Apophis 2029'da Dünya'ya çarpacak mı?

Hayır, Apophis 2029'da Dünya'ya çarpmayacak. 13 Nisan 2029'da Dünya yüzeyinin yaklaşık 31.600 kilometre üzerinden, yani bazı yerdurağan iletişim uydularından bile daha yakından geçecek; ama yörüngesi bugün o kadar hassas biliniyor ki geçiş anındaki uzaklığın belirsizliği yalnızca birkaç kilometre. NASA, Apophis'in en az önümüzdeki yüz yıl boyunca Dünya'ya çarpma riski bulunmadığını açıkladı.

Yine de bu geçiş, gezegen savunması tarihinin en önemli olaylarından biri olacak: bu büyüklükte bir asteroidin kayıtlı tarihte bu kadar yakından geçtiği görülmedi. Apophis birkaç saat boyunca çıplak gözle görülebilecek, iki uzay aracı da onu yakından inceleyecek.

Apophis nedir?

99942 Apophis, Dünya'ya yakın yörüngede dolanan, yaklaşık 450 × 170 metre boyutlarında uzunca bir asteroittir; iki parçanın birbirine yapışmasıyla oluşmuş bir cisim olabileceği düşünülüyor. 19 Haziran 2004'te Arizona'daki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi'nde Roy Tucker, David Tholen ve Fabrizio Bernardi tarafından bulundu. İlk geçici adı 2004 MN4'tü; 2005'te 99942 numarasını aldı.

Adını Antik Mısır mitolojisinde Güneş tanrısı Ra'nın düşmanı olan yılan Apep'in Yunanca adından alıyor. Bilim kurgu meraklıları adı Yıldız Geçidi SG-1 dizisindeki kötü karakterden de tanır; Tholen, adın diziyle bağlantısı olmadığını söyledi.

Apophis taşlı (S tipi) bir asteroittir. Düzgün dönmez, takla atar gibi yalpalar; parlaklık değişimlerinden ölçülen dönme süresi yaklaşık 30,4 saattir. Kütlesinin yaklaşık 61 milyar kilogram olduğu varsayılıyor. Uluslararası ölçütlere göre "olası tehlikeli asteroit" sınıfındadır; bunun ne anlama geldiğini Dünya'ya yakın asteroitler sayfasında anlattık. Kısaca: bu bir uyarı değil, yakından izlenecek cisimler listesidir.

2004 korkusu: yüzde 2,7

Apophis'in ünü, keşfinden birkaç ay sonra yaşanan kısa ama sert bir alarmdan geliyor. Aralık 2004'te birikmiş gözlemlerle yapılan hesaplar, cismin 2029'da Dünya'ya çarpma olasılığını giderek yükseltti. 27 Aralık 2004'te olasılık yüzde 2,7'ye (37'de 1) ulaştı ve Apophis, çarpma riskini 0-10 arasında derecelendiren Torino ölçeğinde 4 aldı. Bu, o güne kadar herhangi bir cisme verilmiş en yüksek dereceydi.

Alarm aynı gün sona erdi. Gökbilimciler eski görüntülerde Apophis'in keşiften önceki izini bulunca (bu işleme ön keşif denir) gözlem süresi uzadı, yörünge keskinleşti ve 2029 çarpması olasılık dışı kaldı. Geriye 2036 için çok küçük bir ihtimal kaldı: 2029 geçişinde Apophis uzayda "anahtar deliği" denen çok dar bir bölgeden geçerse yörüngesi 2036'da çarpacak biçimde değişebilirdi. Bu ihtimal Ağustos 2006'da Torino 0'a indi; 2013'teki radar ölçümleri 2036 olasılığını yaklaşık 7 milyarda bire düşürdü.

Son belirsizlik 2068 içindi; 2015'te bu olasılık milyonda 6,7 civarında hesaplanıyordu. Hesabı zorlaştıran şey, Güneş'in ısıttığı yüzeyin ısıyı geri yayarken asteroide verdiği çok küçük itmeydi (Yarkovsky etkisi); 2020'de bu etki ölçüldü. Mart 2021'deki radar gözlemleri son taşı da yerine oturttu: Apophis 21 Şubat 2021'de JPL'nin çarpma riski tablosundan çıkarıldı ve NASA, en az yüz yıl boyunca çarpma riski olmadığını duyurdu.

13 Nisan 2029: ne olacak?

Apophis 13 Nisan 2029'da evrensel saatle 21.46'da, Türkiye saatiyle 14 Nisan 2029 gecesi 00.46'da Dünya'ya en çok yaklaşacak. Dünya'nın merkezinden uzaklığı yaklaşık 38 bin, yüzeyden yüksekliği yaklaşık 31.600 kilometre olacak; bu, Ay'ın uzaklığının yaklaşık onda biri. Hesaplanan uzaklığın belirsizliği yalnızca ±3,3 kilometre.

NASA'ya göre bu yükseklik, birçok iletişim uydusunun bulunduğu yaklaşık 36 bin kilometrelik yerdurağan yörüngenin içinde kalıyor. Geçiş anında asteroidin Dünya'ya göre hızı saniyede yaklaşık 7,4 kilometreye çıkacak.

Geçiş bir doğal deney de olacak. Dünya'nın gelgit kuvvetleri Apophis'in dönüşünü değiştirecek ve yüzeyinde küçük heyelanlar yaratabilecek kadar güçlü olacak, ama cismi parçalayacak kadar değil. Bilim insanları "önce" ve "sonra" ölçümlerini karşılaştırarak bir asteroidin iç yapısını ilk kez bu kadar net görebilecek.

Verileri göster

Yüzeyden yükseklik	~31.600 km
En yakın an (TSİ)	14 Nisan 2029, 00.46
Boyut	~450 × 170 m
Parlaklık	3,1 kadir (çıplak göz)
2004'teki en yüksek risk	%2,7 (Torino 4)
Yüz yıllık çarpma riski	Yok

Türkiye'den çıplak gözle görülecek mi?

Evet, hava açık ve gök karanlıksa. Apophis'in parlaklığı 3,1 kadire ulaşacak; bu, karanlık bir yerden çıplak gözle görülebilecek ama şehir ışıkları altında zorlanılacak bir parlaklık. NASA ve ESA'ya göre geçiş Avrupa, Afrika ve batı Asya'dan izlenebilecek.

JPL'nin Horizons sistemiyle Ankara için yaptığımız hesaba göre Apophis 13 Nisan 2029 akşamı, gökyüzü karardığında güneydoğu ufkunun üzerinde olacak ve gece boyunca gökyüzünde hızla batıya doğru kayacak. Türkiye saatiyle 22.00 ile 00.30 arasında ufkun 30 derece kadar üzerinde ya da daha yüksekte bulunacak; en parlak hâline (yaklaşık 2,9 kadir) saat 23.30 civarında, güney-güneybatı göğünde ufkun yaklaşık 45 derece üzerindeyken ulaşacak. Bu sürede Karga ve Kupa takımyıldızlarından Sekstant ve Aslan'a, oradan Yengeç ve İkizler'e doğru ilerleyecek. En yakın an olan 00.46'da batı-kuzeybatıda alçalmış olacak ve yaklaşık 01.30'da ufkun altına inecek.

Apophis'e gidecek uzay araçları

OSIRIS-APEX (NASA): Bennu asteroidinden örnek getiren OSIRIS-REx aracının yeni görevi. Görev uzatması Nisan 2022'de onaylandı; araç 23 Eylül 2025'te Dünya'nın 3.438 kilometre yakınından geçti. NASA'ya göre Haziran 2029'da Apophis'le buluşacak, yani yakın geçişten hemen sonra. Görevin en ilginç planı, yüzeye alçalıp iticilerini ateşleyerek gevşek taş ve tozu havalandırmak ve yüzeyin hemen altındaki malzemeyi görmek. Ayrıntısı OSIRIS-REx / OSIRIS-APEX görev sayfasında.

Ramses (ESA): Avrupa Uzay Ajansı'nın Apophis görevi, Kasım 2025'teki bakanlar konseyinde finansmanı onaylanarak kesinleşti. 10 Şubat 2026'da yapım sözleşmesi OHB Italia ile imzalandı. Araç Nisan-Mayıs 2028'de Japonya'nın H3 roketiyle Tanegaşima'dan fırlatılacak ve Şubat 2029'da, yani yakın geçişten önce Apophis'e varacak. Böylece yakın geçişi asteroidin yanından izleyecek. Japonya Uzay Ajansı JAXA güneş panellerini, bir kızılötesi kamerayı ve fırlatmayı sağlıyor; araç iki küçük uydu (küp uydu) da taşıyacak.

Bu görevler gezegen savunmasının öteki ayağıyla da bağlantılı: NASA'nın DART aracı 2022'de bir asteroidin yörüngesini çarparak değiştirdi, ESA'nın Hera aracı da Kasım 2026'da o asteroide varıyor.

2029'dan sonra

Apophis'in bir sonraki yakın geçişi 27 Mart 2036'da olacak, ama bu kez Dünya'ya en az 0,309 astronomik birim, yani yaklaşık 46 milyon kilometre uzaklıktan geçecek. Bugünkü hesaplar en az yüz yıl boyunca çarpma riski göstermiyor.

Merak edebilecekleriniz

• Dünya'ya yaklaşan cisim ne demek? Torino ölçeği ve gezegen savunması
• Bu hafta Dünya'ya yaklaşan asteroit var mı?
• Kafatası asteroidi gerçek mi?
• 3I/ATLAS Dünya'ya yaklaşıyor mu?
• İnsanlık bir asteroidin yörüngesini 32 dakika değiştirdi

Kısaca

• Apophis, yaklaşık 450 × 170 metrelik, Dünya'ya yakın bir asteroittir; 19 Haziran 2004'te bulundu.
• Aralık 2004'te 2029 çarpma olasılığı kısa süreliğine %2,7'ye çıktı ve Torino ölçeğinde rekor olan 4. dereceyi aldı; aynı gün elendi.
• 2036 ve 2068 ihtimalleri de sonraki ölçümlerle elendi; NASA en az yüz yıl çarpma riski olmadığını açıkladı.
• 13 Nisan 2029'da (Türkiye saatiyle 14 Nisan 00.46) Dünya yüzeyinin yaklaşık 31.600 km üzerinden, yerdurağan uyduların yörüngesinin içinden geçecek.
• 3,1 kadir parlaklıkla Türkiye dahil Avrupa, Afrika ve batı Asya'dan çıplak gözle görülebilecek; Türkiye'de en iyi saatler 22.00-00.30 arası.
• ESA'nın Ramses aracı geçişten önce (Şubat 2029), NASA'nın OSIRIS-APEX aracı geçişten sonra (Haziran 2029) Apophis'e varacak.