Dan Simmons

Dan Simmons kimdir?

Dan Simmons (Daniel Joseph Simmons, 4 Nisan 1948 - 21 Şubat 2026), bilimkurgu, korku ve fantastik edebiyatı çoğu zaman aynı kitapta birleştiren Amerikalı yazardır. En çok, dört romandan oluşan uzay operası Hyperion Kantoları ile Homeros'un destanlarını Mars'a ve Jüpiter'in uydularına taşıyan Ilium ve Olympos romanlarıyla tanınır. Serinin ilk kitabı Hyperion, 1990'da bilimkurgunun en saygın ödülü sayılan Hugo Ödülü'nü ve Locus Ödülü'nü kazandı. Simmons yazarlığa başlamadan önce yıllarca ilkokul öğretmenliği yaptı; tarihî romanlar, polisiye ve gerilim türünde de eserler verdi.

Hayatı

Simmons, Illinois eyaletinin Peoria kentinde, Kathryn (kızlık soyadı Catton) ile otomobil elektrik donanımı üzerine çalışan bir şirketin müdürü Robert Simmons'ın oğlu olarak doğdu. Babasının işi nedeniyle aile sık sık taşındı; çocukluğu Illinois ve Indiana'nın küçük kasabalarında geçti. 1970'te Indiana'daki Wabash College'dan İngiliz dili ve edebiyatı lisans derecesi, 1971'de Washington University in St. Louis'ten eğitim alanında yüksek lisans derecesi aldı.

Önce Missouri'de, sonra Buffalo'da (New York), en son da Colorado'nun Longmont kentinde ilkokul öğretmenliği yaptı. 1974'te Karen Logerquist'le evlendi; çift Longmont'a yerleşti. Simmons, ilköğretimdeki görevini 1989'a kadar sürdürdü. Hyperion evreninin ilk tohumları da bu sınıflarda atıldı: Simmons, öğrencilerine aralıklarla anlattığı uzun bir masalı ileride hem kısa öykülerine hem de romanlarına dönüştürdü.

Yazarlık kariyerinin dönüm noktası 1981'de katıldığı bir yazar konferansıydı. Burada okuduğu "The River Styx Runs Upstream" (Styx Irmağı Tersine Akar) adlı öykü, bilimkurgu yazarı Harlan Ellison'ı etkiledi. Ellison onu, bilimkurgu yazarları için önemli bir atölye olan Milford Writers Workshop'a önerdi. Öykü 1982'de Twilight Zone Magazine'in öykü yarışmasında birincilik kazanarak yayımlandı ve Simmons'ın ilk yayımlanan eseri oldu. Simmons, Ellison'ı akıl hocası ve tam zamanlı yazarlığa geçmesinin nedeni olarak gördü.

İlk romanı Song of Kali (Kali'nin Şarkısı, 1985) Dünya Fantastik Ödülü'nü kazandı. 1989'da üç romanı birden çıktı: korku romanı Carrion Comfort, uzay operası Hyperion ve artık uçmayan eski bir astronotun ruhsal olarak toparlanma çabasını anlatan Phases of Gravity (Kütleçekimin Evreleri). Simmons, 21 Şubat 2026'da Longmont'ta geçirdiği felcin yol açtığı komplikasyonlar sonucu 77 yaşında öldü. Öldüğünde, 1945'te geçen bir casusluk romanı olan Omega Canyon'u neredeyse bitirmiş olduğu bildirildi.

Hyperion Kantoları

Seri, Hyperion (1989), The Fall of Hyperion (Hyperion'un Düşüşü, 1990), Endymion (1996) ve The Rise of Endymion (Endymion'un Yükselişi, 1997) romanlarından ve üç kısa anlatıdan oluşur. Simmons'a göre bu dört kitap aslında birbirine bağlı iki uzun hikâyedir ve yayıncılık koşulları yüzünden dörde bölünmüştür. Serinin adları İngiliz romantik şair John Keats'in şiirlerinden gelir; Keats'in yapay zekâ tarafından yeniden yaratılmış iki kopyası hikâyede önemli rol oynar.

Olaylar uzak gelecekte, 200'den fazla gezegeni kapsayan İnsan Hegemonyası'nda geçer. Gezegenler, yapay zekâlar topluluğu TeknoÇekirdek'in insanlığa verdiği "uzak yayıcı" (farcaster) geçitleriyle birbirine bağlıdır. Işıktan hızlı haberleşme, kuramsal fizikte ışıktan hızlı hareket ettiği varsayılan ama hiç gözlenmemiş takyon parçacıklarına dayandırılır. Hyperion gezegeninde zamanda geriye doğru hareket eden Zaman Mezarları ve onları koruyan, zamanı denetleyebilen yaratık Şikra (Shrike) bulunur. Hyperion, Chaucer'ın Canterbury Hikâyeleri ve Boccaccio'nun Decameron'u gibi bir çerçeve hikâyeyle kuruludur: Mezarlar'a giden yedi hacı sırayla kendi öykülerini anlatır.

Simmons, serinin teknolojik öğelerinin bir bölümünü makinelerin, toplumsal sistemlerin ve ekonominin "yeni biyolojisi"ni konu alan Out of Control adlı kitaptan esinlenerek kurduğunu belirtmiştir. Seride Fransız düşünür Teilhard de Chardin'in ve sibernetiğin kurucusu sayılan matematikçi Norbert Wiener'in fikirlerine de sık sık göndermeler yapılır. Böylece Hyperion, yapay zekânın insanlıktan bağımsız bir uygarlık hâline gelmesi gibi bugün daha da güncelleşen soruları 1980'lerin sonunda edebiyatın merkezine taşıdı.

Ilium ve Olympos: Mars'ta Truva Savaşı

Simmons, Hyperion'dan sonra destansı uzay operasına Ilium (2003) ve Olympos (2005) ile döndü. Bu iki romanda Homeros'un İlyada'sındaki Truva Savaşı, Yunan tanrılarının rolüne bürünmüş varlıklar tarafından Dünya'da ve Mars'ta yeniden sahnelenir. Hikâyenin üç ayağından biri, Jüpiter sisteminden gelen "moravek" adlı bilinçli robotlardır. Bu robotlar adlarını, robotik ve yapay zekâ üzerine öngörüleriyle tanınan bilim insanı Hans Moravec'ten alır; başlıca iki karakter, Europa'lı Mahnmut ile Io'lu Orphu'dur. Romanlar Homeros'un yanında Shakespeare'in Fırtına'sına, Proust'a ve Nabokov'a da yaslanır. Ilium, 2004'te Locus Ödülü'nü kazandı ve aynı yıl Hugo Ödülü'ne aday gösterildi.

2007 tarihli kısa romanı Muse of Fire ise galaksiye hükmeden yabancı bir ırkın önünde oyun sergileyen gezici bir Shakespeare topluluğunu anlatır; oyuncular, sahnelerinin uzaylıları etkilediğine inanmaya başlar.

Öteki eserleri

Simmons'ın yazarlığı yalnız uzayla sınırlı değildir. Summer of Night (1991) ile başlayan korku romanları, bir kasabadaki çocukların kadim bir kötülüğe karşı birleşmesini anlatır. 2007'de yayımlanan The Terror, Sir John Franklin'in Kuzeybatı Geçidi'ni bulmak için çıktığı ve HMS Erebus ile HMS Terror gemilerinin buzlara saplandığı keşif yolculuğunu doğaüstü bir yaratıkla birleştirir; roman 2018'de AMC kanalında on bölümlük bir diziye uyarlandı. Drood (2009) Charles Dickens'ın son yıllarını, The Abominable (2013) 1920'lerde Everest'e yapılan bir tırmanışı, son yayımlanan romanı The Fifth Heart (2015) ise Sherlock Holmes ile Henry James'i bir araya getirir. 2011 tarihli Flashback, yakın gelecekte geçen distopik kurgusundaki siyasi görüşler nedeniyle bazı okurlardan sert eleştiri aldı.

Ödülleri

Simmons, türünün en çok ödül alan yazarlarından biridir. Başlıcaları:

• Dünya Fantastik Ödülü: Song of Kali (1986) ve "This Year's Class Picture" öyküsü (1993).
• Hugo Ödülü: Hyperion ile en iyi roman (1990).
• Locus Ödülü: Guardian'ın derlemesine göre romanlarıyla sekiz, kısa eserleri ve bir öykü derlemesiyle dört kez; aralarında Hyperion (1990), The Fall of Hyperion (1991), The Rise of Endymion (1998) ve Ilium (2004) vardır.
• İngiliz Bilimkurgu Derneği (BSFA) Ödülü: The Fall of Hyperion (1991).
• Bram Stoker Ödülü: Carrion Comfort (1989) ve sonraki yıllarda kısa eserleriyle.
• Theodore Sturgeon Ödülü: "This Year's Class Picture" (1993).
• Dünya Korku Kongresi Büyük Usta Ödülü (2013).

Hyperion ayrıca Japonya'da Seiun, İspanya'da Ignotus ödüllerini aldı. Simmons, Arthur C. Clarke ve Nebula ödüllerine de aday gösterildi.

Kitapları

• Hyperion Kantoları okuma sırası: Dan Simmons'ın 4 romanı, öyküleri ve nereden başlanır (1989)
• Hyperion (Dan Simmons): konusu, bilimi ve Hyperion Kantoları okuma sırası (1989)

Etkisi

Guardian'ın ölüm yazısı Simmons'ı, bilimkurguyu yalnız "bilim" kurgusu değil, geniş anlamda "spekülatif" kurgu olarak gören, çok yönlü ve türlerin sınırlarını zorlayan bir yazar olarak andı; Ars Technica ise onu modern bilimkurgunun en büyük yazarlarından biri diye nitelendirdi. Hyperion Kantoları, klasik edebiyatı, din tartışmalarını, yapay zekâyı ve yıldızlararası yolculuğu tek bir anlatıda birleştiren yapısıyla uzay operasının en çok anılan örnekleri arasında yer alır. Serinin sinemaya ya da televizyona uyarlanması için yıllar boyunca birçok girişim yapıldı: 2009'da Warner Bros. için bir film projesi duyuruldu, 2015'te Syfy kanalı bir mini dizi planladı, 2021'de oyuncu-yapımcı Bradley Cooper ve yapımcı Graham King film projesini Warner Bros.'ta yeniden başlattı. Simmons'ın kitapları arasında beyazperdeye ya da ekrana ulaşan en büyük uyarlama ise The Terror dizisi oldu.