Ann Leckie

Ann Leckie kimdir?

Ann Leckie (2 Mart 1966, Toledo, Ohio), Amerikalı bilimkurgu ve fantastik edebiyat yazarıdır. 2013'te yayımlanan ilk romanı Ancillary Justice, bir yıldız gemisinin yapay zekâsını taşıyan son insan bedeninin intikam hikâyesini anlatır. Roman; Hugo, Nebula, Arthur C. Clarke, BSFA ve Locus En İyi İlk Roman ödüllerini kazandı ve Hugo, Nebula ile Arthur C. Clarke ödüllerinin üçünü birden alan tek roman oldu. Leckie'nin “Imperial Radch” (Radch İmparatorluğu) adıyla bilinen uzay operası evreni, sonraki romanlarıyla genişledi ve 2024'te Hugo En İyi Seri ödülünü kazandı. Bugün St. Louis'de (Missouri) yaşıyor.

Hayatı

Leckie, Ohio'nun Toledo kentinde doğdu; St. Louis'de bilimkurgu meraklısı bir genç olarak büyüdü. Gençliğinde bilimkurgu öykülerini yayımlatma denemeleri sonuç vermedi. 1989'da St. Louis'deki Washington Üniversitesi'nden müzik diplomasıyla mezun oldu. Sonraki yıllarda garsonluk, resepsiyon görevliliği, arazi ölçüm ekibinde yardımcılık, okul yemekhanesi görevliliği ve ses kayıt mühendisliği gibi çok farklı işlerde çalıştı.

1996 ve 2000'de iki çocuğu dünyaya geldi. Evde çocuk büyütürken duyduğu sıkıntı, onu yeniden yazmaya yöneltti: 2002'de Ulusal Roman Yazma Ayı (NaNoWriMo) etkinliğinde, ileride Ancillary Justice'e dönüşecek metnin ilk taslağını yazdı. 2005'te Clarion West yazarlık atölyesine katıldı ve orada ünlü bilimkurgu yazarı Octavia Butler'ın öğrencisi oldu. Romanı altı yıl boyunca yazmayı sürdürdü; kitap 2012'de Orbit yayınevi tarafından kabul edildi ve ertesi yıl yayımlandı.

Roman yazarlığından önce kısa öyküleriyle tanındı. Türün içindeki ilk öyküsü “Hesperia and Glory”, 2006 yazında Subterranean Magazine'de çıktı ve Rich Horton'un derlediği yılın en iyileri seçkisine alındı. Öyküleri Strange Horizons ve Realms of Fantasy gibi dergilerde yayımlandı. 2010-2013 arasında çevrimiçi bilimkurgu ve fantastik dergisi GigaNotoSaurus'un editörlüğünü yaptı, PodCastle adlı sesli öykü yayınında editör yardımcılığı üstlendi. 2012-2013'te Amerika Bilimkurgu ve Fantastik Yazarları Birliği'nin (SFWA) sekreteriydi. David Harre'yle evlidir; bir oğlu ve bir kızı var.

Radch üçlemesi

Ancillary Justice 2013 Ekim'inde Orbit tarafından yayımlandı. Hikâye binlerce yıl sonrasında, insanların yaşadığı uzayın en büyük gücü olan ve sürekli genişleyen Radch imparatorluğunda geçer. İmparatorluğun savaş gemileri yapay zekâlar tarafından yönetilir. Bu zekâlar, zihni silinmiş insan bedenlerini asker olarak kullanır; bu bedenlere “ancillary” (yardımcı beden) denir. Romanın anlatıcısı Breq, ihanet sonucu yok edilen Justice of Toren (Toren'in Adaleti) gemisinin hayatta kalan son yardımcı bedenidir; bir zamanlar çok sayıda bedene yayılmış bir zihnin tek bir bedene sıkışmış parçasıdır. Breq, imparatorluğun hükümdarından intikam almak ister. Hükümdar Anaander Mianaai'nin kendisi de çok sayıda bedende yaşar ve gizlice kendi içinde ikiye bölünmüştür.

Romanın en çok konuşulan yanı dilidir. Radch halkı insanları cinsiyete göre ayırt etmez. Leckie bunu, İngilizcede herkes için dişil “she” zamirini kullanarak ve Breq'in cinsiyet belirten dillerle konuşmak zorunda kaldığında sık sık yanlış tahmin yapmasıyla anlatır. Türkçe okur için bu durum tanıdıktır: Türkçenin “o” zamiri de cinsiyet belirtmez. Hikâye birbirine yaklaşan iki zaman çizgisiyle, biri bugünde, biri geçmişte ilerler.

Üçlemenin ikinci kitabı Ancillary Sword Ekim 2014'te, son kitabı Ancillary Mercy Ekim 2015'te çıktı. Kitap adlarındaki Justice (Adalet), Sword (Kılıç) ve Mercy (Merhamet), Radch donanmasındaki üç gemi sınıfının adıdır. İkinci kitapta Breq, Mercy of Kalr adlı geminin komutanı olarak uzak Athoek sistemine gönderilir; üçüncü kitapta ise yapay zekâların insanlıktan ayrı, bağımsız ve bilinç sahibi bir tür olduğunu ileri sürer.

Radch evreninin genişlemesi

Leckie aynı evrende geçen ama üçlemenin devamı olmayan bağımsız romanlar da yazdı. 2017 tarihli Provenance, solucan deliği kapıları sayesinde stratejik önem kazanan bağımsız Hwae sisteminde geçen bir siyasi entrika ve gizem romanıdır; 2018 Hugo En İyi Roman adayları arasına girdi. 6 Haziran 2023'te yayımlanan Translation State, insanlık açısından tehlikeli ama diğer bilinçli türlere saygı gösteren yabancı Presger ırkının çevresinde gelişir ve 2024 Hugo En İyi Roman finalisti oldu. Evrenin en yeni halkası Radiant Star, 12 Mayıs 2026'da çıktı.

Leckie'nin bu evren dışındaki tek romanı fantastik türdeki The Raven Tower'dır (2019); kitap tanrıların insanlarla etkileşimini anlatır ve Shakespeare'in Hamlet'inin olay örgüsünü yeniden yorumlar. Kısa öyküleri 2024'te Lake of Souls adlı derlemede toplandı.

Bilimle ilişkisi

Leckie'nin romanları roket denklemlerinden çok zihin, kimlik ve toplum üzerine düşünce deneyleri sunar. Radch evreninde bilincin birden çok bedene dağılabildiği, bir yapay zekânın aynı anda yüzlerce gözle görüp yüzlerce elle iş yapabildiği varsayılır. Bu varsayım, bugün yapay zekâ ve bilinç araştırmalarında tartışılan sorulara edebi bir karşılık verir: bir zihin parçalara ayrılırsa hâlâ aynı kişi midir, bir yapay zekâ ne zaman haklara sahip bir varlık sayılmalıdır? Üçlemenin sonunda yapay zekâların kendilerini ayrı bir tür olarak tanıtması bu sorunun romandaki cevabıdır.

Dil konusundaki tercihi ise dilbilimin uzun süredir incelediği bir konuya, dilin düşünceyi ve algıyı ne ölçüde biçimlendirdiğine dokunur. Okur, cinsiyetsiz bir zamirle anlatılan karakterleri okurken kendi zihnindeki varsayımları fark eder. Leckie'nin evreni, yıldız sistemleri arasında geçişi sağlayan kapılar gibi kurgusal teknolojiler kullanır; bunlar bugünkü fizikte karşılığı olmayan, türün bilinen araçlarıdır.

Ödülleri

• Ancillary Justice: Hugo En İyi Roman (2014), Nebula En İyi Roman (2013), Arthur C. Clarke Ödülü (2014), BSFA En İyi Roman (2013), Locus En İyi İlk Roman (2014), Kitschies Golden Tentacle ilk roman ödülü (2013), British Fantasy Award en iyi yeni yazar ödülü (Sydney J. Bounds Ödülü, 2014); Japonya'da Seiun en iyi çeviri roman ödülü (2016).
• Ancillary Sword: BSFA En İyi Roman (2014), Locus En İyi Bilimkurgu Romanı (2015); Hugo ve Nebula adaylığı.
• Ancillary Mercy: Locus En İyi Bilimkurgu Romanı (2016); Hugo ve Nebula adaylığı.
• Imperial Radch serisi: Hugo En İyi Seri (2024).
• Lake of Souls: Locus En İyi Derleme (2025).

Kitapları

• Imperial Radch okuma sırası (Ann Leckie): 6 kitap ve nereden başlanır (2013)
• Ancillary Justice (Ann Leckie): konusu, yapay zekâ bilimi ve okuma rehberi (2013)
• Ancillary Sword (Ann Leckie): konusu, Athoek ve okuma rehberi (2014)
• Ancillary Mercy (Ann Leckie): konusu, yapay zekâ ve okuma rehberi (2015)

Etkisi

Ancillary Justice, türün büyük savaş gemilerini, imparatorluklarını ve uzak gezegenlerini korurken odağı kimlik, sömürgecilik ve adalet sorularına kaydırdı. The Encyclopedia of Science Fiction, romanın iç içe geçen iki zaman çizgisini Iain M. Banks'in işlerine benzetir. Leckie'nin ilk romanla elde ettiği ödül serisi, onu kısa sürede çağdaş bilimkurgunun önde gelen adlarından biri hâline getirdi. Radch evreni, bir yazarın tek bir kurmaca evreni on yılı aşkın süre boyunca farklı türlerde, kimi zaman bir intikam destanı, kimi zaman bir siyasi gizem olarak işleyebileceğini gösterdi.