Uzayda en uzun kalan insan kim?

Tek bir uçuşta uzayda en uzun kalan insan, Rus kozmonot ve hekim Valeri Polyakov'dur: 8 Ocak 1994'te fırlatıldı, Mir uzay istasyonunda kaldı ve 22 Mart 1995'te Dünya'ya döndü; uçuşu 437 gün 17 saat 58 dakika sürdü. Bütün uçuşlarının toplamında uzayda en çok zaman geçiren kişi ise Rus kozmonot Oleg Kononenko: beş uçuşta biriktirdiği süre 1.110 gün 14 saat 57 dakika, yani üç yıldan fazla.

Polyakov: Mars'a hazırlık için 14 ay

Polyakov, uzay hekimliğinde uzmanlaşmış bir doktordu; bu alana yönelmesinde 1964'te Voshod 1 ile uçan ilk hekim Boris Yegorov'dan etkilenmesi rol oynamıştı. İlk uçuşuna 29 Ağustos 1988'de Soyuz TM-6 ile çıktı ve yaklaşık 240 gün sonra, 27 Nisan 1989'da döndü. Rekor uçuşuna Soyuz TM-18 ile gitti, Soyuz TM-20 ile döndü.

Bu uzun görevi gönüllü olarak üstlenmişti. Amaç, Mars'a gidecek uzun süreli görevlerde insan vücudunun mikroçekime nasıl tepki vereceğini görmekti. Tıbbi değerlendirmeler, Polyakov'un başlangıçta ruh hâlinde dalgalanmalar yaşasa da uzun bir uçuş boyunca dengeli bir ruh hâlinin ve genel işlevlerin korunabildiğini gösterdi. İnişten sonra kapsülden yakındaki bir sandalyeye kadar kısa mesafeyi yürüyerek geçti; bir Mars mürettebatının yüzeye indikten sonra iş görebileceğini göstermek istiyordu. Toplamda 678 günden fazla uzayda kalan Polyakov, 7 Eylül 2022'de 80 yaşında hayatını kaybetti. Hayatını Valeri Polyakov sayfamızda anlattık.

Kononenko: 1.000 günü geçen ilk insan

Toplam süre rekoru uzun süre 878 günle Gennadi Padalka'daydı. Kononenko bu rekoru 4 Şubat 2024'te, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki (ISS) beşinci görevi sırasında geride bıraktı. Aynı görevde 25 Şubat 2024'te 900, 4 Haziran 2024'te 1.000, 12 Eylül 2024'te de 1.100 günü aşan ilk insan oldu. Uçuşları 2008'den 2024'e uzanıyor; en uzunu da sonuncusu: 15 Eylül 2023'te Soyuz MS-24 ile istasyona giden Kononenko, NASA'nın kayıtlarına göre 374 gün sonra, 23 Eylül 2024'te Soyuz MS-25 ile Kazakistan'a indi. Bu, tarihteki üçüncü en uzun tek uçuş.

Verileri göster

Oleg Kononenko (5 uçuş)	1110
Gennadi Padalka (5 uçuş)	878
Yuri Malençenko (6 uçuş)	827
Peggy Whitson (5 uçuş, kadın ve ABD rekoru)	695

Öbür rekorlar

• Tek uçuşta ikinci sıra: Sergey Avdeyev, 1998-1999 yıllarındaki uçuşunda yaklaşık 379,6 gün uzayda kaldı.
• ABD rekoru: Frank Rubio, 21 Eylül 2022'de Soyuz MS-22 ile altı aylık bir görev için yola çıktı. Aralık 2022'de bir mikrometeoritin aracın dış soğutma radyatöründe 0,8 milimetrelik bir delik açması üzerine Soyuz MS-22 boş olarak geri gönderildi; mürettebat yerine yollanan Soyuz MS-23 ile Eylül 2023 sonunda döndü. NASA'ya göre Rubio'nun 371 günlük görevi, bir ABD'li astronotun tarihteki en uzun tek uçuşu; önceki rekor Mark Vande Hei'deydi. Uçuşu plansız uzayan başka astronotları uzayda dokuz ay kalan astronotlar yazımızda anlattık.
• Kadınlarda tek uçuş: Christina Koch, 6 Şubat 2020'de dönen görevinde 328 gün uzayda kaldı.
• Kadınlarda ve ABD'de toplam: Peggy Whitson, 2002-2025 arasındaki beş uçuşunda toplam 695 gün uzayda kaldı; bu, bir kadının ya da ABD'li bir astronotun ulaştığı en uzun toplam süre.

Uzun kalış vücuda ne yapar?

Bu rekorlar yalnızca dayanıklılık gösterisi değil, birer deney. NASA'ya göre uzay uçuşu sırasında vücut ağırlığını taşıyan kemikler ayda ortalama yüzde 1 ile 1,5 oranında mineral yoğunluğu kaybediyor; konunun ayrıntısı uzayda kemik kaybı yazımızda. Uygun beslenme ve egzersiz olmadan kaslar da Dünya'dakinden hızlı eriyor; bu yüzden astronotlar uçuş boyunca düzenli olarak aerobik ve direnç egzersizleri yapıyor. Mikroçekimde vücut sıvıları başa doğru kayıyor ve gözlere baskı yaparak görme sorunlarına yol açabiliyor. Bunlara uzay ışınımı ve kapalı, yalıtılmış bir ortamda yaşamanın ruhsal yükü ekleniyor.

NASA'nın İkizler Çalışması bu etkileri benzersiz bir yolla inceledi: ISS'te yaklaşık 340 gün kalan astronot Scott Kelly, o sırada Dünya'da kalan tek yumurta ikizi Mark Kelly ile karşılaştırıldı. Ülke genelinden on araştırma ekibinin katıldığı çalışmanın ortak özeti Nisan 2019'da Science dergisinde yayımlandı; uzayda genlerin açılıp kapanmasını düzenleyen metilasyon gibi süreçlerin Dünya'dakinden farklı işlediği görüldü. Uzayın vücudu nasıl değiştirdiğini Uzay insan vücudunu nasıl değiştirir? maddemizde ayrıntılı anlattık.