok dalgası yıldızı süpernova olarak patlatır. Geride bir nötron yıldızı ya da kara delik kalır.

Sorun zamanlamada. NASA'ya göre çok büyük kütleli yıldızlar yalnızca birkaç milyon yıl yaşar. Dünya'da karmaşık yaşamın ortaya çıkması ise milyarlarca yıl aldı; Güneş'imiz 4,5 milyar yaşında. Birkaç milyon yıllık bir yıldızın çevresinde gelişmiş bir uygarlığın doğması pek olası değil. Çizgi romanlar sonraki yıllarda bu açığı kapatmaya çalıştı: 2012'de yayımlanan bir sayıda gökbilimci Neil deGrasse Tyson, Kripton'un güneşi olarak Karga takımyıldızındaki, Dünya'dan 27,1 ışık yılı uzaklıktaki gerçek kırmızı cüce LHS 2520'yi seçti. Kırmızı cüceler NASA'ya göre milyarlarca, hatta trilyonlarca yıl yaşayabiliyor.

Süpermen'in gücünün kaynağı da güneşle ilgili. Çizgi roman geleneğinde 1960'lardan beri bu güçlerin Dünya'nın "sarı" Güneş'inin ışınımıyla açığa çıktığı, Kripton'un kırmızı güneşi altında ise söndüğü anlatılır. NASA Güneş'i "sarı cüce" olarak sınıflandırsa da bu adlandırma yıldızın tayfının tepe noktasına dayanır; tüm renkleri birlikte yaydığı için Güneş'in ışığı gözümüze aslında beyaz gelir. Yani Süpermen'i besleyen ışık, renginden çok miktarıyla ayrılıyor: Güneş'in yüzeyi yaklaşık 5.500 °C, çekirdeği ise 15 milyon °C sıcaklıkta.

Etkisi

Superman, özel efektlerdeki öncülüğü ve bilimkurguyu masalsı bir anlatımla birleştirmesiyle bugünkü süper kahraman serilerinin habercisi sayılıyor. ABD Kongre Kütüphanesi filmi 2017'de Ulusal Film Arşivi'ne aldı. Kripton'un yıkımıyla açılan bu köken hikâyesi, sonraki on yıllarda sinemada defalarca yeniden anlatıldı.

Kısaca

• Yıl: 1978
• Yönetmen: Richard Donner
• Senaryo: Mario Puzo, David Newman, Leslie Newman, Robert Benton
• Süre: 143 dakika
• Oyuncular: Christopher Reeve, Marlon Brando, Gene Hackman, Margot Kidder, Glenn Ford
• Müzik: John Williams
• Ödüller: 3 Oscar adaylığı, görsel efektler için Özel Başarı Oscar'ı