Poul Anderson

Poul Anderson kimdir?

Poul William Anderson (25 Kasım 1926 – 31 Temmuz 2001), Amerikalı bilimkurgu ve fantastik edebiyat yazarıdır. 1940'ların sonundan ölümüne kadar yarım yüzyılı aşkın bir sürede çok sayıda öykü ve onlarca roman yazdı; yedi Hugo ve üç Nebula ödülü kazandı. Fizik eğitimi almış bir yazar olarak, uzay yolculuğunu gerçek fizik yasalarına dayandıran "sert bilimkurgu" geleneğinin önde gelen adlarındandır. En çok, bir yıldız gemisinin ışık hızına yaklaşırken zamanın neredeyse durduğu bir yolculuğa sürüklendiği Tau Zero (1970) romanı, Nicholas van Rijn ile Dominic Flandry'nin maceralarını içeren geniş "Teknik Tarih" gelecek tarihi ve Zaman Devriyesi öyküleriyle tanınır.

Hayatı

Anderson, 25 Kasım 1926'da ABD'nin Pensilvanya eyaletindeki Bristol'da, Danimarkalı bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası Anton Anderson, oğlunun doğumundan kısa süre sonra aileyi Teksas'a taşıdı; aile orada on yılı aşkın bir süre yaşadı. Babasının ölümünden sonra annesi çocukları Danimarka'ya götürdü. İkinci Dünya Savaşı başlayınca aile ABD'ye döndü ve sonunda Minnesota'da bir çiftliğe yerleşti.

Minnesota Üniversitesi'nde fizik okurken yazmaya başladı. İlk öyküleri, dönemin en etkili bilimkurgu editörü John W. Campbell'ın yönettiği Astounding Science Fiction dergisinde çıktı: F. N. Waldrop ile birlikte yazdığı "Tomorrow's Children" Mart 1947'de, tek başına yazdığı devamı "Chain of Logic" aynı yılın temmuzunda yayımlandı. 1948'de fizik lisansını onur derecesiyle aldı, ama bilim insanı olarak çalışmak yerine serbest yazarlığı seçti.

1953'te Karen Kruse ile evlendi ve San Francisco Körfez Bölgesi'ne taşındı; çift uzun yıllar Kaliforniya'nın Orinda kasabasında yaşadı. 1954'te doğan kızları Astrid, ileride bilimkurgu yazarı Greg Bear ile evlendi. Anderson aynı yıl, en bilinen fantastik romanlarından The Broken Sword'u (Kırık Kılıç) yayımladı. 1966'da tarihî canlandırma topluluğu Society for Creative Anachronism'in kurucuları arasında yer aldı; 1972'de Amerika Bilimkurgu ve Fantastik Yazarları Derneği'nin (SFWA) altıncı başkanı oldu. 31 Temmuz 2001'de, bir ay hastanede kaldıktan sonra prostat kanserinden öldü. Bazı romanları ölümünden sonra yayımlandı.

Uzay ve bilimkurgu eserleri

Anderson'ın bilimkurgusu çok geniş bir yelpazeye yayılır: yıldızlararası ticaret, galaktik imparatorluklar, zaman yolculuğu, uzaylı yaşam biçimleri ve insanlığın uzak gelecekteki dağılışı. Önemli eserlerinden bazıları şunlardır:

• Brain Wave (1954): Önce 1953'te dergide tefrika edilen romanda Dünya, dinozorların çağından beri içinde bulunduğu ve sinir hücrelerinin işleyişini yavaşlatan bir enerji alanından çıkar. Birkaç hafta içinde insanlar dahil bütün hayvanların zekâsı yaklaşık beş kat artar. Anderson bu kitabı en iyi beş kitabından biri sayardı.
• The High Crusade (1960): 1345 yılında İngiltere'de küçük bir kasabanın yakınına bir uzaylı keşif gemisi iner; Orta Çağ şövalyeleri gemiyi ele geçirir ve sonunda kendilerini yıldızlar arasında bir imparatorlukla savaşırken bulur. Mizahi bu roman 1961'de Hugo adayı oldu ve 1994'te sinemaya uyarlandı.
• Tau Zero (1970): 1967'de Galaxy dergisinde çıkan "To Outlive Eternity" öyküsünden genişletilen roman, elli kolonistle Beta Virginis yıldızına giden Leonora Christine gemisini anlatır. Gemi bir bulutsudan geçerken yavaşlama düzeneği zarar görür; motoru kapatmak mürettebatı radyasyondan koruyan kalkanı da kapatmak anlamına geldiği için gemi durmadan hızlanmak zorunda kalır. Hız ışık hızına yaklaştıkça gemideki zaman, dışarıya göre neredeyse durur ve yolcular Samanyolu'nun ötesine savrulur. Kitap 1971'de Hugo'ya aday gösterildi.
• "Call Me Joe" (1957): Astounding'de Nisan 1957'de yayımlanan öyküde, yürüyemeyen bir adam aklıyla Jüpiter yüzeyinde yaşamak için yapay olarak üretilmiş bir canlıyı uzaktan yönetir ve sonunda bu bedenle tamamen bütünleşmeyi seçer. Öykü yazıldığında Jüpiter'in katı bir yüzeyi olabileceği düşünülüyordu. Eleştirmenler, James Cameron'ın 2009 yapımı Avatar filmiyle konu benzerliğine dikkat çekti.
• Teknik Tarih: Anderson'ın en büyük kurgusal evrenidir. Önce yıldızlararası tüccarların kurduğu Polesotechnic Birliği'nin (kurnaz tüccar Nicholas van Rijn ve genç David Falkayn'ın dönemi), ardından çöküşe giden Dünya İmparatorluğu'nun (gizli ajan Dominic Flandry'nin dönemi) ve sonunda "Uzun Gece" denen karanlık çağın yüzyıllarını kapsar.
• Zaman Devriyesi: 1955'ten başlayarak yazdığı bu öykü dizisinde, tarihin değiştirilmesini önlemekle görevli bir örgütün ajanlarını anlattı.
• "The Saturn Game" (1981): Satürn'e giden uzun bir yolculukta can sıkıntısını hayalî bir oyunla gideren mürettebatın, Satürn'ün uydusu Iapetus'u keşfe çıktığında oyunla gerçeği karıştırmaya başlamasını anlatır. Hem Nebula hem Hugo ödülü aldı.

Bunların yanında The Boat of a Million Years (1989), dört kitaplık Harvest of Stars dizisi (1993-1997) ve ölümünden kısa süre önce yayımlanan Genesis (2000) da uzay ve uzak gelecek temalı önemli romanları arasındadır.

Bilimle ilişkisi

Anderson'ın fizik eğitimi, kurgusunun omurgasını oluşturdu. Tau Zero, bilimkurgunun en çok anılan sert bilimkurgu örneklerinden biridir: romanın olay örgüsü, özel görelilik kuramının öngördüğü zaman genişlemesine dayanır ve anlatı boyunca görelilik ile kozmoloji üzerine açıklamalar yer alır. Romanın adındaki "tau", bu etkiyi ölçen katsayıdır: geminin hızı v, ışık hızı c olmak üzere tau, 1 eksi v²/c² ifadesinin kareköküne eşittir. Dışarıda geçen süre tau ile çarpıldığında gemide yaşanan süre bulunur. Hız ışık hızına yaklaştıkça tau sıfıra yaklaşır; yani dışarıda çok uzun çağlar geçerken gemide çok kısa bir süre geçer. Bu yüzden onarım için yeterince boş bir bölge arayan gemi önce Samanyolu'ndan, sonra galaksi üstkümelerinin arasındaki boşluklara kadar uzaklaşır; sonunda evrenin çöküşüne ve yeni bir Büyük Patlama'ya tanık olur, ardından Dünya'ya benzer bir gezegene iner.

Romandaki geminin motoru da gerçek bir fikre dayanır. Fizikçi Robert W. Bussard 1960'ta, bir uzay aracının dev bir manyetik huni ile yıldızlararası boşluktaki hidrojeni toplayıp sıkıştırarak füzyon tepkimesine sokabileceğini ve bu enerjiyle ilerleyebileceğini öne sürmüştü. "Bussard ramjet" denen bu tasarımı geniş okur kitlesine tanıtan en etkili eserlerin başında Tau Zero gelir.

Anderson bilim hakkında kurgu dışı kitaplar da yazdı. 1963'te yayımlanan Is There Life on Other Worlds? (Başka Dünyalarda Yaşam Var mı?) adlı kitabında başka gezegenlerde yaşam olasılığını inceledi. Uzay politikasıyla da ilgilendi: Robert A. Heinlein, 1985'te yayımlanan The Cat Who Walks Through Walls romanını, Anderson'ın da üyesi olduğu Ulusal Uzay Politikası Yurttaş Danışma Kurulu'nun dokuz üyesine adadı.

Ödülleri

Anderson, kısa ve orta uzunluktaki eserleriyle yedi kez Hugo ödülü kazandı:

• 1961: "The Longest Voyage" (uzak bir gezegende, dünyasının çevresini dolaşmaya çalışan kâşifler)
• 1964: "No Truce with Kings"
• 1969: "The Sharing of Flesh"
• 1972: "The Queen of Air and Darkness"
• 1973: "Goat Song"
• 1979: "Hunter's Moon"
• 1982: "The Saturn Game"

Nebula ödülünü üç kez aldı: 1971'de "The Queen of Air and Darkness", 1972'de "Goat Song" ve 1981'de "The Saturn Game" ile. Bunlara 1978'de Gandalf Fantastik Edebiyat Büyük Ustası unvanı, 1975'te Mythopoeic Fantastik Edebiyat Ödülü, Genesis romanıyla John W. Campbell Memorial Ödülü ve çok sayıda Prometheus ödülü eklenir. Amerika Bilimkurgu Yazarları Derneği 1998'de onu 16. Büyük Usta (Grand Master) ilan etti; 2000'de Bilimkurgu ve Fantastik Edebiyat Şöhretler Müzesi'ne alındı.

Gökbilim de onu andı: Eleanor Helin'in 1990'da Palomar Gözlemevi'nde keşfettiği 7758 numaralı asteroide onun adı verildi. Adlandırma kararı, ölümünden bir ay sonra, 2 Eylül 2001'de Küçük Gezegen Merkezi tarafından yayımlandı.

Etkisi

Eleştirmen ve yazar Algis Budrys 1965'te Anderson'ı bilimkurgunun en iyi hikâye anlatıcısı olarak nitelendirdi. Anderson, bilimkurgunun "Altın Çağ"ında yetişen kuşağın, sağlam bilimsel temeli macera ve şiirsel bir anlatımla birleştirebilen yazarlarındandır. Zaman Devriyesi evreni, 2014'te yayımlanan Multiverse: Exploring Poul Anderson's Worlds antolojisinde Larry Niven, Robert Silverberg ve S. M. Stirling gibi yazarların yeni öyküleriyle sürdürüldü. Bussard ramjet fikrini geniş kitlelere tanıtan Tau Zero ise, görelilik kuramının yıldızlararası yolculukta ne anlama geldiğini bir roman içinde gösteren örnek bir eser olarak anılır. Yıldızlararası yolculuğun bilimsel yönlerini nesil gemileri ve yıldızlararası yolculuk sayfamızda okuyabilirsiniz.