Ankara'da gözlemevi var mı? Kreiken Rasathanesi nasıl ziyaret edilir?

Evet: Ankara'nın gözlemevi, Ankara Üniversitesi'ne bağlı Kreiken Rasathanesi'dir. Kent ışıklarından uzak durması için Ankara'nın yaklaşık 18 kilometre güneyinde, Ahlatlıbel'de kuruldu ve 26 Ağustos 1963'te resmen açıldı. Rasathane bugün hem araştırma yapıyor hem de halk günleri ve okul gezileriyle meraklıları teleskop başına davet ediyor.

Bir Hollandalı astrofizikçinin kurduğu gözlemevi

Ankara'da gözlemsel astronomiyi başlatma kararı 1954'te, Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi bünyesinde alındı. Projenin başına Hollandalı astrofizikçi Prof. Dr. Egbert Adriaan Kreiken getirildi. Arazi alımı ve proje çalışmaları 1955'te yapıldı, inşaat 1959'da başladı. Kurumun kendi tarihçesine göre yaklaşık bir milyon liraya mal olan yerleşkede bir merkez binası ile üç gözlem binası vardı. Gözlemevi, 26 Ağustos 1963'te bir uluslararası astronomi toplantısı sırasında açıldı. Yer seçiminde ışık kirliliğinden uzaklık kadar açık gece sayısı da belirleyiciydi; kurum, Ahlatlıbel'in yılda yaklaşık 300 açık gece sunduğunu belirtiyor.

Açılıştaki donanım bugünün ölçüleriyle mütevazıydı: Hollanda'dan gelen bir radyo teleskobu, 15 santimlik bir astrograf, Güneş gözlemleri için bir Zeiss Coudé teleskobu, ayrıca bir Hilger-Watt mikrofotometresi ile bir iris fotometresi.

Güneş lekelerinden tayfa

Rasathanenin uzun soluklu işlerinden biri Güneş'ti: 1968-1989 yıllarında Zürih Gözlemevi ile birlikte Güneş lekesi gözlemleri yapıldı. 1975'te astrografın yerine 30 santimlik bir Maksutov-Cassegrain teleskobu kuruldu ve gözlemevinde ilk fotoelektrik ölçümler bu teleskopla alındı. 2007'de yüksek çözünürlüklü CCD kameralı 40 santimlik bir teleskop, 2009'da da bir TÜBİTAK projesiyle 35 santimlik modern bir teleskop devreye girdi. Kurum, 12 Mart 2013'te kurucusunun anısına resmen "Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi" adını aldı.

Bugünkü en büyük aygıt, Prof. Dr. Berahitdin Albayrak'ın adını taşıyan T80 teleskobu. Avusturyalı ASA firmasının yaptığı bu Ritchey-Chrétien tasarımlı yansıtıcı teleskobun ayna açıklığı 805 milimetre, odak uzaklığı 5.476 milimetre. Teleskobun bir kolunda Sloan (SDSS) filtreleriyle parlaklık ölçen bir CCD kamera, öbür kolunda ise 4.000-7.600 ångström aralığında çalışan, çözünürlüğü 30.000'e varan bir tayfçeker (spektrograf) var. Işığı renklerine ayıran bu yöntemin ne işe yaradığını tayfölçüm sayfamızda anlattık.

Verileri göster

1954	Kuruluş kararı, Kreiken atandı
1959	İnşaat başladı
1963	Resmî açılış (26 Ağustos)
1968	Zürih ile Güneş lekesi gözlemi
1975	30 cm teleskop, fotoelektrik
2007	40 cm teleskop ve CCD
2009	35 cm teleskop (TÜBİTAK)
2013	Kreiken Rasathanesi adı

Nasıl ziyaret edilir?

Rasathane iki yolla ziyaret edilebiliyor:

• Halk günleri: Yıl boyunca düzenleniyor; tarih ve saatler rasathanenin yıllık etkinlik takviminde duyuruluyor. Bu etkinlikler için randevu verilmiyor, duyurulan saatte gitmek yeterli. Etkinlikleri profesyonel gökbilimciler ve üniversite öğrencileri yürütüyor. Giriş ücretli; 2026 tarifesinde tam bilet 200, öğrenci bileti 100 lira ve ücret girişte alınıyor.
• Okul ve grup gezileri: 20-50 kişilik gruplar için hafta içi 10.00-12.00 ya da 13.30-15.30 saatlerinde randevu veriliyor. Randevu telefonla alınıyor, e-postayla randevu kabul edilmiyor. Program havaya bağlı: gökyüzü açıksa Güneş teleskobuyla gözlem, kapalıysa astronomi sunumu ve yerleşke gezisi yapılıyor.

Gündüz gezisinde Güneş'e bakılabilmesi, rasathanede özel filtreli Güneş teleskopları bulunmasından kaynaklanıyor; filtresiz bir teleskopla ya da çıplak gözle Güneş'e bakmak göze kalıcı zarar verebilir. Türkiye'nin diğer büyük gözlemevlerini merak edenler TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi ve Türkiye’nin en büyük teleskobu yazılarımıza, gözlemevlerinin genel tarihine ise gözlemevi sayfamıza bakabilir.

Türkiye'de yıldız izlemek için en karanlık yerleri ve halka açık gözlem etkinliklerini yıldız gözlemi için en iyi yerler rehberimizde bulabilirsiniz.