Astronotlar uzayda nasıl yemek yer, nasıl uyur? (çocuklar için)

Astronotlar uzayda yemeklerini çoğunlukla özel paketlerden yer, uyurken de duvara bağlanmış uyku tulumlarının içine girer. Bunun nedeni basit: Uzay istasyonunda her şey süzülür. Kaşıktaki çorba, ekmek kırıntısı, hatta uyuyan bir astronot bile bağlanmazsa havada uçuşmaya başlar. Neden süzüldüklerini Astronotlar uzayda neden süzülür? yazımızda anlattık.

Uzayda menüde neler var?

Avrupa Uzay Ajansı'na (ESA) göre Uluslararası Uzay İstasyonu'nun menüsünde 100'den fazla yemek var. Astronotlar ne yiyeceklerini önceden seçer. Günde üç öğün yerler, arada atıştırmalıklar da olur. Her astronot günde en az 2.000 kalori almalıdır.

Yemeklerin bir kısmı kurutulmuştur. Astronot paketin içine sıcak su ekler, yemek yeniden yumuşar. Bazı yemekler konserve, bazıları dondurulmuştur. İstasyonda yemekleri ısıtan küçük fırınlar var. İçecekler de kapalı poşetlerde gelir ve özel bir ağızlıkla içilir.

Peki taze meyve? O da var ama her zaman değil. Kargo araçları birkaç ayda bir istasyona taze meyve, su ve paketlenmiş yemek getirir. Suyun bir kısmı ise istasyonda geri kazanılarak yeniden kullanılır.

Ekmek yok, dürüm var!

Uzayda ekmek pek sevilmez. Neden mi? Kırıntı yapar! Dünya'da kırıntılar yere düşer. Uzayda ise havada süzülür. Bu kırıntılar cihazların içine kaçıp onlara zarar verebilir. Bir astronotun burnuna kaçıp solunması da tehlikelidir. Bu yüzden astronotlar ekmek yerine kırıntı yapmayan, lavaşa benzeyen ince dürüm ekmekleri kullanır.

Tuz ve biberin de bir sorunu var: Toz hâlinde olsalar uçuşup giderlerdi. Bu yüzden uzayda tuz ve biber sıvı olarak kullanılır. Yemek tepsilerinde de mıknatıslar ve cırt cırt bantlar bulunur. Böylece çatal, kaşık ve paketler tepsiye yapışık kalır. Astronotlar tepsiyi kayışlarla bacaklarına ya da duvara bağlayabilir.

İlginç bir şey daha: Uzayda burun biraz tıkanmış gibi olur. Bu da tat ve koku duyusunu zayıflatır. O yüzden birçok astronot uzayda acılı yemekleri ve bol soslu tatları daha çok sever. Uzay yemeklerinin tüm ayrıntıları Uzayda yemek sayfamızda.

Verileri göster

Menüdeki yemek	100'den fazla
Günlük en az enerji	2.000 kalori
Planlanan uyku	8 saat
Günde gün doğumu	16

Uzayda yukarı da yok, aşağı da

Uzayda "yukarı" ya da "aşağı" diye bir şey yoktur. Bu yüzden astronotlar duvara, hatta tavana bağlanmış bir uyku tulumunda uyuyabilir. İstasyonda astronotlar genellikle kendilerine ait küçük kabinlerde uyur. Amerikan bölümündeki kabinlerin ses yalıtımı vardır; içlerinde okuma lambası, dizüstü bilgisayar ve eşyalar için çekmeceler bulunur.

Kabinlerin iyi havalandırılması çok önemlidir. Havalandırma olmazsa astronotun nefesle verdiği karbondioksit başının çevresinde birikebilir ve astronot oksijensiz kalmış gibi uyanabilir.

Günde 16 kez gün doğumu

Uzay istasyonu Dünya'nın çevresinde öyle hızlı döner ki astronotlar 24 saatte 16 gün doğumu ve 16 gün batımı görür (ayrıntısı burada). Bu, uyumayı zorlaştırır. Bu yüzden astronotlar göz bandı takar ya da pencere kapaklarını kapatır. Her gün için 8 saatlik uyku planlanır. Sabah onları bir alarm ya da yer kontrol merkezinin çaldığı müzik uyandırır. Bazı astronotlar uzayda da rüya görür, hatta horlar! Daha fazlası için Astronotlar uzayda nasıl uyur? sayfasına bak.

Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı da Ocak 2024'te bu istasyona gitti. Görevinin hikâyesini Axiom Mission 3 sayfamızda okuyabilirsin. Şu anda uzayda kimlerin yaşadığını merak ediyorsan Uzayda kaç kişi var? sayfamıza bak.

Kendin dene: Kırıntı testi

Bir tabağın üstünde bir dilim ekmeği ve bir lavaşı ayrı ayrı ikiye böl. Hangisi daha çok kırıntı bıraktı? Uzayda olsaydın hangisini seçerdin?

Ailene sor: Uzay istasyonuna gitseydiniz menüye hangi yemeği koyardınız? O yemek uzayda uçuşur muydu, yoksa paketinden güvenle yenebilir miydi? Sonra istasyonun ne zaman tepenizden geçeceğine ISS geçiş saatleri sayfamızdan bakın ve birlikte el sallayın.

Aileler ve öğretmenler için etkinlik önerilerini Çocuklar için uzay rehberimizde bulabilirsiniz.