Endymion (Dan Simmons): konusu, bilimi ve Hyperion Kantoları'nda yeri

Endymion, Amerikalı yazar Dan Simmons'ın ilk kez 1996'da yayımlanan bilimkurgu romanıdır. Hyperion Kantoları evreninin üçüncü kitabıdır ama yeni bir hikâye açar: olaylar, Hyperion ve Hyperion'ın Düşüşü'nde anlatılan büyük çöküşten 274 yıl sonra geçer ve büyük ölçüde yeni bir kadroyla ilerler. İlk baskısı Şubat 1996'da İngiltere'de Headline tarafından 441 sayfa olarak çıktı. Roman 1997 Locus En İyi Roman ödülünün kısa listesine girdi. Hikâyesini 1997 tarihli The Rise of Endymion (Endymion'un Yükselişi) tamamlar. Türkçe baskısını doğrulayamadık.

Kitap ne anlatıyor?

İlk iki kitabın sonunda, insan dünyalarını birbirine bağlayan anında geçiş kapıları, yani farcaster ağı yok edilmiş ve birçok gezegende uygarlık çökmüştü. Endymion'un dünyasında bu boşluğu Katolik Kilisesi doldurmuştur. Kilise, "haç" (cruciform) denen bir asalağı bedenine kabul eden müminlerine ölümden sonra yeniden diriliş vaat eder ve bu sayede neredeyse ölümsüz bir toplum kurar. Askerî gücüyle birlikte bu düzene Pax adı verilir.

Kahramanımız Raul Endymion, Hyperion'lu sıradan bir adamdır: eski bir asker ve avcılık rehberi. Haksız bir yargılamanın ardından ölüme mahkûm edilir ama son anda, ilk kitapların hacılarından biri olan artık çok yaşlı şair Martin Silenus tarafından kurtarılır. Silenus ona akıl almaz bir görev verir: Zaman Mezarları'ndan çıkmak üzere olan genç Aenea'yı kurtarmak ve korumak. Aenea, dedektif Brawne Lamia ile şair John Keats'in yapay kopyasının kızıdır. On iki yaşındayken Zaman Mezarları'na girip geleceğe kaybolmuştur. Pax onu tehlikeli bir sapkınlık olarak görür ve yakalamak için ne gerekiyorsa yapmaya hazırdır.

Roman, bir kovalamaca hikâyesidir. Raul, Aenea ve android yol arkadaşları A. Bettik, eski farcaster kapılarının hâlâ işleyen tek parçası olan Tethys nehri boyunca dünyadan dünyaya kaçar. Peşlerinde ise vicdanıyla emirleri arasında sıkışmış bir rahip-kaptan, Peder Federico de Soya vardır. Kitap kısmen Raul'un ağzından, geçmişe dönüp yazdığı bir anı olarak anlatılır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Pax, Aenea'nın Zaman Mezarları'ndan ne zaman çıkacağını bilmektedir ve onu yakalamakla Peder-Kaptan de Soya'yı görevlendirir. Aenea ortaya çıktığı anda Shrike da belirir ve Pax birliklerinin büyük kısmını yok eder. Bu karmaşada Raul, Aenea'yı kaçırmayı başarır. İkili, ilk kitaplardaki Konsül'ün eski uzay gemisiyle Hyperion'dan ayrılır ve Aenea gemiyi Düşüş'ten beri çalışmayan eski bir farcaster kapısından geçirir.

De Soya, kilisenin yeni teknolojisini taşıyan bir gemiyle peşlerine düşer. Bu gemi ışıktan hızlı ve zaman kaybı olmadan yolculuk yapar, ama bedeli ağırdır: içindeki herkes her sıçramada acı içinde ölür ve ardından haçları sayesinde yeniden diriltilir. De Soya, Aenea'yı ararak defalarca ölüp dirilir.

Gemileri hasar gören kaçaklar, bir salla Tethys nehrini izler. Okyanusla kaplı bir dünyaya, halkı ortadan kalkmış bir gezegene, ardından donmuş ve yüksek kütleçekimli bir dünyaya, oradan da yine gizemli biçimde boşalmış bir başka gezegene geçerler. Kilise bu arada de Soya'nın ekibine Rhadamanth Nemes adlı bir asker ekler. Nemes'in insan olmadığı, aslında yapay zekâ uygarlığı TechnoCore'un bir ajanı olduğu anlaşılır. Aenea da bu yolculukta Raul'a, Kilise'nin dirilişinin ve kendilerine yönelik avın arkasında Core'un bulunduğunu düşündüğünü anlatır.

Son durak, ağaçlarla kaplı God's Grove gezegenidir. Nemes burada Aenea'ya pusu kurar, ama Shrike araya girer; giderek kuşkulanan de Soya da Nemes'e uzaydan ateş ederek kaçakların yolunu açar. Aenea ve arkadaşları son bir kapıdan geçerek yüzyıllar önce yok olduğu sanılan Eski Dünya'ya ulaşır. Gezegen yok olmamış, Macellan Bulutu'na taşınmıştır. Aenea orada, ünlü mimar Frank Lloyd Wright'ın yapay bir kopyasının yanında, kendi görevine hazırlanmak üzere eğitime başlar. Kitabın sonu, hikâyenin asıl çatışmasını bir sonraki kitaba bırakır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Dan Simmons 4 Nisan 1948'de Illinois'in Peoria kentinde doğdu ve 21 Şubat 2026'da Colorado'nun Longmont kentinde 77 yaşında öldü. Hyperion evreni, onun ilkokul öğretmenliği yaptığı yıllarda öğrencilerine aralıklarla anlattığı uzun bir masaldan doğmuştu. İlk iki kitaptan altı yıl sonra yazılan Endymion ile Simmons bu evrene geri döndü. Yazar daha sonra dört kitabın aslında birbirine bağımlı iki uzun hikâye olduğunu, yayıncılığın gerçekleri yüzünden dörde bölündüğünü açıkladı: iki Hyperion kitabı bir hikâye, iki Endymion kitabı ikinci hikâye.

Kitabın adı, ilk kitapta olduğu gibi, İngiliz Romantik şair John Keats'ten gelir. Keats'in 1818'de yayımlanan uzun şiiri Endymion, ay tanrıçası Selene'nin âşık olduğu çoban Endymion'un Yunan efsanesini işler. Simmons'ın kahramanının adı da bu şiire bir göndermedir. Seri boyunca olduğu gibi burada da Cizvit rahibi ve paleontolog Pierre Teilhard de Chardin'e göndermeler vardır: ilk kitapların karakterlerinden bir rahip, Düşüş'ten önce onun adını alarak papa seçilmiştir. Kitabın asıl temalarından biri de din, ölümsüzlük vaadi ve iktidar arasındaki ilişkidir.

Kitaptaki bilim

Taşınan bir Dünya ve Macellan Bulutları

Seride Eski Dünya, yüzyıllar önce Güneş Sistemi'nden kaybolmuştur ve Endymion bu gizemin bir kısmını çözer: gezegen Macellan Bulutları'na taşınmıştır. Bu bulutlar, Samanyolu'nun çevresinde dolanan cüce gökadalardır. Bunların en büyüğü olan Büyük Macellan Bulutu yaklaşık 50 kiloparsek, yani 163.000 ışık yılı uzaklıktadır ve Samanyolu'na en yakın gökadalardan biridir. Bir gezegeni bu mesafeye taşımak, bugünkü fizik bilgisiyle hayal bile edilemeyecek bir enerji gerektirir. Dünya'yı yörüngesinden itmenin ne demek olduğunu merak edenler, The Wandering Earth yazımızda çok daha mütevazı bir senaryonun bile neden olanaksıza yakın olduğunu okuyabilir.

Ölüm pahasına ışıktan hızlı yolculuk

De Soya'nın gemisindeki sürücü, iki nokta arasında neredeyse anında yolculuk yapar ama içindeki her insanı öldürür. Gerçek fizikte ışıktan hızlı yolculuk mümkün görünmüyor; görelilik kuramına göre kütlesi olan hiçbir cisim ışık hızına ulaşamaz. Kuramsal bir kaçış yolu olarak tartışılan solucan delikleri ve Alcubierre sürücüsü ise negatif enerjili egzotik madde gibi varlığı kanıtlanmamış bileşenler gerektirir. Simmons'ın "ölüp dirilerek yolculuk" fikri, bu imkânsızlığa korkunç bir bedel ödeyerek karşılık veren bir kurgu çözümüdür.

Zaman borcu

Işıktan yavaş ya da kısmen hızlı yolculuklarda serinin karakterleri "zaman borcu" öder: gemide birkaç ay geçerken dışarıda yıllar geçebilir. Bunun arkasında gerçek bir etki vardır. Zaman genişlemesi, hızlı hareket eden saatlerin yavaş işlemesidir ve 1971'de atom saatleri uçaklarla Dünya çevresinde dolaştırılarak ölçülmüştür. Bugün GPS uyduları da bu etkiyi düzeltmek zorundadır. Devam kitabında Raul'un yalnız bir yolculuğu, onunla Aenea arasında beş yıllık bir zaman borcu yaratır.

Diriliş ve ölümsüzlük

Kilise'nin haç asalağı, ölü bedeni yeniden kuran biyolojik bir teknoloji olarak anlatılır. Bugünkü tıpta ölü bir organizmayı yeniden yaşama döndürmenin bilinen bir yolu yoktur; bu kısım tamamen kurgudur. Simmons'ın ilgisini çeken de teknolojinin kendisinden çok, ölümsüzlük vaadinin bir kurumun eline nasıl sınırsız güç verebileceğidir.

Etkisi ve ödülleri

Endymion orta düzeyde olumlu eleştiriler aldı. Kirkus Reviews, kitabın ilgi çekici fikirlerini ve karakterlerini övmekle birlikte olay örgüsünü fazla ayrıntılı ve karmaşık buldu; bazı eleştirmenler ise ayrıntılı dünya kurgusunu beğenip devam kitabını merakla beklediklerini yazdı. Roman 1997 Locus ödülünün kısa listesine girdi. Devamı The Rise of Endymion ise 1998'de Locus ödülünü kazandı ve Hugo'ya aday gösterildi.

Uyarlamalar

Endymion'un bir film ya da dizi uyarlaması yoktur. Hyperion Kantoları için yıllardır sürdürülen uyarlama girişimleri yalnız ilk iki kitaba odaklandı: 2009'da Warner Bros. için iki Hyperion romanını birleştiren bir film planlandı, 2015'te Syfy kanalının bir mini dizi hazırlayacağı duyuruldu ve 1 Kasım 2021'de Bradley Cooper ile Graham King film projesini Warner Bros.'ta yeniden başlattı.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Endymion'u okumak için önce Hyperion ve Hyperion'ın Düşüşü'nü bitirmek gerekir. Kitap yeni karakterlerle açılsa da Shrike, Zaman Mezarları, TechnoCore ve haç gibi bütün temel unsurlar ilk ikiliden gelir ve ilk kitapların sonu burada bilindiği varsayılır. Endymion da açık uçlu biter; hikâyeyi tamamlamak için hemen ardından The Rise of Endymion okunmalıdır. Dört kitabın ve kısa öykülerin tam sırası Hyperion Kantoları okuma sırası sayfamızda.

• Macera sevenler: İlk ikiliye göre daha çizgisel, kovalamaca temposunda ilerleyen bir yolculuk hikâyesi.
• Din ve iktidar temalarıyla ilgilenenler: Ölümsüzlük vaadiyle kurulan bir düzenin bedeli kitabın ana sorusudur.
• Uyarı: İlk ikilinin çok sesli, hikâye içinde hikâye yapısını sevenler, bu kitabın tek anlatıcılı ve daha sade kurgusunu farklı bulabilir.