Evde yapılabilecek uzay deneyleri nelerdir? (çocuklar için)

Evde mutfak malzemeleri, karton ve iple birçok uzay deneyi yapabilirsin: unla Ay kraterleri oluşturmak, boncuklarla Güneş Sistemi modeli kurmak, kâğıttan roket uçurmak ve Güneş'i karton bir kutuyla güvenle izlemek bunlardan yalnızca birkaçı. Aşağıdaki deneylerin hepsini NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı (JPL) öğrenciler için hazırladı. Deneylere başlamadan önce bir büyüğünden yardım iste.

1. Unla Ay kraterleri

Ay'ın yüzeyi yuvarlak çukurlarla doludur. Bunlara krater denir. Uzaydan gelen kayalar ve kuyruklu yıldızlar Ay'a çarptığında oluşmuşlardır. Sen de evde kendi kraterlerini yapabilirsin.

• Gerekenler: Bir kek kalıbı ya da tepsi, un, renkli şeker serpintisi, kakao, bir kaşık ya da elek ve farklı büyüklükte küçük taşlar.
• Kalıba kalın bir kat un dök. Un, Ay'ın kabuğudur.
• Üstüne renkli şeker serpintisi ser. Bunlar yüzeyin altına gömülü kayaları temsil eder.
• En üste elekle ince bir kat kakao serp. Bu da Ay'ın yüzeyi olsun.
• Taşları farklı yüksekliklerden ve farklı açılarla bırak. Sonra taşları dikkatlice çıkar.

Ne görüyorsun? Çukurun çevresine saçılan beyaz un çizgileri, gerçek kraterlerin etrafındaki parlak ışınlara benzer. Büyük taşlar ve yüksekten bırakılanlar nasıl kraterler açtı? Ay'ın gerçek kraterlerini Ay'ın yüzeyi sayfamızda görebilirsin. Uzaydan düşen taşları da Meteorlar ve göktaşları sayfamızda anlattık. Bu deney biraz dağınık olabilir; balkonda ya da bahçede yapmak iyi bir fikir.

2. İpe dizilmiş Güneş Sistemi

Gezegenler birbirinden gerçekten çok uzaktır. Bunu görmek için yaklaşık 5 metrelik bir ip ve farklı renklerde boncuklar al. Dünya ile Güneş arasındaki yaklaşık 150 milyon kilometreyi ipte 10 santimetre say. Güneş'i temsil eden boncuğu ipin başına bağla. Sonra öbür boncukları şu uzaklıklara yerleştir:

Verileri göster

Merkür	4
Venüs	7
Dünya	10
Mars	15
Jüpiter	52
Satürn	96
Uranüs	192
Neptün	300

İpi gerdiğinde ne fark ettin? İlk dört gezegen Güneş'in hemen yanında toplanır. Dış gezegenler ise çok uzağa yayılır. NASA'nın modelinde Mars ile Jüpiter arasında, 28. santimetrede asteroit kuşağı için siyah bir boncuk da var. Gezegenlerin kendisini Güneş Sistemi'nde kaç gezegen var? yazımızda tanıyabilirsin.

3. Kâğıttan kamış roket

• Gerekenler: Kâğıt, kurşun kalem, makas, bant, bir içecek kamışı ve bir şerit metre.
• Kâğıt şeridi kalemin etrafına sarıp bantla, böylece roketin gövdesi oluşur. Kalemi çıkar.
• Bir ucunu kapatıp burun yap, öbür ucuna kâğıttan kanatlar ekle.
• Roketi kamışa geçir ve kamıştan güçlüce üfle. Roketin ne kadar uzağa gittiğini ölç.

Sonra roketini değiştir: Kanatları büyüt, gövdeyi uzat. NASA'nın önemli bir ipucu var: Her seferinde yalnızca bir şeyi değiştir. Böylece hangi değişikliğin roketini daha uzağa uçurduğunu anlarsın. Mühendisler de tam olarak böyle çalışır! Gerçek uzay araçlarını Uzay gemisi sayfamızda tanıyabilirsin. Kimseye doğru üfleme.

4. Karton kutuyla Güneş gözlemi

Güneş'e asla doğrudan bakmamalısın; gözlerine kalıcı zarar verebilir. NASA'ya göre ne kadar koyu olursa olsun güneş gözlükleri de Güneş'e bakmak için güvenli değildir. Ama Güneş'in görüntüsünü bir kutunun içine düşürerek güvenle izleyebilirsin. Buna iğne deliği projektörü denir.

• Gerekenler: Bir karton kutu, beyaz kâğıt, bant, makas ve alüminyum folyo.
• Kutunun bir yüzünde bir delik aç ve üstünü folyoyla kapat. Folyoyu bir iğneyle delip küçücük bir delik yap.
• Kutunun içinde, karşı yüze beyaz kâğıdı yapıştır. İçeriyi görmek için yan tarafa ikinci bir delik aç.
• Sırtını Güneş'e dön ve kutuyu Güneş ışığı folyodaki delikten girecek şekilde tut. İzleme deliğinden içeri bak: Beyaz kâğıtta küçük, yuvarlak bir Güneş görüntüsü belirir.

Dikkat: Folyodaki küçük delikten Güneş'e bakma! Sadece kâğıttaki görüntüye bak. Bu yöntem Güneş tutulmalarını izlemek için de kullanılır. Tutulmalar hakkında Güneş tutulması sayfamıza ve Güneş tutulmasına çıplak gözle bakılır mı? yazımıza göz at.

Kendin dene: Deney defteri tut

Bilim insanları yaptıkları her deneyi not eder. Sen de bir defter edin. Her deneyde şunları yaz: Ne yaptın? Ne olacağını tahmin ettin? Sonunda ne oldu? Krater deneyinde taşı hangi yükseklikten bıraktığını, roket deneyinde de roketin kaç santimetre gittiğini yaz.

Ailene sor: Uzay istasyonundaki astronotlar da deney yapar. Sizce yerçekiminin neredeyse hissedilmediği bir yerde hangi deneyler ilginç olurdu? Gerçek uzay deneylerini ISS'te hangi bilimsel deneyler yapılıyor? sayfamızda birlikte okuyun.

Aileler ve öğretmenler için etkinlik önerilerini Çocuklar için uzay rehberimizde bulabilirsiniz.