Viking 2'nin 1976 sinyali InSight'la yeniden okundu: Sol 80 olayı gerçek Mars depremi olabilir

Mars'a sismometre götüren ilk görev olan Viking'in verisi yaklaşık 50 yıldır tartışılıyor: Viking 2'nin kaydettiği iki sinyal gerçekten birer Mars depremi miydi, yoksa rüzgârın ve aracın gürültüsü müydü? AGU Advances dergisinde 30 Eylül 2026'da yayımlanan bir çalışma, bu soruya InSight'ın sonradan topladığı veriyle yeniden baktı. Sonuç kesin bir onay değil, ama sol 80 olarak anılan sinyalin gerçek bir deprem olması ciddi biçimde mümkün görünüyor.

"Fifty Years Later: Revisiting Viking 2 Seismic Signals Through InSight" başlıklı makalenin başyazarı Pekin Üniversitesi'nden Wanbo Xiao. Makaleyi Jiaqi Li, Yanbin Wang ve Viking sismoloji ekibinin emekli üyesi Andrew Lazarewicz ile birlikte yazdı. Eylül 2026'da kabul edilen çalışma, açık erişimli olarak yayımlandı. Aşağıdaki bilgiler makalenin özetine ve AGU'nun Eos dergisinin araştırma tanıtımına dayanıyor; makalenin tam metnine erişilemediği için yöntem ayrıntıları burada yer almıyor.

Neden bu kadar uzun süre belirsiz kaldı?

Eos'un anlattığına göre Viking 2'nin sismometresi iniş aracının güvertesine monte edilmişti; bu yüzden rüzgârın oluşturduğu titreşimi çok fazla topladı. Viking 1'in sismometresi ise düzgün açılmadı. InSight'ınki ise doğrudan zemine yerleştirildi ve Eos'a göre 1.300'den fazla sismik olay kaydetti. Makalenin özeti, belirsizliğin nedenlerini sınırlı cihaz duyarlılığı, veri sıkıştırma ve Mars'a ait bir sismik bağlamın bulunmaması olarak sıralıyor.

Yazarların ifadesiyle Viking sismometresi yüksek frekanslı sinyallere göre optimize edilmişti; bu da düşük frekanslı olaylara duyarlılığını azaltıyordu. Makale, Viking'in kayıt ve sıkıştırma düzenini yeniden kurarak iki aday olayı (iniş sonrası 53. ve 80. Mars günlerinde, yani sol 53 ve sol 80'de kaydedilenler) InSight'ın çizdiği sismik tablo ışığında yeniden yorumluyor. Yazarlar Viking ile InSight gözlemleri arasındaki görünür farkın, Mars'taki faaliyet değişiminden çok cihaz yanıtından, örnekleme stratejisinden ve Mars depremlerinin farklı spektral özelliklerinden kaynaklandığını söylüyor.

Sol 80: üç olası açıklama

Makale, en güvenilir aday olarak sol 80 sinyalini öne çıkarıyor. Özete göre orijinal 10 saniyelik S–P varış farkı doğruysa olayın konumu, InSight'ın mevsimsel olarak tekrarlayan yüksek frekanslı depremleri için önerilen geniş kuzey ovaları kaynak bölgesiyle örtüşüyor. S–P farkı, depremin iki dalga türünün (P ve S) istasyona varış zamanları arasındaki süre; kaynağın uzaklığını tahmin etmeye yarıyor. Yazarlar bu bölgenin Cerberus Fossae'nin dışında, uzun ömürlü bir aktif alan olabileceğini öne sürüyor.

İkinci senaryo, ilk varış fazının doğrudan P değil de bir kabuk dönüşüm fazı olması durumunda geçerli: o hâlde olay uzak bir tektonik depreme karşılık geliyor ve tahmini moment büyüklüğü özette 4,6–4,8 ya da 4,9–5,1 olarak veriliyor. Üçüncü olasılık, olayın bir göktaşı çarpması olması; yazarlar bunu dışlayamadıklarını belirtiyor. Ayrıca iki Viking sinyalinin tipik InSight depremlerinden daha hızlı sönümlendiğini not ediyorlar; bu, Mars'ın yer altında enerji soğurma yapısının yanal olarak değişiyor olabileceğini düşündürüyor.

Kesin olmayan kısım

Eos, iki belirsiz olaydan herhangi birinin gerçek bir deprem mi yoksa rüzgâr gürültüsü mü olduğunun hâlâ kesin olmadığını yazıyor. Konum sonucu da orijinal S–P farkının doğru olmasına bağlı. Bu nedenle bulgu, "Viking 2 bir Mars depremi kaydetti" demekten çok, tarihsel bir verinin yeni bilgilerle makul bir açıklama kazandığını gösteriyor.

Yazarlar çalışmanın daha geniş bir mesajını da vurguluyor: eski bir gezegen verisi, sonraki görevlerin bilgisiyle yeniden ele alındığında yeni bilimsel anlamlar kazanabiliyor. Çalışmanın verisi ve Viking sismometresinin Python simülasyon kodu Zenodo üzerinde açık olarak paylaşılmış durumda. Sırada, Viking 2'nin iniş yeri Utopia Planitia'ya yakın başka depremlerin aranması ve kuzey ovalarındaki bu olası uzun ömürlü kaynağın InSight verileriyle daha ayrıntılı sınanması var.