Astronotlar uzayda neden süzülür?

Astronotlar uzayda yerçekimi olmadığı için süzülmez; istasyonla, içindeki bütün eşyalarla birlikte sürekli serbest düşüşte oldukları için süzülür. NASA'ya göre Uluslararası Uzay İstasyonu'nun bulunduğu yükseklikte Dünya'nın çekimi, yeryüzündekinin yaklaşık yüzde 90'ı kadardır. Herkes ve her şey aynı hızla "düştüğü" için, birbirlerine göre havada asılı kalmış gibi görünürler.

Uzayda yerçekimi yok mu?

Yaygın bir yanlış, uzaya çıkınca yerçekiminin bittiği düşüncesidir. Oysa kütleçekimi uzayın her yerinde vardır: Ay'ı Dünya'nın çevresinde, Dünya'yı Güneş'in çevresinde tutan da odur. Kütleçekimi uzaklık arttıkça zayıflar, ama istasyon bu etkinin belirgin biçimde azalacağı kadar uzakta değildir.

İstasyon Dünya'nın çevresinde yaklaşık 200-250 mil (kabaca 320-400 km) yükseklikte döner. NASA'nın verdiği örnekle, yeryüzünde 100 libre (yaklaşık 45 kg) gelen biri istasyona kadar uzanan bir merdivene tırmanabilseydi, tepede yaklaşık 90 libre (41 kg kadar) gelirdi. Yani astronotlar aslında hâlâ epey ağırdır; yalnızca bunu hissetmezler.

Süzülmenin sırrı: serbest düşüş

Havasız bir ortamda kütleçekimi her cismi, kütlesi ne olursa olsun aynı ivmeyle düşürür. Yeryüzünde bir çekiç ile bir tüyü bırakırsanız tüy, hava direnci yüzünden geride kalır; hava olmasaydı ikisi yan yana düşerdi. Lunaparklardaki serbest düşme kulelerini düşünün: Kabin bırakıldığı anda elinizdeki bir eşyayı salarsanız, siz ve eşya aynı hızla düştüğünüz için o eşya gözünüzün önünde süzülüyormuş gibi görünür.

Uzay istasyonunda olan da budur. İstasyon, mürettebatı ve içindeki her şey birlikte Dünya'ya doğru düşer. Düşüş ortak olduğu için astronotlar istasyonun duvarlarına göre yüzer. Bu duruma mikro yerçekimi denir.

Düşüyorsa neden Dünya'ya çarpmıyor?

Çünkü istasyon yalnızca aşağı düşmüyor, aynı zamanda çok hızlı ileri gidiyor. NASA'ya göre istasyonun hızı saatte yaklaşık 17.500 mil, yani 28.000 kilometre dolayındadır. Bir beyzbol topunu fırlattığınızda yerçekimi onu aşağı bükerek kısa sürede yere indirir. İstasyon ise öyle bir hızla ilerler ki düşüşünün eğrisi, Dünya yüzeyinin eğriliğiyle örtüşür. Sürekli yere doğru düşer ama yüzey de sürekli "kaçtığı" için hiçbir zaman çarpmaz; gezegenin çevresine düşmeye devam eder. Ay'ın Dünya çevresindeki yörüngesi de aynı ilkeye dayanır.

Bu hızla istasyon Dünya'nın çevresindeki bir turu yaklaşık 90 dakikada tamamlar. Yörüngenin ayrıntılarını ISS ne kadar hızlı gider? maddemizde anlattık.

Verileri göster

ISS'in yüksekliği	200-250 mil (~320-400 km)
Bu yükseklikte yerçekimi	yerdekinin yaklaşık %90'ı
İstasyonun hızı (saatte)	~17.500 mil (~28.000 km)
Dünya çevresinde bir tur	yaklaşık 90 dakika
Parabolik uçuşta serbest düşüş	20-30 saniye
NASA Glenn düşme kulesinde serbest düşüş	5,18 saniye (132 m)

Neden "sıfır yerçekimi" değil de "mikro yerçekimi"?

Halk arasında "sıfır yerçekimi" denir, ama NASA bu ifadenin yanıltıcı olduğunu vurgular: Yerçekimi ortadan kalkmamıştır, yalnızca etkisi hissedilmez hâle gelmiştir. "Mikro" ön eki "çok küçük" anlamına gelir; mikro yerçekimi, yerçekiminin çok küçükmüş gibi göründüğü durumu anlatır. Bu ortamda astronotlar yüzlerce libre ağırlığındaki donanımı parmak uçlarıyla itebilir. Bunun bir bedeli de var: Kaslar ve kemikler yük taşımadığı için zayıflar. Etkilerini uzay insan vücudunu nasıl değiştirir maddesinde bulabilirsiniz.

Aynı his Dünya'da da yaşanabilir

Serbest düşüş yalnızca yörüngeye özgü değildir; bu yüzden ağırlıksızlık Dünya'da da kısa süreliğine yaratılabilir. NASA bunun için özel uçaklar kullanır. Uçak art arda inip çıkan parabolik yaylar çizer; her yayın tepesinde içindeki insanlar ve eşyalar yaklaşık 20-30 saniye serbest düşüşte kalır. NASA uzun yıllar bu iş için özel olarak değiştirilmiş KC-135 uçaklarını kullandı; astronot adayları ağırlıksızlığa alışma eğitimini bu uçuşlarda aldı, uzay giysisi giyip çıkarma gibi işleri burada denedi. NASA, Ağustos 2026'da yeni boyanan bir Boeing 737'yi de Artemis görevlerine yönelik Ay yerçekimi benzetimi yapacak parabolik uçuşlar için hazırlıyor.

Daha kısa ama daha "temiz" bir ağırlıksızlık için düşme kuleleri kullanılır. NASA Glenn Araştırma Merkezi'ndeki Sıfır Yerçekimi Araştırma Tesisi'nde deney düzenekleri havası boşaltılmış dev bir vakum odasında 132 metre düşer ve 5,18 saniye boyunca serbest düşüşte kalır. Lunapark trenleri büyük bir tepeyi aşarken ya da serbest düşme oyuncaklarında hissettiğiniz o kısa "midenin kalkması" da aynı olayın küçük bir örneğidir. Yukarıdaki fotoğrafta KC-135'te süzülen adaylardan biri, Mae Jemison'dır.