Solaris (2002)

Solaris, Steven Soderbergh'ün yazıp yönettiği, yapımcılığını James Cameron ile Jon Landau'nun üstlendiği 2002 yapımı bilimkurgu dramı. Polonyalı yazar Stanisław Lem'in 1961 tarihli romanından uyarlanan film, gizemli Solaris gezegeninin yörüngesindeki bir uzay istasyonunda, ölmüş eşinin "kopyasıyla" karşılaşan bir psikoloğu anlatıyor. Başrollerde George Clooney ve Natascha McElhone var. Soderbergh, Andrei Tarkovski'nin 1972 yapımı ünlü Solaris uyarlamasının ardından, Lem'in romanının ruhuna daha yakın bir film yapma sözü verdi.

Fragman

Konusu

Solaris gezegeninin yörüngesindeki uzay istasyonunu işleten şirketin temsilcileri, klinik psikolog Dr. Chris Kelvin'e bilim insanı arkadaşı Dr. Gibarian'dan gelen bir mesajı iletiyor. Gibarian, istasyonda yaşanan olağandışı bir olayı anlamak için Kelvin'in gelmesini istiyor, ama ayrıntı vermiyor. Görev yolundan çıkmış, astronotların hiçbiri eve dönmek istemiyor ve istasyona gönderilen güvenlik ekibiyle bağlantı kesilmiş.

İstasyona varan Kelvin, Gibarian'ın intihar ettiğini, mürettebatın çoğunun öldüğünü ya da kaybolduğunu öğreniyor. Hayatta kalan iki kişi, Snow ve Dr. Gordon, neler olduğunu anlatmakta isteksiz. Kelvin istasyonda koşan küçük bir çocuk görüyor; ardından yıllar önce ölen eşi Rheya'yı rüyasında görüyor ve uyandığında onu yanında, canlı buluyor. Kısa süre sonra istasyondakilerin sevdiklerinin kopyalarının gizemli bir şekilde ortaya çıktığını anlıyor. Film, Kelvin'in kaybettiği şeyle ikinci bir şans arasında yaptığı seçim üzerine yoğunlaşıyor.

Yapım

James Cameron uzun süre Solaris'i yeniden çekmek istedi. Yapım şirketi Lightstorm Entertainment, hem Lem'den hem de Tarkovski'nin filminin sahibi Rus film stüdyosu Mosfilm'den hakları almak için yaklaşık beş yıl uğraştı. Doksanlardaki yoğun programı nedeniyle filmi kendisi yönetemeyen Cameron, kendi yapacağı versiyonun The Abyss'e daha yakın, görsel ağırlıklı bir film olacağını, Soderbergh'ün ise teknolojiyle ve efektlerle pek ilgilenmediğini, bunun da iyi bir şey olduğunu söyledi. Kadroda Clooney ve McElhone'un yanında Jeremy Davies, Viola Davis ve Ulrich Tukur var.

Bilim ne diyor?

Lem'in romanı, bilimkurgunun en derin sorularından birini soruyor: Gerçekten yabancı bir zekâyla karşılaşırsak onu anlayabilir miyiz? Solaris'in okyanusu bir canlı mı, bir zekâ mı, yoksa insanların anlayamayacağı bambaşka bir şey mi, film de bu soruyu cevapsız bırakıyor. Filmde Gibarian'ın söylediği "Cevaplar yok, yalnızca seçimler var" cümlesi bu belirsizliği özetliyor.

Gerçek gezegen biliminde okyanus dünyaları bugün en heyecan verici araştırma alanlarından biri. NASA, Jüpiter'in uydusu Europa'nın buz kabuğunun altında Dünya okyanuslarındaki suyun iki katını barındırabilecek bir okyanus olduğuna dair güçlü kanıtlar bulunduğunu, Satürn'ün uydusu Enceladus'un ise yaşam için gereken kimyasal bileşenlerin çoğunu taşıyan bir okyanusu uzaya püskürttüğünü belirtiyor. Ancak bilim insanları bu okyanuslarda yaşam bulunsa bile bunun, Solaris'in okyanusu gibi düşünen bir varlık değil, büyük olasılıkla mikroskobik canlılar olacağını düşünüyor. Kapaktaki fotoğraf, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan çekilmiş, Güney Amerika kıyılarında okyanus yüzeyinde parlayan güneş ışığını gösteriyor; filmdeki istasyondan gezegene bakış gibi.

Etkisi

Film 27 Kasım 2002'de 20th Century Fox tarafından gösterime sokuldu. Eleştirmenlerin çoğundan olumlu not aldı; Rotten Tomatoes'ta yüzde 66 onay oranı var ve sitenin özetine göre "yavaş, düşündürücü ve belirsiz" film herkese göre değil ama üzerine düşünülecek sorular sunuyor. Ancak gişede başarısız oldu: 47 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya genelinde 30 milyon dolar hasılat yaptı. Clooney, fragmanların ve reklamların filmi bir bilimkurgu aşk hikâyesi ya da gerilim gibi gösterdiğini ve filmle ilgisi olmadığını söyledi. Seyirci anketi CinemaScore'da nadir görülen "F" notunu aldı. Time dergisi 2010'da filmi Hollywood'un en iyi 10 yeniden yapımı arasında gösterdi.

Neden izlemeli?

Soderbergh'ün Solaris'i, uzay filmlerinden alışılan aksiyon yerine yas, pişmanlık ve hafıza üzerine sessiz ve yoğun bir meditasyon. Bir buçuk saati biraz aşan süresiyle Tarkovski'nin uzun ve ağır uyarlamasına göre daha erişilebilir; ama aynı derin soruları soruyor. Kaybettiğimiz birini geri alma fırsatı olsa, o kişinin gerçekten aynı kişi olup olmayacağı sorusu, filmi izledikten sonra da insanın aklından çıkmıyor. İki uyarlamayı art arda izleyip karşılaştırmak, Lem'in romanının ne kadar farklı okunabileceğini görmek için iyi bir yol.

Kısaca

• Yıl: 2002
• Yönetmen ve senarist: Steven Soderbergh
• Yapımcılar: James Cameron, Jon Landau
• Dayandığı eser: Stanisław Lem, Solaris (1961)
• Süre: 99 dakika
• Oyuncular: George Clooney, Natascha McElhone, Jeremy Davies, Viola Davis, Ulrich Tukur